Όταν όλα  γύρω σου αλλάζουν...

Γράφει η ψυχολόγος Μαρία Καρίκη

Ζούμε σε μια εποχή όπου όλα γύρω μας αλλάζουν με ταχύτητες που μας ξεπερνούν. Προσπαθούμε απεγνωσμένα να παρακολουθήσουμε το καθετί που μας συμβαίνει, αλλά ο χρόνος μοιάζει πάντα να μην είναι αρκετός. Δεν προλαβαίνουμε να επεξεργαστούμε, να εμπεδώσουμε, να αφομοιώσουμε. Οι απαιτήσεις των ρόλων μας αυξάνονται συνεχώς και εμείς νιώθουμε εξαντλημένοι, ανήμποροι να ανασυνταχθούμε και να γεμίσουμε τα ψυχικά μας αποθέματα.

Οι αλλαγές, βέβαια, είναι μέρος της διαδικασίας της ζωής. Ωστόσο, ο άνθρωπος χρειάζεται να νιώθει ότι έχει και κάποια σημεία αναφοράς που παραμένουν για κάποιο διάστημα σταθερά. Πλέον δεν την έχει αυτή την αίσθηση ο σύγχρονος άνθρωπος. Δεν υπάρχει πολιτική, οικονομική, κοινωνική σταθερότητα. Είμαστε παρατηρητές ανατροπών, ανακατατάξεων κάθε φύσεως. Αποτέλεσμα όλης αυτής της αβεβαιότητας είναι φυσικά και η κρίση στις ανθρώπινες σχέσεις. Όταν όλα γύρω σου μεταβάλλονται απροσδιόριστα και απροειδοποίητα, το άγχος σε καταβάλλει και επηρεάζει και την προσωπική σου ζωή.

Η τάση του ανθρώπου είναι να θέλει να χτίσει τη ζωή του πάνω σε κάποια δεδομένα. Όταν αυτά ανατρέπονται και ακυρώνονται συνεχώς, επικρατεί σύγχυση, θυμός, βαθιά απογοήτευση για όλους και για όλα. Δεν είναι εύκολο να προσαρμόζεσαι μονίμως σε μια πραγματικότητα που δεν είναι επιλογή σου. Δυσανασχετείς, θες να παραιτηθείς, θες να φύγεις. Νιώθεις σαν να μην σου επιτρέπεται να ονειρευτείς, να οραματιστείς, να ρισκάρεις γιατί κάτι πάλι θα συμβεί που θα σε προσγειώσει ανώμαλα.

Ίσως να ήρθε η ώρα να αποδεχτούμε ότι η νέα πραγματικότητα των καιρών είναι αυτή της αέναης αλλαγής. Αυτό, όμως, δεν χρειάζεται να σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε ή να γίνουμε παθητικοί θεατές. Ίσως απλά να σημαίνει ότι χρειαζόμαστε νέες δεξιότητες προκειμένου να επιβιώσουμε, αλλά και να εξελιχθούμε μέσα σε αυτά τα νέα δεδομένα της εποχής. Να σταματήσουμε δηλαδή να φοβόμαστε τις αλλαγές, να τις θεωρούμε από εδώ και πέρα δεδομένες και να πορευτούμε έχοντας υιοθετήσει την προσαρμοστικότητα, την ευελιξία, τη διπλωματία, τον συνεχή επαναπροσδιορισμό και επαναπρογραμματισμό ως απαραίτητα εργαλεία ζωής.

Τα μόνα μας εμπόδια μπορεί να είναι το άγχος και ο θυμός. Το άγχος μας κάνει να τα βλέπουμε όλα «βουνό», δύσκολα, ανυπέρβλητα. Μας σπρώχνει προς την αποφυγή, τη φυγή ή και προς την αδράνεια («δεν κάνω τίποτα»). Το άγχος μας βουλιάζει σε μια νοοτροπία ήττας και μας εγκλωβίζει σε μια νωχελική και στάσιμη εσωτερική κατάσταση. Ξυπνάει ένα σωρό φόβους και ανασφάλειες με απώτερο στόχο να πιστέψουμε ότι δεν μπορούμε, ότι δεν θα τα καταφέρουμε. Το επόμενο συναισθηματικό στάδιο είναι ο θυμός. Γεννιέται ένα τεράστιο «γιατί;». Γιατί θα πρέπει να ζω έτσι; Γιατί θα πρέπει να αποδεχτώ μια πραγματικότητα που δεν μου αρέσει; Γιατί όλα αλλάζουν τόσο γρήγορα που δεν προλαβαίνω να αντιληφθώ αν είναι υπέρ μου ή εις βάρος μου; Ο θυμός δημιουργεί μια αρνητική θεώρηση για τον κόσμο γύρω μας. Μας κάνει να είμαστε συνεχώς φορτισμένοι, επιθετικοί, σε υπερδιέγερση και έτοιμοι να ξεσπάσουμε με κάθε δυνατή αφορμή.

Με τέτοια, όμως, ένταση πώς μπορεί κανείς να σκεφτεί ήρεμα και ψύχραιμα το μέλλον του; Πώς μπορεί να θέσει στόχους που θα τον βοηθήσουν να υπερβεί τα όποια εμπόδια; Πώς μπορεί να πιστέψει ότι παρά τις εξωτερικές συνθήκες ο ίδιος μπορεί ακόμα να ορίζει τη ζωή του με τις επιλογές και τις αποφάσεις του; Είναι εξαιρετικά δύσκολο να διατηρήσεις την αυτοπεποίθησή σου και την πίστη στις ικανότητές σου όταν όλα γύρω σου θέλουν να σε πείσουν για το αντίθετο. Εδώ, λοιπόν, είναι που απαιτείται η προσωπική επανάσταση του καθενός μας. Η προσωπική επανάσταση δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια «σταθερότητα» που θα διαμορφώσουμε εντός μας παρά τις ασταθείς εξωτερικές μεταβλητές και θα είναι η κινητήρια δύναμη για όλα όσα θέλουμε να κάνουμε.

Χρειάζεται τρομερή αυτογνωσία, εκπαίδευση, επιμονή, αυτοπειθαρχία για να προστατεύσουμε ό,τι καλύτερο διαθέτουμε ως δυναμικό μέσα μας, αλλά και μια ισχυρή πεποίθηση ότι αυτή είναι η απαραίτητη πρώτη ύλη που θα μας βοηθήσει όχι μόνο να επιβιώσουμε, αλλά και να διαπρέψουμε! Ίσως η μόνη λύση, λοιπόν, απέναντι στη ρευστότητα και την αβεβαιότητα γύρω μας είναι μια ακλόνητη πίστη στην ανθρώπινη φύση μας ως πνευματικά, ψυχικά, συναισθηματικά όντα που είμαστε και στις δυνατότητες που μπορούν να αφυπνιστούν από έναν νου συγκροτημένο, σταθερό, αισιόδοξο, με πείσμα και αντίδραση προς οτιδήποτε θέλει να μας κάνει να πιστέψουμε ότι κάτι είναι αδύνατο, ανέφικτο…