Αρχιτεκτονική =  τέχνη ή διαχείριση;

Γράφει ο αρχιτέκτονας
Αγαπητός Ξάνθης

Διαβάζοντας την ανακοίνωση του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Δωδ/σου ότι προτίθεται να διεξαγάγει συνέδριο στη Ρόδο με τίτλο «Αρχιτεκτονική και Παιδεία» θέλω να καταθέσω μερικές σκέψεις αποφεύγοντας τα στερεότυπα και τα αισθητικά κλισέ.

Ίσως ο χρόνος του Συνεδρίου να είναι πιεσμένος και οι παρουσιάσεις πλούσιες, έτσι σκέφθηκα ότι η δική μου αυθόρμητη προσέγγιση να διατυπωθεί με μορφή άρθρου.
Πράγματι ο τίτλος του συνεδρίου είναι συναρπαστικός και γεμάτος με την έννοια των μηνυμάτων και των σύγχρονων εκπομπών θέσεων.

Αρχιτεκτονική είναι η επιστήμη που συνδυάζει την τέχνη της ανθρωπινής έκφρασης στη φύση. Η διάπλαση του δομημένου περιβάλλοντος σε σχέση με το φυσικό σε μια αμφίδρομη διαδρομή που κηρύσσει το χώρο, δηλαδή το όριο του χάους.

Αρχιτεκτονική είναι το αυθεντικό στοιχείο κατασκευής της πόλης σε μια σχέση ιστορικής μονιμότητας, τόπου, στιγμής και μνήμης.     
Είναι η δράση που μπορεί να δημιουργήσει τις ζώνες εργασίας, ψυχαγωγίας, διαμονής, τους τρείς κύκλους ζωής και ύπαρξης.

Για μένα η αρχιτεκτονική είναι «το φύσημα» από το αεράκι του Αιγαίου που συναρπάζει και συνεπαίρνει για να μπορείς να ονειρευτείς ένα κόσμο με τα δικά σου φτιασίδια, ξεχωριστό μακριά από την μιζέρια, τη διαχείριση, την φτηνή «αξιακή»: σχέση-κόστος όφελος η οποία εξελίσσεται σε κανόνα στον κόσμο της αγοράς..
Παιδεία είναι το θεμέλιο των κανόνων συμπεριφοράς που προσδιορίζει την κοινωνία στο πέρασμα του χρόνου και συνθέτει πολίτες με την αίσθηση της ευθύνης και της διαγενεακής ισότητας. Είναι το συστατικό της ανάγνωσης του χώρου από πλευράς κοινωνίας, γιατί ο χώρος είναι πολιτική απόφαση και αυτή δομείται από τη γνώση.

Παιδεία είναι το σύνολο κοινών και μόνιμων εννοιών, αξιών και πεποιθήσεων που χαρακτηρίζουν εθνικές, εθνοτικές και άλλες ομάδες και προσανατολίζουν τη συμπεριφορά τους.  
 Το μεγάλο ερώτημα που μπαίνει είναι εάν υπάρχει αρχιτεκτονική μέσα από μια ανοιχτή, διεπιστημονική παιδεία, πολυπολιτιστικής εισφοράς.

Σήμερα η αρχιτεκτονική περνώντας από το κάλλος και την συμμετρία, από την λειτουργικότητα (φονξιοναλισμός) και τη δομική κατασκευή (κονστρουκτιβισμός), έχει περάσει στην πλαστικότητα των νέων τεχνολογιών με τα υλικά να καθορίζουν την αρχιτεκτονική μορφή.

Ομοίως και η παιδεία έχει ανοίξει τα φτερά της προσπερνώντας σύνορα και εγκλωβισμούς με την πληροφορία και τη γνώση να διαχέεται σε εκατοστά του δευτερόλεπτου. Η νίκη της γνώσης μέσα από την τεχνολογία στο επίκεντρο των εξελίξεων. Η ανάπτυξη της παιδείας δεν ανήκει μόνο στο σήμερα, αλλά μεταδίδεται μέσα από τις γνώσεις στις επόμενες γενιές.    

Σήμερα ασκείται αρχιτεκτονική με παιδεία στη χώρα μας ?
Θα χώριζα εύκολα λόγω εμπειρίας την αρχιτεκτονική: σε ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ και ΜΑΧΙΜΗ, σε «ΕΣΤΙΘΕΛΙΚΗ» και ΑΥΘΟΡΜΗΤΗ, σε ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΗ και ΠΗΓΑΙΑ.

Είναι οξύμωρο και πνευματικό στραγγαλιστικό, η αρχιτεκτονική να γίνεται κομμάτι της διαχείρισης (δυστυχώς).
Το σύνολο των όρων του ΓΟΚ, το προβλεπόμενο παρατηρητήριο Δόμησης του ΥΠΕΚΑ, οι αρχιτεκτονικές επιτροπές και υπο-επιτροπές, το πλήθος Εγκυκλίων, η κυλιόμενη νομοθεσία περί αυθαιρέτων και η υποκειμενικότητα των εκλεκτών των αρχιτεκτονικών σχεδίων από πλευράς διοίκησης-κράτους συνθέτουν ένα διαχρονικό πάζλ διαχείρισης που αφυδατώνει το όνειρο της αρχιτεκτονικής.

Στην εποχή που το κράτος με τους μηχανισμούς του επεμβαίνουν δυναμικά στην αρχιτεκτονική μέσα από τα εργαλεία του, το πηγαίο του αρχιτέκτονα γίνεται κανονιστικό και η ιδέα γίνεται στενό καλούπι.

Η δε πόλη σ΄ επέκταση  μετατρέπεται από πολυ-αρχιτεκτονική εικόνα σε μονο-αρχιτεκτονική δομή, χωρίς φαντασία και ταξίδι. Ο αστικός ιστός των ιστορικών κέντρων της χώρας μας παραμορφώνεται στην παράκληση για περισσότερο τουρισμό. Η πόλη στοιβάζει αυθαίρετα κτίσματα, η πόλη κατσουφιάζει στην επίκληση του σεβασμού των χρήσεων γης, η πόλη ασφυκτιά στη «μπότα» του αυτοκινήτου.  Η γειτονιά εξαφανίζεται, ο δε δημόσιο χώρος ψεύδεται για τον χαρακτήρα του.

Η εκπαίδευση των πολιτών είναι το φάρμακο. Η πολύ-αρχιτεκτονική είναι η απάντηση. Μια νέα συλλογική άποψη οφείλει να αναδυθεί πάνω σε νέα στέρεα θεμέλια με αξίες και κανόνες, δομημένοι πάνω στον ορισμό των σύγχρονων αναγκών και απαιτήσεων. Το σπάταλο χθες τελείωσε. Η σημερινή ασύμμετρη διαχείριση απέθανε. Ζήτω η τέχνη της αισθητικής και ονείρου.

Η αρχιτεκτονική της δημιουργίας οφείλει να επανέλθει στο προσκήνιο δυναμικά και επιβλητικά. Η γνώση για την αισθητική ωφελεί να (ξαν)αναδυθεί.  

Η αρχιτεκτονική της διαχείρισης να περιοριστεί στα όρια του ελαχίστου απαραίτητου.   
Γιατί ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ = Η φαντασία του αρχιτέκτονα  (ανα)διατυπωμένη (εξυψωμένη) στη γλώσσα της κατασκευής, ήτοι:
Α=(φα) γκ     

Υ.Γ. αντί ομιλίας για το συνέδριο του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Δωδ/σου, 2016.