Η Εργασιακή Ψυχολογική Κακομεταχείριση - Mobbning – Workplace Bullying

Γράφει ο Γιώργος Νικολής*

Όταν την δεκαετία του 1990 στη Σουηδία δημοσίευα άρθρα στον σουηδικό Τύπο για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του Mobbning δεν μπορούσα να φανταστώ τότε ότι σχεδόν δύο δεκαετίες αργότερα θα είχα βιώσει την ψυχολογική κακοποίηση στην πιο άγρια μορφή της στον εργασιακό μου χώρο του τουρισμού εδώ στη Ρόδο, ούτε και ότι θα είχα οριστεί Τομεάρχης για την αντιμετώπιση του Mobbning – Workplace Bullying στο Σωματείο Ξενοδοχοϋπαλλήλων Ροδου.

Ένας ορισμός και αρμοδιότητα μου που βασίζεται όχι μόνο στις θεωρητικές γνώσεις αλλά και σε πραγματικές εμπειρίες επί του αντικειμένου. Οι διαφορά μεταξύ του Mobbing και του  Workplace Bullying είναι ελάχιστη διότι στην περίπτωση του Mobbning η κακοποίηση είναι κυρίως ψυχολογικού χαρακτήρα και στην περίπτωση του Workplace Bullying η κακοποίηση μπορεί να είναι διπλής μορφής, σωματική και ψυχική.

Ως Εργασιακή Ψυχολογική Κακομεταχείριση, όπως θα μπορούσε να αποδοθεί το workplace bullying - στον εργασιακό χώρο, ορίζεται η συνεχής, συστηματική επιθετική συμπεριφορά ενός εργαζομένου ή μιας ομάδας εργαζομένων συνήθως απέναντι σε έναν η και περισσότερους από τους συνεργάτες τους. Οι ορισμοί του Mobbning - Workplace Bullying που έχουν δοθεί διεθνώς είναι:

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (European Agency for Safety and Health at Work)  ορίζει το φαινόμενο Mobbning Workplace Bullying ως "η επαναλαμβανόμενη αδικαιολόγητη συμπεριφορά προς έναν εργαζόμενο ή ομάδα εργαζομένων που προκαλεί κινδύνους για την υγεία και την ασφάλειά του από την οποία τα θύματα ενδέχεται να αδυνατούν να προστατευτούν."

Το Ινστιτούτο για τον Εργασιακό Εκφοβισμό στις ΗΠΑ (Workplace Bullying Institute) αναφέρει το εργασιακό bullying ως "επαναλαμβανόμενη, βλαβερή στην υγεία δυσμενή μεταχείριση, λεκτική επίθεση, απειλητική, εξευτελιστική, εκφοβιστική επαφή ή υπονομευτική σε ό,τι αφορά στην εργασία ή κάποιος συνδυασμός των τριών αυτών συμπεριφορών".
Όπως ήδη πριν δυο δεκαετίες έγραφα στα άρθρα μου στη Σουηδία, προϋπόθεση για να αναπτυχτεί μια περίπτωση Εργασιακής ψυχολογικής Κακοποίησης Mobbning - Workplace Bullying σε κάποιο χώρο είναι ότι ο δράστης « νταής » της κακοποίησης σχεδόν ποτέ δεν είναι μόνος του αλλά έχει και συνεργούς.

Ως δράστης της κακοποίησης στο χώρο της εργασίας μπορεί να είναι ο ίδιος ο εργοδότης, η κάποιος ανώτερος του θύματος δηλαδή ο προϊστάμενος του αλλά μπορεί να είναι και ένας απλός συνάδελφος o οποίος και έχει πάρει διαταγή από ανώτερο στον χώρο της εργασίας για να κακοποιήσει το θύμα του.

Οι συνεργοί του δράστη έχουν η ενεργητικό ρόλο συμμετέχοντας με διαφόρους τρόπους στην κακοποίηση, η έχουν παθητικό ρόλο όπου δεν αντιδρούν αν και γνωρίζουν ότι ο συνάδελφος τους είναι θύμα κακοποίησης στον χώρο της εργασίας.

