Το ταξίδι ως τέχνη, ο τουρισμός ως επάγγελμα….

 

Γράφει ο αρχιτέκτονας  
Αγαπητός Ξάνθης

Ο τουρισμός για τον τόπο μας αποτελεί την κύρια πηγή εισοδήματος. Γύρω από αυτόν έχουν αναπτυχθεί όλες σχεδόν οι δραστηριότητες της περιοχής. Έχει επισημανθεί ότι ο τουρισμός είναι ένα κοινωνικοικονομό φαινόμενο. 
Παλαιότερα προβαλλόταν ως ένα είδος αναψυχής ενός ταξιδιώτη, που ερευνούσε, που άνοιγε την καρδιά του στις προκλήσεις του ταξιδιού και είχε ένα είδος ηθικής δεοντολογίας που επέβαλλε την αισθητική. Έκρυβε μια ομορφιά, όπου ο τόπος παρουσιαζόταν σαν μια τέχνη ενός έγχρωμου πίνακα ζωγραφιάς. 


Σήμερα αυτό το μονοπάτι του ονείρου, του δρόμου προς την ουτοπία, εξαφανίζεται μέσα από την αναψυχική και καταναλωτική διάσταση του σύγχρονου τουρισμού. 
Η δυσκολία πλέον έγκειται να μετατραπεί το σημερινό τουριστικό «κενό» ταξίδι σ΄ ένα φιλοσοφίας και διαμόρφωσης στάσης ζωής. 

Ο ταξιδιώτης έφευγε χωρίς να γνωρίζει την ασφαλή επιστροφή, την σίγουρη διαμονή, το βέβαιη επίσκεψη σε συγκεκριμένες αρχαιότητες, πράγματα που σήμερα είναι ήδη «στο πακέτο», της βιομηχανίας του τουρισμού. 

Η μαζικοποίηση του ταξιδιού και η συμβολή των Τ.Ο στον επαγγελματισμό της ενέργειας, επιχειρεί να θέσει τέλος στην διαφορετικότητα που υφίσταται μεταξύ τουρίστα και ταξιδιώτη. Η ατομικότητα και η μοναχικότητα του ταξιδιώτη γίνονται κομμάτια , διαλύονται, το πλήθος, του κλέβει όχι μόνο τον χώρο του αλλά και την ταυτότητα του, την υπόσταση του.

Ο τουρίστας «βιάζει» τον χώρο του ταξιδιώτη, φωτογραφίζει τα πάντα, ακόμη και τον ίδιο τον ταξιδιώτη, μετατρέποντας τον σε αξιοθέατο, κομμάτι του τουριστικού πάζλ που καλείται ο τουρίστας να το συμπληρώσει. Έτσι το ταξίδι μετατρέπεται σε μια μηχανική αποθέωση γνωρίζοντας ότι δεν υπάρχουν «πέρατα του κόσμου».

Καταγράφεται μια πολεμική ταξιδιώτη και τουρίστα σχετικά με την ουσία του ταξιδιού. Παρά τα προβλήματα ο τουρίστα παραμένει ένα ειδικό μέγεθος του μαζικού ρεύματος και των οικονομικών ωφελειών του,  ξεχωρίζοντας από τον ρομαντικό αλλά εγωπαθή μοναδικό ταξιδιώτη.   

Διακρίνουμε μια σταθερή ανάλυση των δύο εννοιών τουρίστα και ταξιδιώτη, που άρχισαν να αποκτούν σάρκα και οστά από την δεκαετία του 1960. Είναι η εποχή της  η έκρηξη των μεταφορών και της επικοινωνίας, είναι η εποχή που το βέλος της ανάπτυξης είναι σε άνοδο, είναι η εποχή που το ποιητικό γίνεται πραγματικότητα, και το διεθνές σύστημα στηρίζει τα δίκτυα και τα παράπλευρα τους. 

Αλλά και στη χώρα μας, εδραιώνεται ο τουρισμός σαν η βαριά βιομηχανία μας με την στήριξη του κράτους με τις επιδοτούμενες δράσεις του προς τον ιδιωτικό τομέα.  

Ο τουρισμός γίνεται αριθμός στηριζόμενος στα 3S (Sea, Sun, Sand) + 1S (Sex). Θεμελιώνεται ως καθαρό ψυχαγωγικό προϊόν απόμακρό από τον πολιτισμό και τη φύση. 

Μόνο τα τελευταία χρόνια γίνεται μια μεγάλη στροφή από το μαζικό στο ΠΟΙΟΤΙΚΟ. Και αυτό προβάλλεται μέσα από την ανακάλυψη των εναλλακτικών μορφών τουρισμού, από την διαδικτυακή τεχνολογική συνακολουθία, από την ανάδειξη του πολιτιστικού αποθέματος και του περιβάλλοντος.

Η ελκυστικότητα των νησιών μας παραμένει ως μέτρο σε συνδυασμό με τους κανόνες της αγοράς στην μορφοποίηση της τουριστικής ζήτησης. 

Όμως το ισοζύγιο προσφορά/ζήτηση γίνεται όλο και περισσότερο αντιληπτό, ότι δεν πρέπει να είναι ανισοβαρές.  
Εκεί έγκειται και η ιδέα των smart islands, των νησιών που στηρίζουν τη βιωσιμότητα σε κύριους τομείς λειτουργίας στην επίθεση του μαζικού τουριστικού ρεύματος. Τα απόβλητα, τα απορρίμματα, η ύδρευση, η προσβασιμότητα, η διαχείριση των ακτών και του περιβάλλοντος αποτελούν αναπόσπαστα κομμάτια, της αειφορίας, δηλαδή των νησιών που διεκδικούν την διαγενεακή ισότητα. 

Το νησιά μας δεν είναι ξερά τοπία, σύνολα και αριθμοί αφίξεων τουριστών, αλλά είναι ευλογημένοι τόποι φυσικής ομορφιάς και φιλοξενίας. 
Οφείλουν να μετατραπούν σε μια μυστικιστική δράση,  μια ιεροτελεστία επίσκεψης, ένα μαγικό κόσμο φαντασίας, μια ιδέα. 

Αυτό πρέπει να είναι το σλόγκαν των δικών μας «μαργαριταριών» του Αιγαίου. Η σύγκριση με άλλους προορισμούς οφείλει να έχει παρανομαστή την αισθητική και όχι α-τοπία, τον χώρο και όχι την μη χώρο, το φώς και όχι το σκοτάδι…  

Και όπως έλεγε ο μεγάλος Νίκος Καζαντζάκης, «το ταξίδι μετατρέπει το όνειρο σε τέχνη και οι ανακαλύψεις σε αποκαλύψεις, ενώ ο σύγχρονος τουρίστας μετατρέπεται από συλλέκτης αναμνήσεων και εμπειριών σε συλλέκτη ψεύτικων ενθυμίων».

Πηγή: Βαρβαρέσος, Στέλιος. (2017) «Η Χαμένη Τέχνη του Ταξιδιού»,  Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση.