Η ισότητα των δύο φύλων

Γράφει ο Μανόλης Ζουμπάς

Στα βάθη των αιώνων η κοινωνία ήταν μητριαρχική, ιδιαίτερα κατά τη λίθινη εποχή η γυναίκα απολάμβανε μεγάλου γοήτρου, χωρίς όμως αυτό το γόητρο να συνοδεύεται από τη χειραφέτησή της.

Κατά την προϊστορική εποχή, κλάδος της ιστορίας αναφερόμενος στην εποχή προ της ανεύρεσης γραπτών μνημείων, η γυναίκα κυβερνούσε και ο άντρας υπηρετούσε, τότε φαίνεται  πως έγιναν και οι όροι μητριαρχία και πατριαρχία που είναι διεθνείς.

Ορισμένοι μητριαρχικοί πολιτισμοί στην Ελλάδα, στην Κρήτη, έδιναν στις γυναίκες προνόμια που οι άντρες δεν είχαν.

Στην Αθήνα τα κλασικά χρόνια (508-323 π.Χ.) οι γυναίκες παίζουν ρόλο στην πολιτική ζωή, πίσω όμως από τους άντρες. Μετά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο (43-404) και μέχρι την Ελληνιστική ή Αλεξανδρινή εποχή (323-31 π.Χ.), παρατηρείται μια χαλάρωση στους περιορισμούς.

Μετά την Ελληνορωμαϊκή εποχή (31 π.Χ.-330 μ.Χ.), στη Βυζαντινή περίοδο (330-1453) η γυναίκα στέκεται δίπλα στον άντρα, όχι πίσω του.

Στις 11 Μαΐου του 330 μ.Χ. ο Κωνσταντίνος ο Μέγας εγκαινίασε ως πρωτεύουσα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας τη Νέα Ρώμη, που αργότερα μετονομάστηκε σε Κωνσταντινούπολη. Στην Τουρκοκρατία (1453-1821) η γυναίκα συντηρεί την ψυχή του γένους, μένει σπίτι, υπακούει στον άντρα.

Η Γαλλική επανάσταση (1789) άλλαξε τη σχέση των δύο φύλων, έδωσε τις πρώτες ελευθερίες στις γυναίκες, και διεκδικούσε την εξίσωσή τους με τους άντρες. Μετά τους δύο παγκόσμιους πολέμους, Α΄ (1914 -1918), και Β΄  (1940-1944), οι γυναίκες εγκατάλειψαν το παρασκήνιο της ζωής, και εγκαταστάθηκαν στο προσκήνιο. Το 1900 μόνο σε ένα κράτος οι γυναίκες ψηφίζουν, το 1950 σε 69, το 1975 σε 129. Μετά το Β΄ παγκόσμιο πόλεμο διακηρύχτηκε στον καταστατικό χάρτη του Ο.Η.Ε., ότι οι γυναίκες όλων των εθνών, πρέπει να έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους άντρες.

Απόηχος, κατάλοιπο της μητριαρχίας υπάρχει στο μύθο των Αμαζόνων. Αμαζόνες μυθικός λαός των πολεμοχαρών γυναικών, που λάτρευαν τον Άρη, θεό του πολέμου, κατοικούσαν στον Πόντο της Μ. Ασίας, γύρω στην Τραπεζούντα.

Κανένας άντρας δεν ήταν δεχτός στην κοινότητά τους, παρά μόνο για τη διαιώνιση της φυλής τους. Ανάτρεφαν μόνο τα θηλυκά παιδιά τους. Πολέμησαν κατά των Ελλήνων στον Τρωικό Πόλεμο, όπου φονεύτηκε από τον Αχιλλέα η βασίλισσά τους Πενθεσίλεια. Όμως στους μύθους, η ιστορική αλήθεια παρουσιάζεται παραμορφωμένη.

Μύθος, σύντομη αλληγορική αφήγηση, έμμετρη ή σε πεζό λόγο, συνήθως, λαϊκής έμπνευσης, ερμηνεύει τα υπεράνθρωπα, υπερφυσικά όντα και ήρωες, παρέχει ηθικό δίδαγμα που μεταφέρεται μέσω της παράδοσης. Αίσωπος, 7ος αι. π.Χ., πατέρας της μυθογραφίας, Οι 146 γνωστοί μύθοι του ή λόγοι ή απόλογοι, ιστορίες με αλληγορικό περιεχόμενο, ηθικό δίδαγμα.

