Άγνωστα ιστορικά ντοκουμέντα

Γράφει η Μαίρη Παπανδρέου

Στο Συνέδριο της Στέγης Γραμμάτων, η έγκριτη συγγραφέας Τίτσα Πιπίνου, παρουσίασε μια σχεδόν άγνωστη πτυχή της πρόσφατης Ιστορίας, που διαδραματίστηκε στα Δωδεκανησιακά χωρικά ύδατα, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, όπου «έγιναν πολλά ναυάγια», που «προκλήθηκαν από τους ίδιους τους Γερμανούς, που τορπίλιζαν τα σαπιοκάραβα που είχαν στοιβαγμένους χειρότερα από ζώα τους Ιταλούς αιχμαλώτους πολέμου, παραβαίνοντας τους όρους που ίσχυαν για την μεταχείριση και μεταφορά κρατουμένων, πνίγοντάς τους άνανδρα πριν φθάσουν στον προορισμό τους».

«Πολλά ναυάγια προκλήθηκαν επίσης από τους συμμάχους, ή από ελληνικά υποβρύχια, ακόμη και απλών επιβατικών ατμόπλοιων που εκτελούσαν τα καθιερωμένα δρομολόγια».

Με ενδιαφέρουσες και άγνωστες λεπτομέρειες, η Πίτσα Πιπίνου αναφέρθηκε στο «Oria». Σύντομη η αναφορά της στο Fiume, που τορπιλίστηκε από το ελληνικό υποβρύχιο «Νηρεύς» τον Σεπτέμβρη του 1942, κοντά στα παράλια της Ρόδου, θεωρώντας ότι μετέφερε πυρομαχικά και παρά τις πληροφορίες ότι επέβαιναν απλοί πολίτες, σκοτώνοντας στην πραγματικότητα αυτούς που μάχονταν να ελευθερώσουν. Από τους 300 διασώθηκαν μόνο οι 73».

Η «πληροφορία ενός ψαρά» ανοιχτά του Ενυδρείου, κέντρισε το ενδιαφέρον πολλών ερευνητών. Όμως, «στο βυθό του Αιγαίου κρύβονται χιλιάδες άδικοι πνιγμοί και μεγάλες οικογενειακές τραγωδίες που μέχρι σήμερα ψάχνουν απαντήσεις».

«Το ναυάγιο του «SS Oria», είναι μία από τις μεγαλύτερες ναυτικές τραγωδίες στα παγκόσμια χρονικά, που δυστυχώς, έχει άμεση σχέση με τα νησιά, αφού το ατμόπλοιο Oria απέπλευσε από τη Ρόδο τον Φεβρουάριο του 1944 με κατεύθυνση τον Πειραιά, μεταφέροντας Ιταλούς αιχμαλώτους» και «βαρέλια με λάδι». «Συνολικός αριθμός πνιγμένων υπερδιπλάσιος του «Τιτανικού», που ήταν 1.503».

Στο «Oria, ο συνολικός αριθμός πνιγμένων ήταν περισσότεροι από 4.000» και μέχρι σήμερα δεν έχει διευκρινιστεί απόλυτα. «Οι αποκλίσεις στους υπολογισμούς είναι πάνω από μία εκατοντάδα, ανάλογα αν οι πηγές είναι ιταλικές ή γερμανικές».

Οι Ιταλοί θεωρούνται σωστότεροι υπολογισμοί, επειδή οι Ιταλοί ήταν περισσότεροι και υπάρχουν πληρέστερα αρχεία, ενώ «οι γερμανικές πηγές προσπαθούν να μειώσουν τον αριθμό για να ‘μικραίνουν’ τη βαρβαρότητα, αφού αυτά συνέβαιναν λίγο πριν τελειώσει ο πόλεμος και ήδη καταλάβαιναν ότι αν γίνονταν γνωστά θα υπήρχαν συνέπειες».

«Οι νεκροί υπολογίζονται 4.184». «Η βύθιση του Oria δεν οφείλεται μόνο στην κακοκαιρία, αλλά και στις συνθήκες μεταφοράς τόσο μεγάλου αριθμού ανθρώπων, για ένα πλοίο μόλις 3.500 τόνων, που ήταν κλειδωμένοι στα αμπάρια, και μερικοί αλυσοδεμένοι».

«Στην περίπτωση του Oria έχουμε μια τεράστια ναυτική τραγωδία, που δεν έγινε γνωστή, αφού δεν πέρασε ούτε στα ψηλά γράμματα των ελληνικών εφημερίδων της εποχής, που ελέγχονταν από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής».

