Φλας στο παρελθόν  που καθόρισε το παρόν

Γράφει η  Μαίρη Παπανδρέου

Η βράβευση της εκατοντάχρονης και πλέον ΡΟΔΙΑΚΗΣ, με Πανελλήνιο «Χρυσό Βραβείο» «Best Original Reporting» για ρεπορτάζ και «Αργυρό Βραβείο» στην κατηγορία «Innovation», από τον θεσμό «Regional Media Awards», αναγνωρίζει δίκαια και αναμενόμενα, την Ηθική Αξία της παρουσία της στον Έντυπο ΜΜΕ.

Πρέπει να διευκρινίσομε, ότι εδώ και πάρα πολλές δεκαετίες, της έχουν ήδη απονεμηθεί αυτά τα βραβεία από τους αναγνώστες της. Δεν είναι τυχαίο που οι αναγνώστες της, τόσο στην έντυπη έκδοσή της όσο και στην ηλεκτρονική, ξεπερνούν τα 3.000.000 παγκοσμίως. Είναι επίσης συγκινητικό που η «ΡΟΔΙΑΚΗ εντάσσεται ανάμεσα στις 8 αρχαιότερες εφημερίδες της χώρας», όπως ανέφερε στην σύντομη αλλά μεστή ομιλία της η συνιδιοκτήτρια και δημοσιογράφος κ. Λίζα Τσοπανάκη, που παρέλαβε τα βραβεία, στην Αθήνα.  Αφυπνίστηκαν συγκινητικές αναμνήσεις του παππού της Σάββα Τσοπανάκη και του πατέρα της Γιώργου Τσοπανάκη, που ξεχώριζαν για το Ήθος τους και τον μειλίχιο χαρακτήρα τους – των οποίων το Ήθος και το Πνεύμα εκφράζουν και οι σημερινοί συντελεστές της ΡΟΔΙΑΚΗΣ.

Η ΡΟΔΙΑΚΗ, πάντα βρίσκει το δρόμο για τις καρδιές των αναγνωστών της. Η στήλη της, «Φλας στο παρελθόν», μας υπενθυμίζει με τον πιο αδιάψευστο τρόπο, πως «το παρελθόν δημιουργεί το παρόν, και το παρόν μορφοποιεί το μέλλον». Η ΡΟΔΙΑΚΗ εκπληρώνει στο ακέραιο την μακραίωνη παράδοσή της, γεγονός που αναγνωρίζεται από όλους.

Στο φύλλο της 19ης Οκτωβρίου Ε.Ε. στην εξαιρετική στήλη «Φλας στο παρελθόν», αναφέρεται πως στις «19 Οκτωβρίου 1956», «Αποφασισθώ η ίδρυσις αποικίας ψυχοπαθών εις την νήσον Λέρον», και αναδημοσιεύει: «Δια χθεσινού τηλεγραφήματος του υπουργού Εμπορικής Ναυτιλίας κ. Κωτιάδη προς τον Νομάρχην, ανακοικοί ότι κατόπιν συνεργασίας του μετά της υπουργού Κοιν. Προνοίας κας Τσαλδάρη, ενεκρίθη οριστικώς παρά του Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας και Ασφαλίσεων Αγροτών η ίδρυσις αποικίας ψυχοπαθών εις Λέρον» δίνοντας και άλλες λεπτομέρειες για την χρηματοδότηση κλπ.

Είχα την ευκαιρία, χρόνια αργότερα, να επισκεφτώ το Ψυχιατρείο της Λέρου, για ραδιοφωνικό ρεπορτάζ. Και πριν αναφερθώ στις συγκινητικές αναμνήσεις μου, πιστεύω ότι χρειάζεται να επαναλάβω τη δήλωση του αείμνηστου έγκριτου Καθηγητή Ψυχιατρικής & Ψυχανάλυσης και Διευθυντή στην 4η Ψυχιατρική Κλινική του Δημόσιου Ψυχιατρείου Αθηνών (Δαφνί) Νικολάου Ρασσιδάκι, που συμβούλευε όσους πηγαίναμε για πρακτική εξάσκηση: «Να θυμόσαστε 1ον Ότι οι ψυχικά ασθενείς, ονομάζονται ‘τρελλοί’ επειδή αποκλίνουν από τα όρια του φυσιολογικού. Όμως, ποιος μπορεί να καθορίσει επακριβώς αυτά τα όρια του ‘φυσιολογικού; Και 2ον να θυμόσαστε επίσης, ότι στο Ψυχιατρείο κινδυνεύετε λιγότερο από ότι έξω στην κοινωνία, επειδή εδώ ξέρετε ότι νοσηλεύονται τρελλοί, ενώ έξω στην κοινωνία, δεν γνωρίζετε ποιοι είναι οι επικίνδυνοι τρελλοί και ποιοι όχι…..». Συμβουλή, που τη θυμάμαι συχνά-πυκνά.