Ο ίδιος δεν έγραψε κανένα απ’ τους μύθους του, κυκλοφορούσαν από στόμα σε στόμα, όλοι θαύμαζαν τη σοφή διδασκαλία του, βγαλμένη από τα περιστατικά της καθημερινής ζωής, και για την καυστική του σάτιρα, καταδικάστηκε σε θάνατο.

Στον πλανήτη μας, κατά την παράδοση η θέση της γυναίκας, ήταν κατώτερη του άντρα, δε γίνεται λόγος για δικαιώματα, που και η νομοθεσία, του έδινε την πρωτοκαθεδρία. Η γυναίκα έμεινε υπηρέτης του, δούλη των επιθυμιών, αυθαιρεσιών του. Αντί για συνεργάτης ήταν εργάτης του, αντί για σύζυγος υποζύγιό του, και από σύντροφος ζωής, έγινε τροφή της βαναυσότητάς του.

Ο Μεσαίωνας (324-1453) θεωρούσε το γυναικείο σώμα σύμβολο του πειρασμού. (Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου, τεύχος Α΄ σελ. 30 του 1984, Οργανισμός εκδόσεως διδακτικών βιβλίων). Μεσαίωνας, η εμμονή στη στείρα αναπαραγωγή ξεπερασμένων καταστάσεων, σκοταδισμού, ανελευθερίας. Το 324 ο Μ. Κωνσταντίνος ίδρυσε τη Νέα Ρώμη, τη μετέπειτα Κωνσταντινούπολη, ως πρωτεύουσα ανατολικού ρωμαϊκού κράτους.

Εκμετάλλευση της εκπροσώπου της ομορφιάς, ευαισθησίας, ευγένειας. Αυτή η δυσμενής κατάσταση συνεχίστηκε , σχεδόν, μέχρι τις παρυφές του εικοστού αιώνα, προκαλεί την αντίδραση των γυναικών του κόσμου, εκδηλώνεται με τη γνωστή τάση, που λέγεται φεμινισμός, προέχταση της χειραφέτησης της γυναίκας στην κοινωνία.

Γυναικείο κίνημα, που απ’ τη λατινική λέξη Femina (=γυναίκα), ονομάστηκε φεμινιστικό, περιλαμβάνει στους κόλπους του, γυναίκες απ’ όλες, περίπου, τις χώρες, και τις οδήγησε σε μια αγωνιστική έξαρση.

Φεμινισμός, αντίληψη, ιδεολογικό κίνημα, που επιδιώκει την οικονομική, πολιτική, σεξουαλική, πολιτιστική χειραφέτησή της, με την εξασφάλιση ισότητας δικαιωμάτων, ευκαιριών, την εξάλειψη κάθε μορφής διακρίσεων σε βάρος τους, αναγνωρίζοντας τη γυναίκα ως αναπόσπαστο, αυτόνομο μέλος, σε όλα τα πεδία της κοινωνικής ζωής.

Ο φεμινισμός άρχισε να αναπτύσσεται κατά την περίοδο της Γαλλικής Επανάστασης (1789), στη συνέχεια ιδρύθηκαν πλήθος οργανώσεις στη Δ. Ευρώπη, στις Η.Π.Α. στα πλαίσια των οποίων οι φεμινίστριες διεκδίκησαν για τις γυναίκες το δικαίωμα να ορίζουν οι ίδιες το σώμα τους. Πρώτες οι Αγγλίδες καταχτήσανε το 1818 το δικαίωμα ψήφου, το 1920 ακολούθησαν οι Αμερικανίδες, ύστερα τα υπόλοιπα κράτη. Η Γαλλία, το λίκνο του φεμινισμού, έδωσε δικαίωμα ψήφου στη γυναίκα το 1945.

Στην Ελλάδα μετά το 1920 οι οργανώσεις «Σύνδεσμος Δικαιωμάτων Γυναικός», και το «Εθνικό Συμβούλιο Ελληνίδων», προώθησαν περισσότερο τις διεκδικήσεις γυναικών, προβάλλοντας το αίτημα της πολιτικής εξίσωσης. Το 1952 δίνονται στην Ελλάδα, πλήρη πολιτικά δικαιώματα. Το 1912 διορίζονται για πρώτη φορά γυναίκες δημόσιοι υπάλληλοι, για πρώτη φορά προσέρχονται στις κάλπες στις δημοτικές εκλογές της Θεσσαλονίκης το 1930.

