Πώς καταλαβαίνω  ότι το παιδί μου  έχει υποστεί κακοποίηση

Γράφει η ψυχολόγος/ψυχοθεραπεύτρια Αναστασία Δ. Βεργωτή

Η κακοποίηση χωρίζεται συνήθως σε δύο μεγάλες κατηγορίες , τη φυσική και τη σεξουαλική . Αν και υπάρχει μεγάλη ασάφεια γύρω απ΄τα πραγματικά ποσοστά κακοποίησης ανηλίκων , υπάρχει σύγκλιση των ευρημάτων της επιστημονικής κοινότητας ως προς τις επιπτώσεις της μη αποκάλυψης και της μη έγκαιρης παρέμβασης ειδικότερα.


Το φαινόμενο της παιδικής κακοποίησης αποτελεί ένα ζήτημα, οι συνέπειες του οποίου έχουν διάρκεια και επηρεάζουν και τη μετέπειτα ζωή του παιδιού, μετατρέποντάς το, σε έναν ενήλικα που αντιμετωπίζει δυσκολίες σε διάφορες σημαντικές πτυχές της ζωής του. Σε αρκετές των περιπτώσεων δημιουργεί άτομα με έντονα προβλήματα στις προσωπικές τους σχέσεις, τα οποία δυσκολεύονται να αγαπήσουν και να εμπιστευτούν, έχουν τάση προς καταχρήσεις, εμφανίζουν αγχώδεις διαταραχές, προβλήματα προσαρμοστικότητας και κατάθλιψη. Επίσης, οι άνθρωποι που υπέστησαν κακοποίηση όταν ήταν παιδιά ενδέχεται να προβούν οι ίδιοι σε κακοποίηση παιδιών όταν ενηλικιωθούν.

Ορισμένες φορές τα παιδιά που κακοποιούνται ή και παραμελούνται παρουσιάζουν έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις. Κλαίνε πολύ εύκολα, είναι πολύ απαιτητικά και εμφανίζουν Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητα. Ο όρος «παγωμένο βλέμμα» περιγράφει τη χαρακτηριστική έκφραση που έχουν. Τις περισσότερες φορές στις σχέσεις τους με τρίτους είναι πολύ επιφυλακτικά στη σωματική επαφή και γενικά καχύποπτα. Φαίνεται επίσης ότι έχουν μια ετοιμότητα να αντιδρούν σε σημάδια κινδύνου ή έντασης από το περιβάλλον. Η μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς αυτών των παιδιών έδειξε ότι παιδιά που κακοποιούνται είναι λιγότερο κοινωνικά σε σχέση με άλλα, η συναλλαγή τους με τους άλλους δεν έχει φαντασία, ενώ παράλληλα οι αντιδράσεις τους δεν είναι σταθερές.

Τα μικρά παιδιά που κακοποιούνται και δεν μπορούν να αναπτυχθούν είναι απαραίτητο να εισάγονται στο νοσοκομείο. Μετά την εισαγωγή τους, παρατηρούνται τα εξής : τα παιδιά αυτά είναι ανίκανα να αντέξουν και την παραμικρή ματαίωση και ξεσπούν σε κλάματα ή εκρήξεις οργής. Η αργή φυσική ανάπτυξή τους επηρεάζεται θετικά όταν απομακρυνθούν από το σπίτι, αλλά οι διαταραχές στο λόγο ή τα προβλήματα στη συμπεριφορά τους δεν αποκαθίστανται εύκολα , παρόλο που έχει αποδειχθεί ότι με την αλλαγή του περιβάλλοντος μετά από τυχόν μετατραυματικό στρες αλλάζουν οι νευροπροσαρμογές στον εγκέφαλο και επέρχονται αλλαγές στη συμπεριφορά και στον τρόπο αντίδρασης του ατόμου. Η βραδύτητα φυσικής ανάπτυξης και οι δυσπροσαρμογές της συμπεριφοράς ,δείχνουν ότι υπάρχει σοβαρή διαταραχή προσωπικότητας, που είναι πολύ πιθανό να συνεχίσει να υπάρχει κι όταν αυτά τα παιδιά ενηλικιωθούν.

Είναι προφανές ότι το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει το παιδί που κακοποιείται χαρακτηρίζεται από απόρριψη και επιθετικότητα, γεγονός που δεν επιτρέπει τη δημιουργία του διευκολυντικού εκείνου περιβάλλοντος που, κατά τον Winnicott, συντελεί στην ωρίμανση του παιδιού. Σύμφωνα με τη μελέτη των Martin και Beezley σχετικά με την προσωπικότητα των παιδιών αυτών εντοπίστηκαν τα εξής εννέα χαρακτηριστικά κριτήρια: ανηδονία, μειωμένη αυτοεκτίμηση, εναντιωματική συμπεριφορά, απόσυρση, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, ψευδοενήλικη συμπεριφορά (μικρές «λολίτες») ,μαθησιακές δυσκολίες και γενικές συμπεριφορικές δυσκολίες.

Τα παραπάνω χαρακτηριστικά όμως δεν είναι απαραίτητο να υποδηλώνουν κακοποίηση , γι’αυτό το λόγο είναι πολύ δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς, τα παιδιά που παρουσιάζουν για άλλους λόγους τέτοιου τύπου διαταραχές, απ΄τα παιδιά που πραγματικά υπέστησαν κακοποιητική συμπεριφορά. Σίγουρα τα μη τυπικά παιδιά (είτε αυτή η κατάσταση είναι αποτέλεσμα κακοποίησης, είτε όχι ) δημιουργούν επιπρόσθετα εμπόδια στους σημαντικούς άλλους, καθώς πολλές φορές το γνωστικό τους επίπεδο δεν τους επιτρέπει να εκφραστούν και ενδεχομένως να μην είναι σε θέση να κατανοήσουν τις προτροπές του γονέα, ή ακόμα και του συμβούλου ψυχικής υγείας.

Η σεξουαλική κακοποίηση των παιδιών αποτελεί ένα ανησυχητικά διαδεδομένο πρόβλημα σε παγκόσμιο επίπεδο. Καθώς πρόκειται ίσως για την πιο αντιπροσωπευτική μορφή αφανούς εγκληματικότητας. Σίγουρα τα στατιστικά και τα υπέρογκα ποσοστά κακοποίησης παιδιών που έχουμε στα χέρια μας αποτελούν μέρος του συνολικού φαινομένου. Πάρα πολλές περιπτώσεις δεν καταγγέλλονται ποτέ και δεν έρχονται στο φως της δημοσιότητας , συνεκδοχικά δεν μπορούμε να αντιληφθούμε τεκμηριωμένα το μέγεθος του προβλήματος.

Σύμφωνα με ερευνητικά αποτελέσματα το 30 με 80% των μικρών θυμάτων αρνείται να αποκαλύψει την κακοποίηση του μέχρι και την ενηλικίωση. Επιπλέον πολλές έρευνες υπογραμμίζουν ότι η πλειονότητα των παιδιών-θυμάτων καθυστερεί σημαντικά την αποκάλυψη του «μυστικού», το οποίο όπως φαίνεται δε θα έφερναν στο φως εάν δεν γινόταν τελικά γνωστό με κάποιον άλλο τρόπο. Ο φόβος για αντεκδίκηση και η δημιουργία συναισθημάτων ντροπής και ενοχής αποτελούν μια απ’τις σημαντικότερες αιτίες αναστολής της πολυπόθητης αποκάλυψης.