Συνήθως οι εργαζόμενοι υπό τον φόβο να χάσουν την εργασίας τους, δεν αντιδρούν σε περιπτώσεις κακοποίησης στον εργασιακό χώρο, άλλωστε υπάρχουν και ανώτεροι τους που είναι υποχρεωμένοι να αντιδράσουν ώστε να σταματήσει η κακοποίηση.

Φυσικά υπάρχει διαφορά μεταξύ της ευκαιριακής κακοποίησης λόγο και του εργασιακού άγχους που μπορεί να υπάρχει σε έναν εργασιακό χώρο, από την συστηματική και για μεγάλο χρονικό διάστημα κακοποίηση διότι πρέπει αυτή η συμπεριφορά του δράστη και των συνεργών του κατά του θύματος να επαναλαμβάνεται συχνά και για μεγάλο χρονικό διάστημα και να μην πρόκειται για μεμονωμένο ή ατυχές περιστατικό που συνήθως συμβαίνουν στους εργασιακούς χώρους μεταξύ συναδέλφων και προϊσταμένων.

Στην περίπτωση της Εργασιακής Ψυχολογικής Κακομεταχείρισης η ένταση του Mobbning - Workplace Bullying αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου. Μπορεί ο δράστης να αρχίσει την κακοποίηση με μία απλή υπόδειξη και  στην πορεία να εξελίσσεται σε υποτιμητικά και κοροϊδευτικά σχόλια κατά του θύματος και μπορεί να φτάσει μέχρι και απειλές και σωματική επίθεση.

Περιπτώσεις εργασιακού εκφοβισμού μπορούν να αναπτυχτούν σε εργασιακούς χώρους με μικρό αριθμό εργαζομένων αλλά και σε μεγάλους και διαφόρου είδους εργασιακούς χώρους όπως σε ένα ξενοδοχείο, σε ένα πολυκατάστημα, σε ένα εργοστάσιο κ.τ.λ..
Συνήθως ο δράστης της κακοποίησης, ο « νταής » επιτίθεται στο θύμα του επειδή κάποιος η κάποιοι τον έχουν βάλει για να το κάνει, η λόγο του ότι ο ίδιος ο δράστης να είναι άτομο το οποίο του αρέσει να δείχνει κάποιου είδους ανωτερότητα κατά του θύματος του η που δεν αντέχει να υπάρχει κάποιος στον ίδιο χώρο εργασίας με αυτόν που είναι καλύτερος η ανώτερος του διότι αυτό δημιουργεί στον δράστη συναισθήματα κατωτερότητας, και ζηλοφθονίας.

Για να επιτύχει τον στόχο του κατά του θύματος ώστε να το ελέγχει, ο δράστης χρησιμοποιεί διαφόρου είδους τεχνικές όπως είναι τα ειρωνικά σχόλια με σκοπό να μειώσουν την εργασιακή προσωπικότητα και ικανότητες του θύματος του. Σε αρκετές περιπτώσεις φτάνει και στο σημείο του εκφοβισμού και των απειλών, όμως αυτό οι δράστες το κάνουν συνήθως κρυφά όταν είναι μόνοι τους με το θύμα και αυτό για να αποφύγουν τυχόν  αντιδράσεις από τους άλλους συναδέλφους τους που δεν είναι μέσα στην ομάδα του δράστη που τον στηρίζει στην κακοποίηση.

Οι επιπτώσεις που μπορεί να έχει ο εργαζόμενος που έχει πέσει θύμα κακοποίησης στο εργασιακό του περιβάλλον (Mobbning - Workplace Bullying) εκτός από τον δράστη - βασανιστή του που το ταλαιπωρεί στον χώρο της εργασίας, έχουν και πολλαπλές άλλες επιπτώσεις στην ψυχική και στην σωματική τους υγεία και στην ιδιωτική τους ζωή ως αποτέλεσμα της εργασιακής κακοποίησης, και που μπορούν να βασανίζουν το θύμα για μεγάλο χρονικό διάστημα και εκτός του εργασιακού χώρου αφού συνήθως η κακοποίηση στον εργασιακό χώρο Mobbning – Workplace Bullying τους ακολουθεί και εκτός εργασίας δημιουργώντας τους σοβαρά προβλήματα και επιπτώσεις και στην ιδιωτική τους ζωή και την υγεία τους γενικότερα.

