Μύθοι και αλήθειες για τη διατροφή

Γράφει η  
Ματίνα Πουλλή *

Πληροφορίες σχετικά με τη διατροφή μπορεί πλέον να βρει κάποιος παντού. Μια απλή έρευνα στο διαδίκτυο με τον όρο “διατροφή” θα δώσει εκατοντάδες αποτελέσματα. Είναι αξιόπιστα όσα διαβάζουμε; Ποιος είναι αυτός που τα γράφει; Τι επιστημονικό υπόβαθρο έχει; Στο παρακάτω άρθρο επισημαίνονται κάποιοι από τους συνηθέστερους διατροφικούς μύθους καθώς και ο αντίλογός τους.

Το ψωμί και τα μακαρόνια παχαίνουν.
Το ψωμί και τα μακαρόνια φυσικά και δεν παχαίνουν! Κάθε υδατάνθρακας από τους οποίους αποτελούνται παρέχει ενέργεια ίση με 4 θερμίδες ανά γραμμάριο, ακριβώς τις ίδιες με αυτές που παρέχουν οι πρωτεΐνες (π.χ. κρέας, ψάρι). Συνήθως παχαίνει ο τρόπος με τον οποίο τα καταναλώνουμε δηλαδή ο συνδυασμός τους με λιπαρές σάλτσες.

Το μαύρο ψωμί παχαίνει λιγότερο από το άσπρο.
Το μαύρο και το άσπρο ψωμί έχουν τις ίδιες θερμίδες, ωστόσο το μαύρο είναι πάντα καλύτερη επιλογή, αφού είναι πλούσιο σε φυτικές ίνες και προκαλεί ευκολότερα αίσθημα κορεσμού.

Το ελαιόλαδο έχει περισσότερες θερμίδες από τα «ελαφριά» σπορέλαια.
Όλα τα έλαια δίνουν 9 θερμίδες ανά γραμμάριο, δηλ. έχουν την ίδια θερμιδική αξία. Επομένως, δεν γλιτώνουμε θερμίδες εάν επιλέξουμε κάποιο σπορέλαιο για τη μαγειρική μας. Αντιθέτως πρέπει να τονιστεί ότι το ελαιόλαδο είναι το πιο υγιεινό από τα έλαια και το μόνο που αντέχει στις υψηλές θερμοκρασίες του μαγειρέματος και του τηγανίσματος.

Το σπανάκι και οι φακές αποτελούν τις καλύτερες πηγές σιδήρου.
Αν και τα τρόφιμα αυτά αποτελούν καλές πηγές σιδήρου, πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο φυτικής προέλευσης σίδηρος απορροφάται δυσκολότερα από τον ανθρώπινο οργανισμό. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι ο σίδηρος που αξιοποιεί ο οργανισμός μας από το σπανάκι και τις φακές είναι λιγότερος από αυτόν που προέρχεται από ζωικές πηγές, όπως το κρέας, τα ψάρια ή τα αβγά.

Η φρουκτόζη έχει λιγότερες θερμίδες από την ζάχαρη.
Η φρουκτόζη και η ζάχαρη περιέχουν τις ίδιες θερμίδες, δηλαδή 4 θερμίδες ανά γραμμάριο. Η διαφορά τους συνίσταται στο ότι η φρουκτόζη είναι 1 1/2 φορά πιο γλυκιά από τη ζάχαρη και επομένως για να πετύχουμε το ίδιο γλυκαντικό αποτέλεσμα χρησιμοποιούμε μικρότερη ποσότητα φρουκτόζης, συνεπώς προσλαμβάνουμε λιγότερες θερμίδες.

Όποιος έχει υψηλή χοληστερόλη δεν πρέπει να καταναλώνει αβγά.
Νεότερες μελέτες απέδειξαν ότι η χοληστερόλη του αβγού επηρεάζει σε σχετικά μικρό βαθμό τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, σε αντίθεση με τις μεγάλες ποσότητες λίπους από ζωικής προέλευσης τρόφιμα (π.χ. κρέας). Κατά συνέπεια, κάποιος μπορεί να τρώει 2-3 αβγά την εβδομάδα περιλαμβανομένων και αυτών που χρησιμοποιούνται στο μαγείρεμα, ιδίως όταν ακολουθεί ένα ισορροπημένο διαιτολόγιο.

Η κατανάλωση πορτοκαλιού αυξάνει την πίεση.
Τα πορτοκάλια είναι πλούσια σε κάλιο, ιχνοστοιχείο που προκαλεί μείωση της αρτηριακής πίεσης και όχι αύξηση. Μόνο όταν η υπέρταση οφείλεται σε νεφροπάθεια, δεν ενδείκνυται η κατανάλωση πορτοκαλιών (λόγω του καλίου), αλλά αυτό συμβαίνει σπάνια.

Οι χυμοί είναι πιο θρεπτικοί από τα φρούτα
Ισχύει το ακριβώς αντίθετο, διότι τα ολόκληρα φρούτα περιέχουν και φυτικές ίνες, απαραίτητες για την καλύτερη λειτουργία του πεπτικού συστήματος.