Πρωτοπόρος του φεμινιστικού κινήματος στην Ελλάδα, αρχίζει να παίρνει οργανωμένη μορφή από την Καλλιρρόη Παρέν (1861-1940). Το 1893 και 1894, εμφανίστηκαν οι πρώτες φοιτήτριες στο Πανεπιστήμιο και Πολυτεχνείο. Καμιά διάκριση φύλου σε όλες τις σχολές της ανώτατης παιδείας, τις οποίες κατακλύζουν, ο αριθμός των Ελληνίδων σπουδαστριών, δεν υστερεί του αριθμού των αρρένων συναδέλφων τους. Στην Ελλάδα ιδρύθηκε το 1924 ο «Σύνδεσμος Ελληνίδων Επιστημόνων».

Στον ευγενή επιστημονικό συναγωνισμό η παρουσία των Ελληνίδων επιστημόνων είναι ευπρόσδεχτος κοινωνικός παράγοντας, ως δικηγόροι ή δικαστές, ως φιλόλογοι ή αρχαιολόγοι, ως καθηγήτριες, ως γιατροί κάθε ειδικότητας, ως αρχιτέχτονες και μηχανικοί, ως χημικοί, ως φαρμακοποιοί. Η γυναίκα γίνεται Βουλευτής, Υπουργός, Πρωθυπουργός, Πρόεδρος Δημοκρατίας. Οι Ελληνίδες επιστήμονες προσφέρουν πολλά με την έμφυτη παρατηρητικότητά τους, με την επιμέλεια, την αναπτυγμένη ευαισθησία τους. «Ταμιείον αρετής εστιν η σώφρων γυνή». Μενάνδρου. (Θησαυροφυλάκιο αρετής είναι η μυαλωμένη γυναίκα).

Η προσφορά του φεμινιστικού κινήματος στην υπόθεση των γυναικών υπήρξε ανυπολόγιστη, πρόσφερε ανεχτίμητες υπηρεσίες. Συντέλεσε στην αφύπνισή τους, και τις έκανε να προασπίζουν τα δικαιώματά τους (δικαιόω), ό,τι ανήκει σε κάποιο κατά το γραπτό ή άγραφο νόμο, και αποτελεί αναφαίρετο, απαράβατο, αξίωμά του. Απόλυτα ορθό το φτάσιμο στην ισότητα, χωρίς ελάχιστη διάκριση, ίσα δικαιώματα μεταξύ των ατόμων σε κοινωνικό ή πολιτικό θέμα, αδελφώνει, παραμερίζει τις έριδες, οι οποίες προκαλούνται από άνισες μεταχειρίσεις.

Καθοριστική η επίδραση της μάννας, με την αγαστή, γόνιμη σύμπραξη του συζύγου, στην πορεία της οικογένειας, ο συνεχτικός κρίκος, το αιώνιο σύμβολο της αγάπης, ακτινοβολεί προς όλα τα μέλη της. Η αγάπη της ατελεύτητη δίχως σύνορα, απέραντη σαν τη θάλασσα, σαν τον ουρανό, αστείρευτη σαν το φως των αστεριών. Η αγάπη της πλήρης, ένα από τα χαραχτηριστικά της έννοιας, και φτάνει ακόμα, και στην αυτοθυσία στην εκδήλωσή της, ισχυρότατος ψυχικός δεσμός, υψηλότερο ανθρώπινο συναίσθημα, αρετή η οποία σφυρηλατείται με τη συμβίωση, και διοχετεύεται στα παιδιά.

Στη θεμελιώδη αυτή κοινωνική ομάδα καλλιεργείται ο σεβασμός, έκδηλος σ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Η μάννα, έχει κορωνίδα της, τις οικογενειακές αρχές, εξοπλίζει με αγαθές έξεις, προσφορά της η διαπαιδαγώγηση, με την απωθητική της δύναμη προς το κακό, διδάσκει την αξιοπρέπεια, και το άτομο ζει αρμονικά με τον εαυτό του, και με τους άλλους. Το μητρικό φίλτρο, η ζωογόνος ζύμη για έναν καλύτερο κόσμο, καθοδηγεί με ασφάλεια στο σωστό δρόμο, προστάτης και φύλακας των αιώνιων αξιών, διατηρεί την παράδοση, βάση και υπόσταση των λαών.

