Η ιστορία της ιατρικής, της φαρμακευτικής και της πρόνοιας

ΜΙΑ κανούργια εργασία ετοίμασε ο Κυριάκος Χονδρός, η οποία θα μπορούσε να έχει τίτλο αναζητώντας την ιστορία της ιατρικής της Ρόδου. Πρόκειται για μια μελέτη η οποία  καταλαμβάνει πάνω από 500 σελίδες κείμενο χωρίς τις εικόνες (φωτογραφίες και σχέδια), που εξετάζει την ιστορία της ιατρικής, της φαρμακευτικής και της κοινωνικής πρόνοιας της Ρόδου, από τους αρχαίους χρόνους μέχρι τα πρώτα χρόνια της Ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου.

 

Μετά από τα βιβλία που έχει γράψει και έχουν εξαντληθεί «Η Μικρά Ασία των Δωδεκανησίων» και η  «Παραδοσιακή Μελισσοκομία Δωδεκανήσου και Κυκλάδων», τώρα σειρά έχει αυτή η μελέτη η οποία φιλοδοξεί να καλύψει ένα σοβαρό κεφάλαιο του πολιτισμού μας, με δεκάδες γεγονότα και δεκάδες ονόματα.

Ο συγγραφέας ο οποίος είναι συχνός  ερευνητής στα Γενικά Αρχεία του Κράτους σε Ρόδο και Αθήνα, καθώς και τακτικός αναγνώστης της Κεντρικής Βιβλιοθήκης Ρόδου, έχει συλλέξει και από ιδιωτικές συλλογές, ένα πλήθος από πληροφοριακό υλικό κυρίως από τα χρόνια της ιταλοκρατίας και της απελευθέρωσης των νησιών μας. Επίσης έχει συλλέξει με επιτόπιες επισκέψεις προφορικό υλικό από τα χωριά της Ρόδου.

Με την ευκαιρία αυτή, μίλησε στη «Ροδιακή» για τη καινούργια του δουλειά, η οποία ίσως αργότερα τυπωθεί σε βιβλίο για να γίνει κτήμα του κάθε αναγνώστη, αν βέβαια τον ενδιαφέρει το θέμα.

-Ποιο ήταν το κίνητρο για να ξεκινήσετε  τη συγγραφή  αυτής της μελέτης;

Πιστεύω πως στη σύγχρονη κοινωνία της τεχνολογικής ευημερίας, η συμβολή των γιατρών, των φαρμακοποιών καθώς και η προσφορά της κοινωνικής πρόνοιας, σ΄ένα νησί σταυροδρόμι πολιτισμών από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα δεν είναι επαρκώς φωτισμένη.  Ξεκίνησα πριν από πολλά χρόνια (1976) όταν στα χωριά Αφάντου, Ψίνθο και Μεσαναγρό μάζευα ευχές, θρύλους, γιατροσόφια, διηγήματα γύρω από την υγεία, με ένα δημοσιογραφικό μαγνητοφωνάκι και μια φωτογραφική μηχανή. Αργότερα έμαθα πώς μπορεί κανείς να συντάξει μια επιστημονική εργασία, με βάση τις επιταγές της Ακαδημίας Αθηνών.

 

-Ποιος είναι ο στόχος σας;

Ο στόχος μου είναι να αναδείξω τον ιατρικό πολιτισμό του νησιού της Ρόδου, -γιατί για την ιστορία της ιατρικής στα Δωδεκάνησα υπάρχει μια εξαιρετική μελέτη-, να υπογραμμίσω την σπουδαία συμβολή των γιατρών, οι οποίοι κάτω από δύσκολες συνθήκες αυταπάρνησης και με διαχρονική προσφορά έσωσαν ζωές συανθρώπων μας. Συγχρόνως και ο ίδιος ο λαός μας κυρίως στα χωριά, εκεί όπου δεν πατούσε πόδι γιατρού, κατόρθωνε   να γιατροπορευτεί, όπως λένε,  με παραδοσιακούς χίλιους δυό τρόπους. Πολλά από τα γιατροσόφια αυτά, ακολουθεί και η σύχγρονη επιστήμη!

 

-Τι περιέχει η εργασία σας;

Η εργασία διαθρώνεται σε 4 μεγάλα κεφάλαια, όπου γίνεται προσπάθεια μιας ιστορικής διαδρομής του ρόλου ή του στόχου των γιατρών, των φαρμακοποιών, των νοσηλευτών, των δημόσιων φορέων υγείας και πρόνοιας σε συνάρτηση με το πολιτικό - πολλές φορές και στρατιωτικό-  καθεστώς.

Το πρώτο κεφάλαιο   αναφέρεται στους αρχαίους χρόνους με ονόματα γιατρών και αναφορά στα Ασκληπειά.

Στο δεύτερο ακολουθεί η Ρωμαϊκή και βυζαντινή εποχή, στο τρίτο  η Ιπποτοπκρατία 1309 -1522 και ακολουθεί η Τουρκοκρατία 1522-1912. 

Το τρίτο μέρος περιέχει την Ιταλοκρατία, την Γερμανο-ιταλική Κατοχή, τη Βρετανική Διοίκηση και τέλος τα χρόνιας της  Απελευθέρωσης.

