Όλα ή τίποτα...

Γράφει η  ψυχολόγος
Μαρία Καρίκη

Υπάρχουν άνθρωποι που σκέφτονται με τη λογική του «όλα ή τίποτα» και αρνούνται να αποδεχτούν οτιδήποτε ενδιάμεσο. Η τελειομανία τους είναι τόσο κυρίαρχη μέσα τους που δεν τους αφήνει να εστιάσουν στην προσπάθεια, στη διαδρομή, αλλά μόνο στο αποτέλεσμα. Είναι απαιτητικοί, αυστηροί με τον εαυτό τους και δεν ικανοποιούνται αν δεν φτάσουν εκεί που ήθελαν κι αν δεν γίνουν τα πράγματα όπως ακριβώς τα είχαν φανταστεί.

Καθοδηγούνται από την ανάγκη τους να έχουν υπό τον έλεγχο τους ό,τι διαδραματίζεται στη ζωή τους. Η διϋστική λογική του «όλα ή τίποτα», του «άσπρο-μαύρο» χαρακτηρίζει τους τελειομανείς ανθρώπους, καταδικάζοντάς τους να ζουν υπό το καθεστώς συνεχούς άγχους. Οι άνθρωποι αυτοί δεν μπορούν εύκολα να χαλαρώσουν, να αφεθούν στις στιγμές, να είναι όσο παρορμητικοί θα ήθελαν. Νιώθουν σαν να δίνουν διαρκώς εξετάσεις για κάτι.

Είναι σφιγμένοι, μαγκωμένοι, εγκλωβισμένοι σε μια διαρκή αναζήτηση προς την επιτυχία, μη δεχόμενοι κάτι λιγότερο από αυτήν. Μπορεί, όντως, να καταφέρνουν πολλά στη ζωή τους από την άποψη επιτευγμάτων και στόχων που κατακτούν. Ωστόσο, δυσκολεύονται να απολαύσουν ό,τι έχουν καταφέρει. Η αίσθηση του ανικανοποίητου τους κάνει να κατευθύνονται γρήγορα προς κάτι επόμενο, γιατί μέσα κυρίως από τους στόχους που υλοποιούν φαίνεται να αντλούν την αυτοαξία τους.

Είναι οι άνθρωποι αυτοί ευτυχισμένοι άραγε; Αντιλαμβάνονται οι ίδιοι ότι κυνηγούν την τελειότητα κι ας ξέρουν ότι κάτι τέτοιο δεν υπάρχει; Η τελειότητα δεν είναι ανάγκη να ορίζει κάθε τομέα της ζωής τους. Συνήθως υπάρχει μόνο σε πράγματα, πρόσωπα και καταστάσεις που τους ενδιαφέρουν.

Παρόλο που μπορεί να φαίνονται δυναμικοί, αποφασιστικοί, μαχητές, στις προσωπικές τους στιγμές είναι ευάλωτοι, νιώθουν εξαντλημένοι και δυσκολεύονται να διαχειριστούν την απολυτότητα και το άγχος που τους κυριεύουν. Ο τρόπος σκέψης τους είναι επικεντρωμένος στο αποτέλεσμα των πράξεών τους και απαιτούν από τον εαυτό τους το μέγιστο των δυνατοτήτων τους, μην συγχωρώντας τυχόν λάθη!

Η υπερβολική αυστηρότητα απέναντι πρωτίστως στον εαυτό τους δεν τους αφήνει να δουν εύκολα εναλλακτικές λύσεις. Δεν θέλουν να αποκλίνουν από το αρχικό τους σχέδιο. Παρόλο που ίσως εκλογικευμένα κατανοούν την υπερβολή και την εμμονή τους σε κάποια πράγματα δεν μπορούν να τα σταματήσουν.

Χρεώνουν στον εαυτό τους συνήθως το μεγαλύτερο μερίδιο της απόδοσης των ευθυνών και ο φόβος της αποτυχίας ή και η αποτυχία η ίδια τους αποδιοργανώνει. Δεν μπορούν εύκολα να συνέλθουν από μια αποτυχία. Προσπαθούν απεγνωσμένα να βρουν τι έφταιξε και υπεραναλύουν ξανά και ξανά ό,τι μπορεί να συνέβαλλε στο λάθος αποτέλεσμα.

Πολλές φορές, μάλιστα, όταν προκύπτουν απρόοπτα ή αλλαγές που δεν είχαν προβλέψει, θέλουν αρκετό χρόνο να προσαρμοστούν. Οι απροσδόκητες αλλαγές αντιτίθενται στην αίσθηση ελέγχου που θέλουν να έχουν και αυτό τους «τρομοκρατεί» και τους αγχώνει. Θέλουν εκείνοι να προλαμβάνουν καταστάσεις και όχι να αιφνιδιάζονται. Το πιο δύσκολο μέρος έγκειται στον τομέα των ανθρώπινων σχέσεων.

Πρόκειται για έναν τομέα που εξορισμού εμπεριέχει αβεβαιότητα, ρίσκο και εκπλήξεις. Με τους ανθρώπους, λοιπόν, που επιθυμούν να χτίσουν δεσμούς, προσπαθούν να είναι τυπικοί, συμπαθείς, αρεστοί. Ωστόσο, η αβεβαιότητα δεν τους αφήνει να νιώσουν ασφαλείς και ήρεμοι. Δεν έχουν μάθει στο ασαφές, στο αβέβαιο.

Τους τρομάζει η απόρριψη, η εγκατάλειψη και η λήξη μιας σχέσης πριν να είναι οι ίδιοι έτοιμοι για αυτό. Παρόλο που έχουν τόση ανάγκη να αγαπήσουν και να αγαπηθούν, πολλές φορές δεν μπορούν να το κάνουν, γιατί σκέφτονται  περισσότερο αντί να βιώνουν και να απολαμβάνουν τη σχέση τους. Φιλτράρουν τις σχέσεις τους μέσα από κριτήρια, μέσα από συλλογιστικές αναλύσεις, ψάχνοντας ποιο μπορεί να είναι το «σωστό» και ποιο όχι, τι μπορεί να τους κάνει ευτυχισμένους και τι όχι, ποιο είναι το ιδανικό και ποιο όχι.

Ώσπου να έρθει μετά από χρόνια η ωριμότητα και η συνειδητοποίηση ότι το τέλειο, το ιδανικό και το σωστό δεν υπάρχουν αυθύπαρκτα, αλλά ότι ορίζονται μέσα από τη ματιά εκείνου που τα αντιλαμβάνεται, έχοντας και πάλι το δικαίωμα να αναθεωρήσει και να αλλάξει κανείς γνώμη εκ των υστέρων…

Ό,τι δηλαδή προσπαθούν να αναζητήσουν με απόλυτα, αντικειμενικά κριτήρια, διαπιστώνουν ότι ορίζεται τελικά από το βίωμα και το συναίσθημα κάθε φορά κι όχι από κανόνες, στερεότυπα και αλγόριθμους…