Η μητρική αγκαλιά ολόχαρη, προστατευτική, θερμή, πάντα ανοιχτή. Η μητέρα δίνει συνέχεια στο ρεύμα της ζωής, μας γνωστοποίησε ότι άντρας είναι εκείνος ο οποίος πιστεύει και λέει, ότι για μένα η γυναίκα μου, είναι η πρώτη κυρία του κόσμου. «Ή γαρ ου χρη ποιείσθαι παίδας ή ξυνδιαταλεπωρείν και τρέφοντα και παιδεύοντα». «Κρίτων». Πλάτωνα.

(Γιατί ή δεν πρέπει να κάνει κανείς παιδιά ή διαρκώς να ταλαιπωρείται μαζί τους και τρέφοντας και μορφώνοντάς τα). «Μήτηρ» κατά τη μυθολογία, προσαγορευόταν από τους προϊστορικούς χρόνους, κυρίως, η Κυβέλη, αλλά και άλλες γυναικείες θεότητες, όπως η Μαία, η Γαία, η Αθηνά.

Οι γυναίκες κατάκλυσαν την εκπαίδευση και τη μετάτρεψαν σε ανθρωπινότερη, με το γυναικείο κίνημα δόθησαν ίσες ευκαιρίες μόρφωσης σε άντρες και γυναίκες. Μέσα απ’ την αγωγή των παιδιών αλλάζει η κοινωνία. Παίζουν ουσιαστικό ρόλο στον πνευματικό στίβο με νεανική ορμή, αφού δεν υστερούνται, σε τίποτα, έναντι των αντρών.

Η επιστήμη, φωτίζει την έξοδο του ανθρώπου από το ζόφο των σπηλαίων, την ειρκτή της φυσικής δουλείας, το φρικώδες έρεβος του φόβου, του άγνωστου και του χάους, στο φως της γνώσης. Λυτρώτρια δύναμη. Στους ομιχλώδεις μυθικούς καιρούς η λογική οδηγεί στην ανιμιστική αντίληψη της φύσης. Ο Προμηθέας λαός των Ελλήνων, φέρνει το φως της αυγής, ως Εωσφόρος άγγελος της επιστημονικής σκέψης, υποκατάστησε το μύθο με το λυτρωτικό Λόγο του ανθρώπου.

Σε κάθε μορφή τεχνικού, πνευματικού πολιτισμού, η παρουσία της γυναίκας είναι έντονη και δημιουργική. Στο σύγχρονο τεχνολογικό θαύμα έχει συμβάλλει το γυναικείο κίνημα. Ο χώρος του πολιτισμού περιλαμβάνει την τεχνική, το σύνολο των κανόνων που διέπουν την κατασκευή ενός έργου, και την τεχνολογία που είναι η εφαρμογή των επιστημονικών γνώσεων στην πράξη, η συνάντηση της θεωρίας και της πράξης, διοχέτευση του μυαλού στα χέρια. Η τεχνική, η τεχνολογία οδήγησαν το βήμα του ανθρώπου στην επιφάνεια της Σελήνης. Η πρόοδος αυτή δίνει έναν τόνο αισιοδοξίας, ανατρέπει δυσοίωνες προοπτικές.

Ως γιατρός, η γυναίκα, ο πόνος τη συγκινεί, και οι άρρωστοι αντιμετωπίζονται με μεγαλύτερη ευαισθησία. Ο εξανθρωπισμός της ζωής και η σωτηρία της από τη μηχανοποίησή της, είναι το μεγάλο αίτημα της προσπάθειάς της. Ως πνευματικός άνθρωπος, υψώνει το ανάστημά της απέναντι στο ρεύμα της διαφθοράς, οδηγεί στις αληθινές πηγές της ζωής, διδάσκει με το παράδειγμά της για τη διαφύλαξη της ειρήνης, για περιορισμό των εξοπλισμών, καθορίζει την αποδοχή του καθετί που προάγει τον άνθρωπο ως αξία.

Η σύγχρονη οικονομική κατάσταση δεν επιτρέπει τη συντήρηση από τους καρπούς του μόχθου του ενός, και ο άντρας συμφώνησε η γυναίκα να βγει έξω από το σπίτι, να δουλέψει. Η εργασία βοηθός, στοιχείο πραγματοποίησης των επιδιώξεων, φορέας ευχαρίστησης, κοινωνικό αγαθό.