Στο Δημόσιο Ψυχιατρείο της Λέρου, επί πολλές δεκαετίες και μέχρι τουλάχιστον πριν από δύο χρόνια, Διευθυντής ήταν ο Ροδίτης Ψυχίατρος από τον Αρχάγγελο Δρ. Λουκάς.  Οι Γνώσεις του  και προπαντός η αγάπη του για τους πάσχοντες, ξεπερνούσε τα όρια του επαγγελματικού καθήκοντος. Παρά τις ανυπέρβλητες δυσκολίες που αντιμετώπιζε, είχε κάνει πραγματικά θαύματα και αυτό πρέπει να του το αναγνωρίζομε όλοι, και όχι μόνον όσοι είχαν κάποια σχέση με το Ψυχιατρείο της Λέρου. Κατά τη διάρκεια της θητείας του, έφτασαν από τον Πειραιά  πλοία με στοιβαγμένους σαν σαρδέλες  ασθενείς, που έπασχαν από πολλές και διάφορες ψυχασθένειες, χωρίς παραπεμπτικά., χωρίς καν ιστορικά, από δημόσια ψυχιατρεία της Αθήνας και του Πειραιά, που έκλεισαν. Και βέβαια, κανένας δεν μπορούσε να διανοηθεί, ότι οι ‘σαρδέλες’ έχουν όνομα…  

Εκατοντάδες λοιπόν ψυχασθενείς, που έπασχαν από διαφορετικές ψυχιατρικές-ψυχολογικές ασθένειες και διανοητικές-συναισθηματικές διαταραχές, κυριολεκτικά ‘ξεφορτώθηκαν’, χωρίς να φροντίσουν οι όποιοι συνοδοί τους, να τους μεταφέρουν στα κτηριακά συγκροτήματα του Ψυχιατρείου. Κάποιοι τυχεροί ασθενείς, βρήκαν το δρόμο για το Ψυχιατρείο, ενώ άλλοι άρχισαν να τριγυρίζουν χωρίς σκοπό, και χωρίς να έχουν κατανοήσει που βρίσκονται και γιατί βρίσκονται εκεί. 

Ο Αρχαγγελίτης Ψυχίατρος Δρ. Λουκάς, οργάνωσε ομάδα ‘διάσωσης’, από εργαζόμενους στο Ψυχιατρείο, αλλά και από πολίτες της Λέρου. Έτσι, κατάφεραν να περισυλλέξουν τους ψυχασθενείς που περιπλανιόνταν στο νησί. Πολλοί από αυτούς όμως, δεν είχαν συναίσθηση του πού βρίσκονται και ούτε γνώριζαν το όνομά τους.  Ο Αρχαγγελίτης Ψυχίατρος Λουκάς, έπρεπε να τους εξετάσει και να συντάξει τα ιστορικά τους, δίνοντάς τους και κάποιο όνομα, διότι δεν ήταν ούτε φυλακισμένοι ούτε κατάδικοι για να έχουν μόνον ‘Αριθμό’. Με ενδιαφέρον τον είχα ρωτήσει  όταν  του πήρα συνέντευξη, πώς έβρισκε τόσα ονόματα. Μου εξήγησε την ευφυέστατη λύση του προβλήματος.

Από το Ημερολόγιο, έβρισκε ποιοι Άγιοι γιόρταζαν την ημέρα που βρέθηκαν και τους έδινε το όνομά τους. Για επίθετο, έδινε την τοποθεσία που τους βρήκαν. Π.χ. Έναν ασθενή που τον είχαν βρει να περιφέρεται πίσω από μια εκκλησία, του έδωσε επίθετο «Ναός». Ο Ψυχίατρος, είχε μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα, να μεταφέρει ασθενείς που χαρακτηρίζονταν ‘ανίατοι’, σε θαλάμους, και πολλούς ασθενείς από θαλάμους, τους μετέφερε σε μικρά σπιτάκια όπου προετοιμάζονταν για επανένταξη.
Ο Αρχαγγελίτης Ψυχίατρος, είχε πραγματικά επιτελέσει θαύματα, καθώς είχε πετύχει να οργανώσει και ομάδες νέων προετοιμάζοντάς τους με κατάλληλη ενημέρωση, οι οποίοι συνόδευαν ασθενείς που προετοιμάζονταν για επανένταξη, σε κάποιες εξόδους, προσφέροντάς τους καφέ σε κοντινές καφετέριες όπου συζητούσαν μαζί τους σαν ‘φιλαράκια’. Αξίζει να επαινεθεί και η ευαισθησία των νέων της Λέρου.

Εντυπωσιακές και οι παρουσίες ασθενών, που πρόσφεραν – έστω υποτυπώδεις εργασίες – στα γραφεία του Ψυχιατρείου, που όμως αποτελούσε πραγματική θεραπευτική ‘εργασιοθεραπεία’. Ιδιαίτερα συγκινητική η ευαισθησία ασθενούς που είχε βάλει ένα ιδιόχειρο ταμπελάκι σε κάποια γλάστρα: «Δεν είμαι τασάκι για να σβήνετε τα αποτσίγαρά σας. Είμαι λουλούδι για να σας ομορφαίνω». Ο Ψυχίατρος, είχε καταφέρει επιτυχώς, να αφυπνίσει στον ψυχικά ασθενή, αισθήματα αγάπης και ευθύνης για τον συνάνθρωπό και το περιβάλλον. Αναρωτιέμαι, δυστυχώς συχνά-πυκνά, πού να βρίσκεται ο εξαίρετος Ψυχίατρος σήμερα, μήπως και μπορούσε να ‘αφυπνίσει’ και σε άλλους – εκτός ψυχιατρείων – αισθήματα κοινωνικής ευθύνης.