Έφηβοι σε αναζήτηση ταυτότητας...

Γράφει η  ψυχολόγος Μαρία Καρίκη

Η εφηβεία είναι μια εξελικτική περίοδος που χαρακτηρίζεται από πολλαπλές αλλαγές. Τόσο εξωτερικά όσο και εσωτερικά ο έφηβος βιώνει εμπειρίες που διαφέρουν από την παιδική του ηλικία. Το σώμα του αλλάζει, οι σκέψεις του γίνονται πιο περίπλοκες και η θέση του ανάμεσα στους συνομηλίκους αποκτά για τον ίδιο ακόμα μεγαλύτερη σημασία από ότι πριν. Επιπλέον, η σύγκρουση με τους γονείς και η διεκδίκηση περισσότερων δικαιωμάτων αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς του.

Μέσα στο σπίτι ο έφηβος μπορεί να παρουσιάζει συχνές συναισθηματικές διακυμάνσεις, αντιδραστικές συμπεριφορές, αλλά και την ανάγκη να διασφαλίσει τον ιδιωτικό του χώρο. Ονειροπολεί, ονειρεύεται, αναρωτιέται για το μέλλον του, ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να ξεκαθαρίσει μέσα του τι θα ήθελε να κάνει μετά το σχολείο. Υπάρχουν φορές που είναι μπερδεμένος και έχει ανάγκη από υποστήριξη και φορές που αισθάνεται ότι είναι έτοιμος να κατακτήσει τον κόσμο. Η αυτοπεποίθησή του είναι υπό διαμόρφωση (με σκαμπανεβάσματα) και αυτό φαίνεται από την αναζήτηση της αυτοαξίας του μέσα από τα μάτια και τις λέξεις των άλλων. Επιθυμεί να αρέσει, να νιώθει σημαντικός και ψάχνει να βρει τον αντίκτυπο που έχει στους άλλους ανθρώπους, κυρίως τους συνομηλίκους του.

Η σεξουαλική αναζήτηση είναι επίσης ένα κεφάλαιο που απασχολεί τους εφήβους. Διερευνούν το σώμα τους, αναγνωρίζουν τις επιθυμίες και τις ορμές τους και προσπαθούν να βρουν πώς μπορούν να ισορροπήσουν αυτά που νιώθουν. Άλλοι έφηβοι είναι πιο τολμηροί σε αυτά τα ζητήματα κι άλλοι πιο ντροπαλοί. Κάποιοι, μάλιστα, βιάζονται να ανακαλύψουν την σεξουαλικότητά τους στην πράξη, ενώ άλλοι μπορούν να περιμένουν. Ο κάθε έφηβος είναι διαφορετικός και διαχειρίζεται με τον δικό του προσωπικό τρόπο τα θέματα που τον απασχολούν.

Οι διαφωνίες και οι συγκρούσεις με τους γονείς είναι σύνηθες φαινόμενο για τους εφήβους. Αμφισβητούν τους κανόνες, τα όρια και τις αντιλήψεις των γονιών και δίνουν το δικό τους αγώνα για να «επικρατήσουν». Πολλά από όσα λένε οι γονείς τους φαίνονται αναχρονιστικά και επιμένουν να αποδείξουν ότι η δική τους τοποθέτηση είναι πιο δίκαιη και λογική με βάση τα ερεθίσματα και τις πληροφορίες που εισπράττουν από τους συνομηλίκους τους. Δεν τους αρέσουν οι περιορισμοί και οι απαγορεύσεις, ειδικότερα όταν δεν συνοδεύονται από επιχειρήματα, αλλά από φωνές. Οι περισσότεροι έφηβοι βιάζονται να μεγαλώσουν και αυτό προσπαθούν να το δείξουν –με άγαρμπο τρόπο συνήθως- και στη συμπεριφορά τους.

