Υποχρεώσεις χωρίς τέλος...

Γράφει η ψυχολόγος, Msc
Μαρία Καρίκη

Σε μια εποχή όπου έχει κανείς την αίσθηση ότι τρέχει συνεχώς για να προλάβει να διεκπεραιώσει τις υποχρεώσεις του, αναρωτιόμαστε αν στο μεταξύ προλαβαίνουμε να ζήσουμε. Να ζήσουμε τις στιγμές εκείνες τις ποιοτικές, τις χαλαρωτικές, τις αποσυμπιεστικές, τις ανέμελες, τις αυθόρμητες, τις συναισθηματικές που έχουμε τόση ανάγκη. Η επιθυμία θυσιάζεται στο βωμό των «πρέπει» και πείθουμε τον εαυτό μας ότι αυτό είναι το καλύτερο για εμάς.

Πόσο, όμως, μπορούμε να ακολουθήσουμε το δρόμο του καθήκοντος μόνο; Πόσο αντέχει κανείς να υποβιβάζει τις ανάγκες και τα «θέλω» του συνεχώς; Ασπαζόμαστε την κουλτούρα της ορθής λογικής, του «σωστού-λάθους». Οφείλουμε (ή καλύτερα μας έχουν μάθει ή περιμένουν από εμάς) να μεριμνήσουμε πρώτα για όλους και όλα τα άλλα και τελευταία για εμάς τους ίδιους. Έχει γίνει «κοινή λογική» να είμαστε πρώτα τυπικοί και συνεπείς ως προς τις υποχρεώσεις μας και μετά –αν υπάρχει χρόνος- να κάνουμε ό,τι άλλο θέλουμε.

Και κάπου εκεί χανόμαστε και χαονόμαστε σε έναν κόσμο που συνεχώς απαιτεί από εμάς, μας θέτει χρονοδιαγράμματα, προθεσμίες και μας καλεί να βάλουμε προτεραιότητες. Ο ελεύθερος χρόνος θεωρείται πολυτέλεια και ο ρομαντισμός αφέλεια. Η καθημερινότητα μετατρέπεται σε μια «στεγνή» και άκρως προβλέψιμη ρουτίνα που μας κρατάει εγκλωβισμένους στα «πρέπει» μας. Και αυτό πονάει, γιατί άλλο θα θέλαμε να κάνουμε κι άλλο τελικά κάνουμε. Το άγχος είναι το επικρατέστερο συναίσθημα και μας «διαβρώνει» αργά και σταθερά. Αποξενωνόμαστε από τις σχέσεις μας, από τον ίδιο μας τον εαυτό.

Και τι μας εμποδίζει άραγε να επιλέξουμε μια πιο συνειδητή ζωή βασισμένη σε μια στάση η οποία να συνδυάζει τόσο τις υποχρεώσεις μας όσο και την ανάγκη μας να νιώθουμε δυνατά οτιδήποτε βιώνουμε; Που είναι  το μέτρο, η ισορροπία, ο αυτοσεβασμός; Κάτι πρέπει να σταματήσει το φόβο του μην τυχόν και δεν τα προλάβουμε όλα. Ποια όλα; Κι αν όντως δεν τα προλάβουμε όπως πρέπει τι θα γίνει μετά; Θα έχουμε αποτύχει σε κάτι; Θα κακοχαρακτηριστούμε για κάτι; Θα νιώθουμε ανεπαρκείς, ανίκανοι; Θα γεμίσουμε με ενοχές; Καμία επιείκεια απέναντι στον εαυτό μας που πρέπει να φέρεται σαν «ρομπότ»;

Όλα ξεκινούν από το τι θεωρούμε σημαντικό και τι όχι τόσο σημαντικό. Τι πρέπει να «θυσιάσουμε» και για ποιο λόγο. Οι υποχρεώσεις δεν υπάρχουν από μόνες τους ως προτεραιότητα. Εμείς- συνειδητά ή μη- τις αφήνουμε να επισκιάζουν όλα τα υπόλοιπα. Θέλουμε πρώτα να ολοκληρώσουμε τις εκκρεμότητές μας και μετά να αρχίσουμε να χαλαρώνουμε και να απολαμβάνουμε. Κι αν οι υποχρεώσεις δεν τελειώνουν ποτέ; Αν πάντα και συνεχώς πρέπει να «τρέχουμε» για κάτι; Τι θα γίνει τότε; Θα αναβάλλουμε μόνιμα τη ζωή για μετά;

Ο χρόνος δεν θα είναι ποτέ αρκετός, το άγχος κυρίαρχο, η κόπωση καθημερινή και ο ελεύθερος χρόνος σχεδόν ανύπαρκτος. Και εμείς αφοσιωμένοι σε έναν αγώνα επιβίωσης όπου όλα προηγούνται, γιατί έτσι υπαγορεύει η λογική. Από τη μια μεριά ικανοποιημένοι που τα καταφέρνουμε κι από την άλλη μόνοι, στρεσαρισμένοι, αγανακτισμένοι, νευριασμένοι, δυστυχισμένοι… Αλλά δεν πειράζει, αρκεί που όλα είναι «τακτοποιημένα», αρκεί που είμαστε μέσα στις προθεσμίες. Δεν πειράζει που έχουμε κρίσεις πανικού, διάφορα ψυχοσωματικά, διατροφικές διαταραχές, καταθλίψεις, καταχρήσεις, εθισμούς, εκρήξεις… και τόσες «αυτοκτονίες». Ο εαυτός μας καταπιέζεται και παραμελείται και αυτό έχει ένα κόστος, ένα αντίτιμο.

Αλλά εμείς όλα τα παραπάνω ίσως τα αποδίδουμε κάπου αλλού και δεν αναλογιζόμαστε το δικό μας μερίδιο ευθύνης σε όλα αυτά. Όταν η ζωή μας γίνει γκρίζα κάπου συμμετέχουμε και εμείς άθελά μας. Σημασία έχει να μπορούμε να δούμε καθαρά τι κάνουμε «λάθος». Σημασία έχει να μη γίνει όλη η ζωή μας μια υποχρέωση. Χρειάζεται διαχείριση, αντιστάσεις, ισορροπία.

Οι υποχρεώσεις είναι αναγκαίες, αλλά δεν θα έπρεπε να ορίζουν την ύπαρξή μας, δεν θα έπρεπε να είναι το επίκεντρο της καθημερινότητάς μας. Ας υπενθυμίζουμε που και που στον εαυτό μας ότι είμαστε κάτι πολύ παραπάνω από εργασία και λογαριασμούς…