Η Συνθήκη της Λωζάνης  και τα νησιά του Αιγαίου

Η κυβέρνηση της Τουρκίας βρίσκεται σε πολύ δύσκολη θέση γιατί έχουν ανοιχθεί πολλά και σοβαρά προβλήματα.

1. Η εμπλοκή της χώρας του στη Συρία.
2. Η κουρδική κοινότητα της Τουρκίας.
3. Το αποτυχημένο στρατιωτικό πραξικόπημα (15-7-2016).
4. Το προσφυγικό
5. Η επιθετική πολιτική του κ. Ερντογάν κατά Ευρωπαίων ηγετών.

Όλα αυτά, καθώς και άλλα που δεν γνωρίζουμε, δρουν σε μια παλιά κατεύθυνση, να επιχειρηθεί η δημιουργία τεχνητής κρίσης στο Αιγαίο.
Στις 29-9-2016, ο πρωθυπουργός της Τουρκίας αμφισβήτησε τη Συνθήκη Ειρήνη της Λωζάνης, ένα διεθνές κείμενο που ρύθμισε θέματα μειονοτήτων αλλά και συνόρων.
Δεν είναι η πρώτη φορά, όπου η Άγκυρα εγείρει αυτό το ζήτημα και δεν θέλει να σεβαστεί το Διεθνές Δίκαιο.

Η τουρκική κυβέρνηση το 1936  κάλεσε τα συμβαλλόμενα μέρη της Συνθήκης της Λωζάνης του 1923 για τα Στενά σε αναθεωρητική συνδιάσκεψη, η οποία κατέληξε στην υπογραφή της Συνθήκης του Μοντρέ.

Προηγουμένως και συγκεκριμένα το 1931, η Τουρκία υπέβαλε μαζί με την Ιταλία ερώτημα στο Διεθνές Δικαστήριο Διεθνούς Δικαιοσύνης σχετικά με την ερμηνεία της Συνθήκης της Λωζάνης.

Επίσης η γειτονική χώρα, κατά την κρίση των Ιμίων, ανέσυρε ένα ζήτημα αναφορικά με την ισχύ ενός Πρωτοκόλλου στη Συμφωνία της Άγκυρας του 1932 με την Ιταλία, σχετικά με την οριοθέτηση των χωρικών υδάτων μεταξύ του Καστελλορίζου και της ακτής της Ανατολίας. Το πρακτικό αυτό δεν κατατέθηκε στην Κοινωνία των Eθνών και λέγεται πως αποτελεί νομικό έρεισμα της Τουρκίας για τους ισχυρισμούς της αναφορικά με την ισχύ του εν λόγω Πρωτοκόλλου.

Από την Απελευθέρωση της Δωδεκανήσου μέχρι και σήμερα ακούγεται η τουρκική θεωρία για «γκρίζες ζώνες» οι οποίες αφορούν κυρίως τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου.
Η Άγκυρα θέτει υπό αμφισβήτηση την κυριαρχία ενός αριθμού βραχονησίδων, νησίδων και μικρών κατοικημένων νησιών στο Αιγαίο. Η τακτική αυτή αποσκοπεί να εξασφαλίσει η Τουρκία τα μέγιστα δυνατά οφέλη στο πλαίσιο μελλοντικής οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών στα νησιά μας.

Εμείς οι κάτοικοι των μικρών και ακριτικών νησιών χρόνια τώρα, έχουμε βιώσει τις παραβιάσεις της Τουρκίας έναντι της Συνθήκης της Λωζάνης.
Μετά το 1974, προβλήθηκε το κοινό στοιχείο του αναθεωρητισμού του τουρκικού στρατιωτικού καταστημένου και το όραμα του νεοθωμανισμού, τα οποία υιοθετεί ο κ. Ερντογάν και με έμμεσο τρόπο αμφισβητεί το εδαφικό στάτους κβο ολόκληρης της περιοχής.

Και ενώ οι παραβιάσεις της Τουρκίας στα νησιά μας από αέρα και θάλασσα συνεχίζονται, ο πρωθυπουργός της βγαίνει παραπονούμενος, αγνοώντας την παροιμία που λέει «φωνάζει ο κλέφτης, για να φοβηθεί ο νοικοκύρης».

«Μας απείλησαν (!) δήλωσε μεταξύ άλλων ο αποκαλούμενος και νέος Σουλτάνος, με τη Συνθήκη των Σεβρών το 1920 και μας έπεισαν να δεχθούμε τη Λωζάνη το 1923. Κάποιοι προσπάθησαν να μας εξαπατήσουν παρουσιάζοντας τη Λωζάνη ως νίκη.

Παραδώσαμε τα νησιά, που ήταν τόσο κοντά που φώναζες και σε άκουγαν εκεί. Αφήσαμε πίσω τα μνημεία μας και τα τζαμιά μας. Και τώρα ακόμη αγωνιζόμαστε για την υφαλοκρηπίδα, για το ποιος θα είναι ο αέρας και η θάλασσα.