«Στην ελληνική βιβλιογραφία γίνεται μικρή αναφορά, ούτε το Αρμόδιο Ελληνικό Υπουργείο Ναυτιλίας, ούτε το Λιμεναρχείο έκανε υπόμνημα ή ανακοίνωση. Κυρίως οι Γερμανοί γνώριζαν ότι το Oria δεν πληρούσε τους διεθνείς κανόνες μεταφοράς αιχμαλώτων και από φόβο κατακραυγής, αλλά και για θέμα αποζημιώσεων, το αποσιώπησε ολοκληρωτικά». 

Μόνον «ο πλοίαρχος Ρόλμαν της Γερμανικής Ναυτικής Διοίκησης Αττικής, στο Πολεμικό Ημερολόγιο της Μονάδας, με ημερομηνία 13 Φεβρουαρίου 1944 (μια μέρα μετά το ναυάγιο), αναφέρει την προσάραξη του Oria στο νησί Πάτροκλος».

Αυτή η ναυτική τραγωδία, καταχωρήθηκε στις «Απώλειες Πολέμου». «Ο Χίτλερ είχε δώσει εντολές να εκμεταλλεύονται στο έπακρο τις δυνατότητες φόρτωσης των πλοίων, παραβαίνοντας τους ισχύοντες Νόμους μεταφοράς, για να προωθούνται οι αιχμάλωτοι γρηγορότερα και με μικρότερο κόστος».
«Το Oria ήταν νορβηγικών συμφερόντων και είχε ναυπηγηθεί το 1920 σε βρετανικά ναυπηγεία, και επιτάχθηκε από τους Γερμανούς».

«Στις 11 Φεβρουαρίου 1944, φορτώνονται στ’ αμπάρια του πλοίου 4.233 Ιταλοί στρατιώτες από τη Ρόδο και τη στρατιωτική βάση της Λέρου.

Ένα τμήμα της Ιταλικής φρουράς της Δωδεκανήσου, που μετά τη Συνθηκολόγηση  της Κυβέρνησης Μπαντόλιο, προκάλεσε την οργή των Γερμανών, που ξεκίνησαν την άγρια δίωξη και τον αφανισμό τους».

«Επιβιβάστηκαν 43 αξιωματικοί, 118 υπαξιωματικοί και 4.062 στρατιώτες». «Το πλοίο συνοδευόταν από 3 ελαφρά αντιτορπιλικά» και «επέβαιναν 30 Γερμανοί ως φρουρά, 5 άτομα πλήρωμα και 60 ως επιβάτες». Επέβαινε επίσης «ένας Έλληνας μηχανικός και ο Νορβηγός καπετάνιος. Ανοιχτά της Κω, δέχεται επίθεση από Αγγλικά πλοία, αλλά καταφέρνει να ξεφύγει».

Κοντά «στο Σούνιο αντιμετώπισε σφοδρή κακοκαιρία».

Παρά τις οδηγίες «να παραπλεύσει το νησί Πάτροκλος και να μην περάσει από τον επικίνδυνο δίαυλο, με ταχύτητα ανέμου πάνω από 11 μποφόρ, συνεχίζει πορεία και προσαράζει στα βάθη του νησιού Πάτροκλος». «Υπάρχει η εκδοχή, το πλοίο να μη βυθίστηκε αμέσως, παρατείνοντας την αγωνία των αιχμαλώτων που γνώριζαν ότι ήταν καταδικασμένοι, αφού δεν υπήρχε τρόπος διαφυγής από τα αμπάρια».

«Τα ρυμουλκά που στάλθηκαν την επομένη από τον Πειραιά, κατόρθωσαν να απεγκλωβίσουν 6 Γερμανούς, τον Νορβηγό Καπετάνιο, τον Έλληνα μηχανικό και 49 Ιταλούς αιχμαλώτους».

«Οι παραλίες των Λεγραινών, του Λαγονησίου και των γύρω βραχονησίδων, γέμισαν χιλιάδες πτώματα».
«Το Oria, ναυάγησε τον Φεβρουάριο, και οι κάτοικοι της περιοχής έβλεπαν πτώματα που δεν σταμάτησε να βγάζει η θάλασσα μέχρι τον Ιούνιο».

«Το Oria, είναι η τρίτη σε αριθμό μεγαλύτερη ναυτική τραγωδία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και επίσης η τρίτη σε κατάταξη στην παγκόσμια Ναυτική Ιστορία». Η συγγραφέας Τίτσα Πιπίνου, κατέληγε την ενδιαφέρουσα ομιλία της: «…την Ιστορία τη γράφουν οι νικητές, έτσι πολλοί δεν ξέρουμε ότι οι Ιταλοί ήταν από τα μεγαλύτερα θύματα εκείνου του φοβερού πολέμου».