Αλήθειες:   Πόσο μας τρομάζουν;

Γράφει η  ψυχολόγος Μαρία Καρίκη

Πολλές φορές πιάνουμε τον εαυτό μας να τρέχει μακριά από αλήθειες που νομίζουμε ότι δεν μπορούμε να αντέξουμε. Είμαστε έτοιμοι να παρασυρθούμε από κάθε δικαιολογία που μπορεί να αποτρέψει τον πόνο και την απογοήτευση. Από τη μια θέλουμε να γνωρίζουμε και από την άλλη τρέμουμε μήπως ανακαλύψουμε κάτι που θα μας ισοπεδώσει. Βρισκόμαστε συχνά μπροστά σε τέτοιου είδους εσωτερικά διλήμματα και δεν ξέρουμε τι να κάνουμε. Πόσο βαθιά να ψάξουμε, μέχρι ποιο σημείο να είμαστε υποψιασμένοι;     


Κάποιες φορές κατευθυνόμαστε εμείς προς την αναζήτηση της αλήθειας κι άλλες φορές πάλι έρχεται εκείνη και μας βρίσκει. Χωρίς προειδοποίηση, χωρίς σημάδια. Απλά γίνεται μια αποκάλυψη που μας προκαλεί να δοκιμάσουμε τα όριά μας. Και εμείς τότε ερχόμαστε αντιμέτωποι με τα πρωτόγονα ένστικτά μας που υπονομεύουν τις «πολιτισμένες» αντιδράσεις μας. Αρχικά μπορεί να επικρατεί ένα συναισθηματικό μούδιασμα, μια άρνηση αποδοχής της πραγματικότητας. Στη συνέχεια, ωστόσο, αρχίζει η συνειδητοποίηση και γίνονται πολλές εσωτερικές ανατροπές. Σαν να καταρρέει ό,τι είχαμε φτιάξει στο μυαλό μας και πρέπει να ανασυνταχθούμε και να αξιολογήσουμε εκ νέου πρόσωπα, καταστάσεις και συνθήκες.

Ειδικότερα όταν οι αλήθειες είναι ωμές, σκληρές και αιφνιδιαστικές, ο ψυχισμός ταράζεται ακόμα περισσότερο. Επικρατεί τότε έντονα η αίσθηση της προδοσίας, της εξαπάτησης. Δεν είναι η είδηση καθαυτή που πονάει, αλλά η κατάρριψη της εμπιστοσύνης, η διάλυση της σχέσης, η καταδίκη του εαυτού μας στη μοναξιά της καχυποψίας. Δεν είναι εύκολο να μετρήσεις τη ζημιά εντός σου. Δεν ξέρεις πόσα κατάλοιπα και απωθημένα θα σου μείνουν. Δεν ξέρεις αν μπορείς να ξαναπιστέψεις αβίαστα αυτά που θα ακούσεις και θα ζήσεις στο μέλλον. Η απόκρυψη της αλήθειας και η αντικατάστασή της με ό,τι βολεύει από κάποιους ανθρώπους σε κάνει να αμφιβάλεις από εδώ και πέρα ακόμα και για το προφανές.

Ο δρόμος της αλήθειας δεν είναι πάντα η εύκολη επιλογή. Θέλει κότσια, θέλει αντοχές. Απαιτεί να διαλέξεις πολλές φορές αποφάσεις και πράξεις που θα έχουν κόστος, που θα έχουν ρίσκο. Πρέπει να μπορείς να υποστηρίξεις αυτό που πρεσβεύεις, ακόμα κι αν χάσεις… Το ζητούμενο, βέβαια,  της αλήθειας δεν είναι η νίκη, αλλά η κάθαρση, η λύτρωση. Είναι ο δρόμος με τα λιγότερα μπερδέματα. Όσοι επιλέγουν να ζουν με αλήθειες είναι εκείνοι που δεν μπορούν να προσποιηθούν, δεν μπορούν να αποσιωπήσουν, δεν μπορούν να κρυφτούν. Διαφορετικά, υποφέρουν από ενοχικά συναισθήματα, τα οποία δεν ξέρουν πώς να διαχειριστούν.

Ο φόβος συχνά είναι εκείνος που ωθεί τους ανθρώπους να απομακρυνθούν από την αλήθεια. Τους πείθει ότι δεν μπορεί να γίνει η αποκάλυψη της, γιατί οι συνέπειες θα είναι πολλές και επίπονες. Τους πείθει ότι έτσι θα είναι για όλους καλύτερα. Τους δίνει άλλοθι, επιχειρήματα και αυταπάτες που τους κάνουν να αισθάνονται δικαιολογημένοι. Σχεδόν ωραιοποιούν τις καταστάσεις και το «παραμύθι» που πλάθουν από ένα σημείο και μετά (από τις πολλές φορές που το βιώνουν) μοιάζει με αληθινό. Και έτσι μπαίνουν σε φαύλους κύκλους όπου το ένα ψέμα γεννάει το άλλο. Εισέρχονται όλο και πιο βαθιά σε ιστορίες και αφηγήσεις πλασματικές που πρέπει αγωνιωδώς να θυμούνται για να μην κάνουν λάθος… Πόσο κουραστικό μπορεί να είναι κάτι τέτοιο;

Γιατί οι άνθρωποι δεν τολμούν να πουν αυτό που σκέφτονται, αυτό που νιώθουν, αυτό που τους συμβαίνει; Γιατί είναι τόσο τρομοκρατημένοι με την ευθύτητα; Γιατί κρύβονται και προτιμούν να παραποιούν τις ιστορίες; Ίσως για κάποιους η αλήθεια να μοιάζει βαρετή. Ίσως για άλλους να είναι αρκετά ψυχοφθόρα. Για άλλους πάλι μπορεί να είναι «επικίνδυνο» να εκθέτουν τον εαυτό τους στους άλλους. Ο καθένας έχει τη δική του ηθική, οπτική και βολή. Σημασία έχει πριν αποφύγουμε, πριν τρέξουμε μακριά από την τετ-α-τετ συνάντηση με την αλήθεια, να σκεφτούμε ότι θα μπορούσε να μας γλυτώσει από πολλά ευτράπελα και από πολλές ίσως καταστάσεις που θα μας έφερναν σε δύσκολη θέση… Ωστόσο, η συνείδηση του καθενός είναι καθαρά προσωπική υπόθεση. Είναι, εκείνη, που μας συντροφεύει εκεί που κανείς άλλος δεν μπορεί να φτάσει… Επομένως, είναι επιλογή του καθενός τι μπορεί να «αντέξει» και τι όχι…