Συμπτώματα κατάθλιψης, φοβία και διαταραχή πανικού, συναισθηματική ανασφάλεια, μετατραυματικό στρες, διαταραχές ύπνου, απώλεια όρεξης κ.τ.λ. είναι συνήθη φαινόμενα που παρουσιάζονται στα θύματα του Mobbning – workplace Bullying.

Επίσης τα θύματα του Mobbing – Workplace Bullying παρουσιάζουν σωματικά προβλήματα που σχετίζονται με τα υψηλά επίπεδα στρες όπως αποδυναμωμένο ανοσοποιητικό σύστημα, γαστρεντερικές παθήσεις, έντονους πονοκεφάλους, υπέρταση, καρδιακά προβλήματα λόγο τους υπερβολικού άγχους.

Σύμφωνα και με την διεθνή έρευνα WBI- Zogby Survey που έγινε το 2007, το 45% των θυμάτων της Εργασιακής Ψυχολογικής Κακομεταχείρισης  παρουσίασαν προβλήματα υγείας που σχετίζονται με το εργασιακό άγχος, καρδιαγγειακά νοσήματα κ.ά. 

Τον Ιούνιο του 2014, στο 9ο Διεθνές Συνέδριο της Διεθνούς Ένωσης για τον Εργασιακό Εκφοβισμό και την Παρενόχληση (International Association on Workplace Bullying and Harassment), τονίστηκε ότι το φαινόμενο έχει επιδεινωθεί δραματικά τα τελευταία 15 χρόνια λόγο και της κοινωνικοοικονομικής κρίσης γιαυτο και πρέπει να καταπολεμηθεί ουσιαστικότερα.

Είναι για τους λόγους αυτούς ιδιαίτερα σημαντικό να αντιμετωπιστεί η κακοποίηση στον χώρο της εργασίας διότι οι συνέπειες μπορεί να είναι μεγάλες έως καταστροφικές για το θύμα αλλά και για τον εργοδότη και τον χώρο της εργασίας που αναπτύχτηκε η κατάσταση της εργασιακής ψυχολογικής κακομεταχείρισης Mobbning – Workplace Bullying και η εργασιακή νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία ισχύει και στην Ελλάδα απαγορεύει ρητά την ψυχολογική κακοποίηση Mobbning – Workplace Bullying στους εργασιακούς χώρους.

Οι συνέπειες αυτού του τύπου της κακοποίησης μπορεί να είναι μεγάλες και μακροχρόνιες για το θύμα που συνήθως δύσκολα επανέρχεται στην ίδια κατάσταση που ήταν πριν την κακοποίηση, και συνήθως θα χρειαστεί θεραπεία από ειδικούς ώστε να μπορέσει να ξαναποκτήσει το καλύτερο δυνατόν την κατεστραμμένη υγεία του.

Σε περίπτωση που πέσει κάποιος θύμα εργασιακής ψυχικής κακοποίησης Mobbning – Workplace Bullying, το πρώτο που πρέπει να κάνει είναι να το αναφέρει στους ανώτερους του με την ελπίδα ότι θα υπάρχει αντίδραση από αυτούς ώστε να σταματήσει η κακοποίηση.
Αν δεν υπάρχουν αποτελέσματα μετά την ενημέρωση και των ανώτερων στον χώρο της εργασίας, διότι υπάρχουν περιπτώσεις που είναι και αυτοί συνεργοί στην κακοποίηση του εργαζομένου,  τότε το θύμα μπορεί και πρέπει να απευθυνθεί στα αρμόδια όργανα και να αναφέρει/καταγγείλει το γεγονός.

Μπορεί να απευθυνθεί στο σωματείο του αν είναι μέλος φυσικά, η να απευθυνθεί στην Επιθεώρηση Εργασίας της περιοχής του, η στο νομικό τμήμα της Γ.Σ.Ε.Ε η σε έναν καλό δικηγόρο, συνιστάτε εργατολογος, για να σας παρέχουν την βοήθεια που πρέπει.

• Ο Γιώργος Νικολής είναι Κοινωνικός Λειτουργός, πτυχιούχος του πανεπιστημίου Göteborg Σουηδίας και Τομεαρχης του Σωματείου Ξενοδοχοϋπαλλήλων Ροδου για την αντιμετώπιση της εργασιακής ψυχολογικής κακομεταχείρισης Mobbning – Workplace Bullying.