Ακολουθούν  κεφάλαια του Λαίκού Πολιτισμού σε σχέση με τις θεραπευτικές πρακτικές, όπως Υγεία και λαϊκή ιατρική στα χωριά, η θρησκεία απέναντι στην υγεία και καταγραφές από την προφορική παράδοση.

-Εκτός από επιτόπιες καταγραφές στα χωριά μας, συμβουλευτήκατε και έγγραφα που να έχουν σχέση με το αντικείμενο της έρευνας σας;

-Εκτός από την προφορική παράδοση, τα έγγραφα και οι φωτογραφίες αποτελούν σημαντικές πηγές, πολλές από τις οποίες είναι αδημοσίευτες. Για παράδειγμα για την περίοδο της Ιταλοκρατίας, στα Γενικά Αρχεία του Κράτους Νομού Δωδεκανήσου,εντοπίσαμε δεκάδες φακέλους που αφορούν έμεσα ή άμεσα γιατρούς της πόλης και των χωριών, νοσηλευτικά ιδρύματα, επιδημίες και ασθένειες, καθώς και αλληλογραφία με επιστημονικά κέντρα που αποτελούν όλα μαζί μια μεγάλη και  πολύτιμη δεξαμενή γνώσεων.

 

-Τι αφορούσαν τα έγγραφα που εντοπίσατε και μελετήσατε;

-Το υλικό αυτό δεν είναι βέβαια έτοιμο για μελέτη. Μπορεί να έχεις στα χέρια σου φάκελο με ναυτικά ή θέματα αλιείας και μέσα εκεί να εντοπίσεις χρήσιμες πληροφορίες. Είναι στην υποχρέωση κατόπιν του ερευνητή να ταξινομίσει με πολύ υπομονή, επιμονή, χρόνο και κόπο το υλικό του.  Εν πάσει περιπτώσει τα έγγραφα αφορούν μετά από δική μου ταξινόμιση σε: Επιδημίες και Φάρμακα, Νοσοκομεία και Ιατρεία, Ιαματικά Λουτρά, Δημόσια Υγεία, Γιατροί και άδειες επαγγέλματος, Ναυτική Υγιεινή κ.ά.  Σχεδόν το πλήθος των εγγράφων αυτών αφορούν τη χρονική περίοδο από το 1929 έως το 1945.

 

-Ποιοι παράγοντες ευνόησαν στην ανάπτυξη του ιατρικού πολιτισμού της Ρόδου;

Οι παράγοντες που ευνόησαν την ανάπτυξη του πολιτισμού στη Ρόδο είναι πολλοί. Η φύση και το κλίμα και η γεωγραφική θέση είναι τα βασικά. Οι ιστορικές συγκυρίες και οι διοικητική οργάνωση –πόλης-κράτος, οι πολιτικοί παράγοντες, όπως η ελευθερία και η δημοκρατία από τους αρχαίους χρόνους και τέλος οι πολιτισμικές αντιλήψεις.  Για να αναφερθούμε  π.χ. στα προχριστιανικά χρόνια.

Στη Ρόδο αναπτύχθηκαν όλες σχεδόν οι επιστήμες και οι καλές τέχνες σε τέτοιο βαθμό ώστε να εκφράζουν ακόμα και οι κατακτητές με θαυμασμό.  Ελάχιστοι τόποι στην Ελλάδα, νομίζω, μπορούν  να ισχυριστούν ότι έχουν αυτά τα προσόντα και αυτή τη συμβολή στον Άνθρωπο.

Η Ρόδος, η δεύτερη μου πατρίδα και πατρίδα των παιδιών μου, δεν είναι  μια ευρωπαϊκή πολιτιστική πρωτεύουσα, αλλά μια Παγκόσμια Πρωτεύουσα, με ιστορία, με πολιτισμό, με έργα τέχνης, που λάμπουν,  αλλά είναι ελάχιστοι οι άνθρωποι που την αγαπούν και την σέβονται. Η οικουμενική συμβολή της Ρόδου στον Πολιτισμό, δυστυχώς  δεν έχει εκτιμηθεί  από εκείνους που βάζουν ταμπέλες στις πόλεις.

 

-Λένε πως κάθε βιβλίο για τον συγγραφέα είναι  σαν μια  γένννηση παιδιού. Ισχύει;

Αν αγαπάς ειλικρινά μ’ αυτό που ασχολείσαι, εργαστείς μεθοδικά ξοδέψεις χρόνο και κόπο και το αποτέλεσμα είναι αντάξιο των προσδοκιών σου, τότε μπορείς να ισχυριστείς ότι πλησίασες το στόχο σου και νιώθεις κάποια χαρά που προσφέρεις στους συνανθρώπους του ένα έργο χρήσιμο. Αυτό ισχύει και στα βιβλία, γι’ αυτό και πολλοί συγγραφείς καμαρώνουν  στο τέλος την εργασία τους σαν να είναι ένα δικό τους παιδί.

 

-Μετά από αυτό, τι  άλλο βιβλίο ετοιμάζετε;

Αφού θα ολοκληρώσω την Ιατρική Ιστορία της Ρόδου, θα ασχοληθώ με τους Μικρασιάτες Πρόσφυγες και την εγκατάστασή τους στην ιταλοκρατούμενη Ρόδο. Ήδη έχω καταλόγους με δεκάδες ονόματα, με τις περιουσίες τους, την δραματική ιστορία τους,  γενικά την Τραγωδία του 1922.