Το άγχος είναι μέρος της καθημερινότητάς τους, είτε σε φυσιολογικό επίπεδο είτε πέραν αυτού. Άγχος με τα μαθήματα, με τους βαθμούς, με το χρόνο που δεν τους αρκεί, με το μέλλον, με τους γονείς, με τους φίλους, με τις ερωτικές σχέσεις, με το σώμα τους, με την ανάγκη τους να είναι αρεστοί και αποδεκτοί. Προσπαθούν να ανακαλύψουν ποιοι είναι και τι θέλουν. Είναι το ξεκίνημα της διαδικασίας της αυτογνωσίας που θα τους συντροφεύει σε όλη την υπόλοιπη ζωή τους. Ωστόσο, διακατέχονται από ανυπομονησία και θέλουν γρήγορα απαντήσεις. Εμπιστεύονται εύκολα, απογοητεύονται εύκολα, ενώ ακόμα έχουν μια πιο «ρομαντική» στάση απέναντι στη ζωή.

Η αναζήτηση της ταυτότητάς τους περιλαμβάνει σκέψεις, προβληματισμούς, συναισθήματα υπό διερεύνηση, επιθυμίες, «θέλω», όνειρα και στόχους. Πρόκειται για μια σύνθετη διεργασία που έχει αρχή, αλλά μπορεί να μην έχει τέλος, γιατί σε όλες τις δεκαετίες της ζωής μας συνεχίζουμε να ψάχνουμε κομμάτια του εαυτού μας. Οι ανασφάλειες, η αυτοαμφισβήτηση, η χαμηλή αυτοπεποίθηση δυσκολεύουν την παραπάνω διαδικασία. Παρόλα αυτά ο έφηβος θέλει να μάθει ποιος πραγματικά είναι και δεν εγκαταλείπει.

Κάνει λάθη, μετανιώνει, πειραματίζεται, τολμά ώσπου να βγάλει κάποια συμπεράσματα για τον εαυτό του που θα του είναι αρκετά για κάποιο διάστημα, μέχρι που θα χρειάζεται νέο υλικό. Προσπαθεί να ανακαλύψει τον κόσμο εκεί έξω: πώς λειτουργεί, ποιοι είναι οι κανόνες, γιατί αν τον κατανοήσει θα μπορεί να συμμετέχει με μεγαλύτερη σιγουριά και αποφασιστικότητα. Κάποιες φορές θα φαίνεται δυνατός κι άλλες ευάλωτος. Όπως και να έχει πάντως, ο έφηβος χρειάζεται την στήριξή μας, την κατανόησή μας και την αμέριστη αγάπη μας (παρά τις όποιες διαφωνίες μας) και ας προσπαθεί σθεναρά να αποδείξει στους «μεγάλους» ότι δεν έχει ανάγκη τίποτα από αυτά…!

Η απόσταση, η σκληρότητα που μερικές φορές υιοθετεί δεν είναι παρά άμυνες απέναντι στον κόσμο των ενηλίκων, γιατί αισθάνεται ότι δεν μπορούν να τον καταλάβουν, ότι δεν μπορούν να μπουν στη θέση του… Επαναστατεί συχνά όχι απέναντι στα πρόσωπα, αλλά στις ιδέες τους και κυρίως στον τρόπο που προσπαθούν να τις επιβάλλουν στον ίδιο. Για αυτό πολλοί έφηβοι διαμαρτύρονται όχι για αυτά καθαυτά που τους λένε οι γονείς, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο τους τα λένε… Επομένως, οφείλουμε να αναζητήσουμε εμείς εκείνον τον τρόπο που ταιριάζει στον κάθε έφηβο για να έχουμε αποτελέσματα κι όχι να απαιτούμε απλά να μας υπακούσει από θέση ρόλου και εξουσίας.

Πρόκειται άλλωστε για μια σχέση (γονέα-παιδιού) που είναι συνεχώς υπό εξέλιξη και επαναπροσδιορισμό ανάλογα με την κάθε ηλικία και τις ανάγκες του παιδιού. Τα παιδιά μας δείχνουν τον δρόμο και εμείς πρέπει να εφεύρουμε τρόπους για να τους πλησιάσουμε, να κερδίσουμε την εμπιστοσύνη τους και στη συνέχεια να περάσουμε τα μηνύματα και τους κανόνες που θέλουμε ως οικογένεια. Δεν είναι, λοιπόν, «λέω και κάνεις», αλλά «ψάχνω τον τρόπο εκείνο που θα σε κάνει να με ακούσεις με λιγότερες αντιστάσεις, με σεβασμό στην εφηβεία σου»…