Το καλό και το καλύτερο

Γράφει ο Θάνος Ζέλκας

Όπως καθετί που σχεδιάστηκε τα τελευταία τριάντα χρόνια σ’ αυτήν εδώ τη χώρα, έτσι και η τριτοβάθμια εκπαίδευση έπεσε θύμα της προχειρότητας, της ανοργανωσιάς και της έλλειψης οράματος αυτών που ήθελαν τάχα να την φέρουν σε ευρωπαϊκά πρότυπα. Το αποτέλεσμα ήταν το σημερινό της κατάντημα, με τα πανεπιστήμιά μας να κατακρημνίζονται στην παγκόσμια κατάταξη, αποδεκατισμένα από διδακτικό προσωπικό και κάθε χρόνο όλο και με λιγότερα κονδύλια για την έρευνα.

Πριν μερικά χρόνια κάποιοι “πολιτικοί του τσιμέντου” ξεκίνησαν την ίδρυση πανεπιστημιακών και τεχνολογικών ιδρυμάτων σε όλη την επικράτεια με την ίδια ευκολία που ασφαλτόστρωναν δρόμους. Φτάσαμε κάποια στιγμή να έχουμε περισσότερα ιδρύματα από την Αγγλία, η οποία όμως έχει πολλαπλάσιο πληθυσμό από εμάς και αυξημένη εισροή φοιτητών απ’ όλο τον κόσμο που της δίνει τη δυνατότητα να τα συντηρεί. Εμάς οι υπουργοί μας τα άνοιγαν διότι στις πόλεις που υπήρχαν σχολές ερχόταν η “ανάπτυξη” με καφετέριες, εστιατόρια, τόπους αναψυχής και με τα ενοίκια να αγγίζουν εξωφρενικές τιμές.

Αυτό το πλάνο είχαν για την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Να υπάρχουν παντού σχολές, να περνάνε περισσότερα παιδιά, να δουλεύουν οι πόλεις για να κυκλοφορεί χρήμα και για το μέλλον τους ουδείς λόγος. Το μόνο που κατάφεραν τελικά ήταν να παράξουν στρατιές ανέργων πτυχιούχων ή απασχολούμενων σε εργασίες άσχετες με το αντικείμενό τους. Όταν μάλιστα ξέσπασε η οικονομική κρίση οι περισσότερες σχολές ήρθαν αντιμέτωπες με πολύ σοβαρά προβλήματα χρηματοδότησης και κατέληξαν ή να κλείσουν ή να υπολειτουργούν.

Κοιτάζοντας τώρα τα αποτελέσματα, όλοι μιλάνε για την τραγωδία του ελληνικού συστήματος που δημιουργεί επιστήμονες για να τους απορροφούν οι χώρες του εξωτερικού, διότι εδώ η μόνη διασύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας ήταν οι πολιτικοί που διόριζαν τους ημετέρους πτυχιούχους στο δημόσιο. Ουδέποτε έδωσαν κίνητρα στην έρευνα και πάντα χρησιμοποιούσαν την παιδεία για να γεμίζουν τα προεκλογικά τους φυλλάδια. Αυτό το “5% του ΑΕΠ στην Παιδεία” έγινε πιο κλισέ και από γηπεδικό σύνθημα.

Χρειάζεται κάποια στιγμή να γίνει κάτι ουσιαστικό σ’ αυτόν τον πολύπαθο τομέα. Κάθε νέα κυβέρνηση το μόνο που προσπαθεί να αλλάξει είναι τις διαδικασίες εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Ήταν δέσμες, έγιναν κατευθύνσεις, ξαναμετατράπηκαν σε δέσμες και ποιος ξέρει πόσες φορές θα επαναληφθεί αυτό. Στην ουσία όμως το πρόβλημα δεν είναι οι εξετάσεις και μπορεί ποτέ να μην ήταν αυτό καθαυτό.

Το πραγματικό μας πρόβλημα ήταν πάντα οι σχεδιασμοί στο γόνατο και η έλλειψη εναλλακτικών προτάσεων αν κάτι δεν πήγαινε καλά. Για παράδειγμα πως περιμένουμε να λειτουργήσει ένα ΤΕΙ κλωστοϋφαντουργίας όταν οι πολιτικές οδήγησαν στο κλείσιμο όλων των βιοτεχνιών του κλάδου; Οι σπουδαστές αυτής της σχολής είναι καταδικασμένοι στην ανεργία από την πρώτη μέρα αφού δεν υπάρχει διέξοδος να ασχοληθούν με το αντικείμενό τους μετά την αποφοίτησή τους.

Φυσικά και δεν πρέπει η παιδεία να είναι προέκταση της αγοράς, δεν μπορεί όμως στον αντίποδα να μην υπάρχει αντικείμενο στην αγορά και η πολιτεία να μην δίνει ένα κίνητρο ώστε να αναπτυχθεί αυτός ο τομέας. Αλλά για ποια κίνητρα να μιλήσουμε όταν η ανελέητη φορολογία θα καταστρέψει εντελώς τη μικρομεσαία επιχείρηση;

Διαβάζοντας αυτά κάποιο παιδί που τώρα ξεκινά το ταξίδι του στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ενδεχόμενα να προβληματιστεί. Αυτός είναι και ο σκοπός αυτών των σκέψεων. Να γνωρίζει την αλήθεια σχετικά με του τι πρόκειται να αντιμετωπίσει, ώστε να φροντίσει να πάρει τα μέτρα του για να μην απογοητευτεί αργότερα. Είναι μια προειδοποίηση ώστε να δώσει στον εαυτό του τα εφόδια που δεν θα του στερήσουν την αξιοπρέπεια αργότερα όταν θα αναζητεί δουλειά, χτυπώντας πόρτες βουλευτών και παρακαλώντας φίλους και γνωστούς. Αυτό θα έδινα ως συμβουλή σ’ αυτά τα παιδιά. Να γίνουν καλοί και όχι καλύτεροι από τους υπάρχοντες. Γιατί αν γίνουν πραγματικά καλοί, το μέλλον όλων μας θα είναι καλύτερο.