Η αιτία είναι εκείνοι που κάθισαν στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης, που δεν εκμεταλλεύθηκαν τη Συνθήκη και έτσι τώρα δυσκολευόμαστε εμείς που γι’ αυτόν το λόγο αντιμετωπίζουμε αυτά προβλήματα».

Ως απάντηση στις δηλώσεις αυτές μπορεί να ειπωθεί το εξής: «Η Συνθήκη της Λωζάνης και όλο το Διεθνές Δίκαιο είναι μια πραγματικότητα στον πολιτισμένο κόσμο, την οποία κανείς, ούτε η Άγκυρα, μπορεί να αγνοήσει και όλοι οφείλουν να σέβονται, όσο οδυνηρό και αν τους φαίνεται αυτό».

Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΕΙΡΗΝΗΣ
Στις 8 Νοεμβρίου 1922 άρχισαν οι διαπραγματεύσεις στη Λωζάνη παρουσία των εκπροσώπων Αγγλίας, Γαλλίας, Ιταλίας, Ρωσίας, Ελλάδας, Τουρκίας, Ρουμανίας, Σερβίας, Βουλγαρίας, Βελγίου, Πορτογαλίας, Ιαπωνίας και ΗΠΑ.
Επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας, ορίστηκε ο αυτοεξόριστος στο Παρίσι Ελευθέριος Βενιζέλος.

Μετά από σκληρές διαπραγματεύσεις 9 μηνών, στις 3.30 το πρωί της της 24ης Ιουλίου 1923 στη μεγάλη αίθουσα του Πανεπιστημίου της Λωζάνης, έγινε η επίσημη τελετή της υπογραφής της φερώνυμης Συνθήκης Ειρήνης. Υπογράφηκαν συνολικά 18 πράξεις συμβάσεων, δηλώσεων και πρωτοκόλλων.

Με τη Συνθήκη αυτή, η Ελλάδα παραχωρούσε στην Τουρκία την Ανατ. Θράκη με οριογραμμή τον ποταμό Έβρο και τα νησιά Ίμβρο και Τένεδο, διατηρουμένης τοπικής διοίκησης και τη Ζώνη της Σμύρνης χωρίς να υποχρεωθεί να καταβάλει πολεμική αποζημίωση.

Επισημοποιείτο η επικυριαρχία της Ελλάδας στα νησιά Λήμνο, Σαμοθράκη, Λέσβο, Χίο, Σάμο και Ικαρία. Τα Δωδεκάνησα (με τη Ρόδο και το Καστελλόριζο) παραχωρούνταν στην Ιταλία.

Αξίζει να σημειωθεί πως η Τουρκία δεν προσήλθε νικήτρια στη Λωζάνη. Παρά τη συντριπτική ήττα στη Μικρασία, ο ελληνικός στρατός αποχώρησε μέσα σε λίγους μήνες, υπό την ηγεσία του στρατηγού Θεόδωρου Πάγκαλου που παρέταξε τη Στρατιά του Έβρου, η παρουσία της οποίας βάρυνε αποφασιστικά στον περιορισμό των απαιτήσεων της Τουρκίας στη Λωζάνη.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Η θεμελιώδης διεθνής συμφωνία του 1923, η οποία ανάμεσα στα άλλα καθόριζε και το σημερινό στάτους κβο στο Αιγαίο, συνιστά έναν αδιάσπαστο κρίκο στο παγκόσμιο σύστημα Δικαίου και μια εδραιωμένη και αδιαφιλονίκητη πραγματικότητα από τότε. Με καθορισμό των συνόρων της σύγχρονης Τουρκίας και συγχρόνως καθορισμό το οριστικό τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
Μαυρογιάννης Ξενοφών, Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.
Συλλόγικό Έργο, Ελληνική Ιστορία, Εκδοτικών Αθηνών.
Καπόπουλος Γιώργος, Οι πρόνοιες και το παρασκήνιο της Συνθήκης.
Έθνος, εφημερίδα, Η πρόκληση του Ερντογάν (30-9-2016)
Σκαφιδάς Γιώργος, Η Άγκυρα να σεβαστεί το Διεθνές Δίκαιο.
Κακλίκης Γιώργος, Αμφισβητείται μια συνθήκη Ειρήνης.
Τζιούρας Γιάννης, Τίθεται ζήτημα σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου.
Βενέτης Ευάγγελος, Στόχος οι πολιτικοί του αντίπαλοι.
Ντόκος Θάνος, Αποσπασματική ενέργεια ή νέα πολιτική;
Εργαστήριο Έρευνας Ιστορίας Μικράς Ασίας και Καστελλορίζου.

Του Κυριάκου Μ. Χονδρού