Τα άπαχα γαλακτοκομικά δεν έχουν ασβέστιο
Τα άπαχα γαλακτοκομικά έχουν ακριβώς το ίδιο ασβέστιο με τα πλήρη, ενώ επιπλέον είναι και χαμηλά σε λιπαρά που βοηθούν στην απώλεια βάρους.

Το λεμόνι, ο ανανάς, το γκρέιπφρουτ και η κανέλα είναι λιποδιαλυτικά
Δεν υπάρχουν τρόφιμα ή ουσίες που να διαλύουν το λίπος που έχουμε αποθηκευμένο στο σώμα μας. Ο μηχανισμός της λιπόλυσης είναι συγκεκριμένος: αυτό που καταναλώνουμε πρέπει να είναι λιγότερο από αυτό που ξοδεύουμε.

Οι συνδυασμοί τροφίμων παχαίνουν.
Δεν υπάρχουν απαγορευτικοί συνδυασμοί τροφίμων! Δεν υπάρχει καμία επιστημονική έρευνα που να έχει αποδείξει μέχρι σήμερα ότι το κρέας με το ρύζι ή το κοτόπουλο με τα μακαρόνια προκαλούν αύξηση βάρους. Αντίθετα, ένα γεύμα όταν περιλαμβάνει τρόφιμα από διάφορες ομάδες θεωρείται πιο ισορροπημένο αφού παρέχει περισσότερα θρεπτικά συστατικά.

Τα light τρόφιμα δεν παχαίνουν
Το γεγονός ότι έχουν λίγα ή καθόλου λίπη, δεν σημαίνει πως δεν έχουν θερμίδες. Αν, λοιπόν, καταναλώνονται σε μεγάλες ποσότητες - πράγμα που είναι ο κανόνας - παχαίνουν.

Η διατροφή μας πρέπει να καθορίζεται ανάλογα με την ομάδα αίματος
Το θεωρητικό υπόβαθρο της δίαιτας είναι ατεκμηρίωτο, καθώς εάν πραγματικά ίσχυε, στα άτομα τα οποία κατανάλωναν τρόφιμα από απαγορευμένη ομάδα, η υποτιθέμενη συγκόλληση των ερυθρών αιμοσφαιρίων θα προκαλούσε θρομβώσεις, αρτηριακά εγκεφαλικά επεισόδια, εμφράγματα, ακόμα και αναστολή της λειτουργίας κάποιων οργάνων. Εξάλλου, ο αποκλεισμός ολόκληρων ομάδων τροφίμων (π.χ. γαλακτοκομικά) σίγουρα δεν ωφελεί τα άτομα που εφαρμόζουν τη δίαιτα αυτή.

Τα τεστ δυσανεξίας μας δείχνουν τι μας παχαίνει
Δεν υπάρχει καμία επιστημονική απόδειξη σε αυτήν τη θεωρία, της οποίας τα αποτελέσματα μπορεί να είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα για την υγεία. Σαφώς και υπάρχουν δυσανεξίες σε κάποια τρόφιμα, όπως το αυγό, το γάλα, τα φιστίκια, το ψάρι, τη σόγια και τα σιτηρά, αλλά αφορούν μικρό τμήμα του πληθυσμού και δεν σχετίζονται σε καμία περίπτωση με την πρόσληψη και την απώλεια βάρους. Η παχυσαρκία δεν είναι μία αλλεργική αντίδραση και δεν έχει σχέση με την ανοσολογία, είναι απόρροια του τρόπου ζωής μας και των κακών διατροφικών συνηθειών που έχουμε αποκτήσει.

Πρόσφατα μάλιστα υπήρξε επίσημη γνωμοδότηση από το υπουργείο υγείας για την αναποτελεσματικότητα της μεθόδου σύμφωνα με την οποία: «Η χρησιμοποίηση των τεστ δυσανεξίας σε προγράμματα απώλειας βάρους δεν έχει καμία επιστημονική βάση, αφενός διότι τα τεστ τα οποία χρησιμοποιούνται δεν έχουν διαγνωστική αξία, αφετέρου διότι οι τροφικές δυσανεξίες δεν σχετίζονται με την απώλεια βάρους. Συνεπώς, τα τεστ αυτά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται σε διαιτολογικά κέντρα, ως εργαλεία τα οποία καθορίζουν τα προγράμματα απώλειας βάρους, αφενός διότι ουδέν αποτέλεσμα έχουν, αφετέρου διότι μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντικές διατροφικές ελλείψεις με τον αποκλεισμό τροφών, οι οποίες σύμφωνα με το τεστ μπορούν να προκαλέσουν τροφικές δυσανεξίες». (Αρ. πρωτ.: Γ3β/ΓΠ/οικ.63737)

* H Ματίνα Πουλλή  είναι  Βιοχημικός BSc , Διαιτολόγος – Διατροφολόγος MMEDSci
Μέλος της Ένωσης Διαιτολόγων Διατροφολόγων Ελλάδος