Ψηφιακή ελευθερία

Αν θα προσομοιάζαμε την ηλικία του διαδικτύου με αυτή ενός ανθρώπου, όλες οι ενδείξεις δείχνουν πως διανύει τη μετεφηβική του ηλικία. Η μέχρι τώρα εξέλιξή του φανερώνει πως έχει περάσει τις σοβαρές παιδικές ασθένειες, αλλά και τις μεταπτώσεις της εφηβικής ηλικίας και πλέον φαίνεται να έχει σχηματίσει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα και να έχει αποκτήσει έναν διακριτό ρόλο μέσα στο παγκόσμιο γίγνεσθαι.

Αναμφίβολα σημαντικό ρόλο σε όλο αυτό διαδραμάτισε η εξέλιξη της τεχνολογίας. Οι τεράστιες δυνατότητες όμως που έχει το διαδίκτυο αμφίδρομα αποτέλεσαν κίνητρο για αυτή την εξέλιξη. Το αποτέλεσμα αυτή τη στιγμή είναι η τεχνολογία και το διαδίκτυο να λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία, όπου το ένα συμπαρασύρει το άλλο προς την παραπέρα πρόοδο.

Μετά τη βιομηχανική επανάσταση, το διαδίκτυο αποτελεί το μεγαλύτερο επίτευγμα της ανθρωπότητας διότι ήρθε να γεμίσει τεράστια κενά που δημιουργήθηκαν από τη λειτουργία της μέχρι τώρα παγκοσμιοποιημένης οικονομίας. Τη στιγμή που μιλάμε χιλιάδες άνθρωποι μπορούν να επικοινωνούν είτε φωνητικά, είτε μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή ακόμα και διαμέσου των κοινωνικών δικτύων.

Οι ηλεκτρονικές αγορές έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας μας, ενώ όλο και περισσότεροι άνθρωποι παγκοσμίως κανονίζουν τις διακοπές τους μέσα από διάφορα ηλεκτρονικά πρακτορεία.

Όπως γίνεται κατανοητό, το διαδίκτυο κατάφερε να επηρεάσει την παγκόσμια οικονομία σε βαθμό τέτοιο που η ταυτότητα μιας επιχείρησης αλλά και η βιωσιμότητά της εξαρτώνται άμεσα από την ηλεκτρονική της παρουσία. Παράλληλα το διαδίκτυο άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η ενημέρωση. Τα μηνύματα διαδίδονται πλέον αστραπιαία, ενώ η εξέλιξη των κινητών τηλεφώνων δίνει τη δυνατότητα σε όλους να εκφραστούν.

Αυτή η ελευθερία, έστω και ηλεκτρονική, που έδωσε το διαδίκτυο στις μάζες είναι ένα γεγονός που τάραξε το παγκόσμιο κοινωνικό γίγνεσθαι. Πλέον υπάρχει άμεσος αντίλογος σε όλα τα γεγονότα. Το ερώτημα όμως είναι: κατά πόσο η κοινωνία ήταν έτοιμη να δεχτεί μια τόσο ισχυρή δόση ελευθερίας; Υπάρχει η αντίστοιχη νοητική ωρίμανσή της ώστε να διαχειριστεί επαρκώς και σε ηθικά πλαίσια αυτή την ελευθερία;

Πάντοτε υπάρχουν δύο όψεις πίσω από κάθετι μεγάλο. Η μια όψη είναι τα τεράστια οφέλη που γεννά και η άλλη όψη είναι η χειραγώγηση που επιχειρείται από τους λεγόμενους “μεγάλους παίκτες”.

Διότι δεν είναι όλα τόσο αθώα όσο φαίνονται. Οικονομία και ηθική δεν ήταν ποτέ σύμμαχοι και συμπορευτές στην ιστορία. Η άνθιση της οικονομίας οφελεί κάποιους αλλά παράλληλα δημιουργεί και μεγάλες ανισότητες. Αυτό είναι κάτι που στο μέλλον θα απασχολήσει πολύ τους κοινωνιολόγους.

Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του διαδικτύου είναι ότι αποτελεί ένα τεράστιο πεδίο ευκαιριών. Οι ανάγκες που δημιουργεί είναι συνεχώς αυξανόμενες. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να γεφυρώσει ακόμα και τις ίδιες τις ανισότητες που δημιουργούνται εξαιτίας της λειτουργίας τους. Αυτό εκτός από παράδοξο είναι και συναρπαστικό, διότι κανένα άλλο δημιούργημα της ανθρωπότητας δεν έχει σε τόσο μεγάλο βαθμό ανεπτυγμένη την ικανότητα της αυτοΐασης.

Τι μας διδάσκει τελικά η λειτουργία του διαδικτύου; Πρωτίστως ότι δεν υπάρχουν όρια στην εξέλιξη. Τα ανήσυχα πνεύματα μπορούν να βρουν διέξοδο μέσα απ’ αυτό και να μεγαλουργήσουν. Αλλά για να μπορέσει κάποιος να φθάσει σε αυτά τα επίπεδα, χρειάζεται ένα απαραίτητο γνωστικό υπόβαθρο.

Εκεί έρχεται η ευθύνη μιας πολιτείας. Να δώσει δηλαδή στους πολίτες της όλα εκείνα τα εφόδια που δεν θα τους εγκλωβίσουν μέσα στα ασφυκτικά πλαίσια της ίδιας της δυσλειτουργίας της. Κι αν τελικά αναζητούμε μια κοινωνία ίσων ευκαιριών για όλους, οφείλουμε όλοι μας να παλέψουμε προς αυτή την κατεύθυνση.