Η γυναίκα συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη στα πλαίσια της λογικής, του καθολικού συμφέροντος, απομακρύνει το φάσμα της πείνας, και ο δείχτης της οικονομικής προόδου, συμβαδίζει με το δείχτη της πνευματικής και ηθικής ωρίμανσης.

Οι οικιακές συσκευές, εκμηδενίζουν το χρόνο εκτέλεσης των παραδοσιακών γυναικείων έργων και μετριάζουν τον κόπο. Η προσωνυμία «ισχυρό φύλο» αποδόθηκε στη δύναμη του άνδρα, η γυναίκα σαν πιο αδύναμη χαραχτηρίστηκε ως το «ασθενές φύλο», σήμερα η δύναμη καταβάλλεται από τα μηχανήματα. Η πρόοδος απαιτεί πιο πολλά εργατικά χέρια. Αυτή την κοινωνική ανάγκη καλύπτουν οι γυναίκες, οι οποίες εργάζονται μαζικά σε εργοστάσια, γραφεία, αγροτικές δουλειές. «Εργασία ουδέν όνειδος, αεργίη δε τ’ όνειδος». Ησιόδου.

Η εργαζόμενη έρχεται σε επαφή με πολλές άλλες γυναίκες που δουλεύουν στον ίδιο χώρο, συζητά τα προβλήματά της, οργανώνεται, αποτινάζει τα δεσμά της οικονομικής εξάρτησης από τον άντρα. Το τεράστιο δημιουργικό της έργο η εργασία, υπέρτατη κοινωνική υποχρέωση το οφείλει στη συνεργασία. Υπάρχει η ενημέρωση και απ’ το σχολείο, Τα Μέσα Μαζικής ενημέρωσης, ότι η σύγχρονη εποχή απαιτεί συνεργασία.

Η τέχνη θέλει την ευαισθησία που αφθονεί στις γυναίκες. Η τέχνη (μουσική, ζωγραφική, αρχιτεκτονική, χορός λογοτεχνία) προνόμιό της η αθανασία, γίνεται αστραπή αιώνια και κατάχτηση της υπερχρονικής επιβίωσης, αποφασιστική προεκβολή στο χώρο της αθανασίας, απ’ το μηδέν δημιουργεί την ύπαρξη, απ’ το χάος την τάξη. Ελιξήριο αιώνιας νεότητας, αιωνιοποιεί το φευγαλέο, θνητός ο άνθρωπος, αθάνατη η τέχνη, η γλυκύτερη παραμυθία στον πόνο της ζωής.

Ο καλλιτέχνης νικητής στον αγώνα κατά της λήθης, της φθοράς, του χρόνου, οι Όμηροι, οι Σοφοκλείς, οι Φειδίες, είναι η βεβαίωση της αθανασίας. Οι προϊστορικοί πολιτισμοί που αγνοούν τη γραφή, η ταυτότητά τους αποκαλύπτεται μέσα από τα έργα της τέχνης. Η αλφαβητική γραφή  έφτασε στον ελληνικό κόσμο, στο πρώτο μισό του όγδοου αιώνα π.Χ., εργαλείο πνευματικής ανάπτυξης. Ο Ρομαντισμός, λογοτεχνικό, καλλιτεχνικό ρεύμα (τέλη του 18ου αι. – αρχές του 19ου αι.), ανακάλυψε με πάθος την έννοια της λαϊκής τέχνης.

Η τέχνη, θησαυρός, σε όλες τις μορφές της, είναι δημιουργία, η ζωή απαθανατίζεται.
Τίποτε δεν καταχτά ο άνθρωπος, αδιάφορο άντρας ή γυναίκα χωρίς αγωνιστική προσπάθεια. Πολλοί μακροχρόνιοι αγώνες για την κατάχτηση, κατοχύρωση, των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Το 17ο αιώνα δημιουργείται το κίνημα του Διαφωτισμού, όπου θεμελιώνονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, υλοποιούνται, σχετικά πάντα και στην Αμερικάνικη επανάσταση (1776).

Δικαίωμα, η δυνατότητα η οποία αναγνωρίζεται σε κάποιο, για την ικανοποίηση έννομου συμφέροντος, αναφαίρετο, απαράβατο αξίωμα, χρησιμοποιείται για εξασφάλιση της υλικής ύπαρξης, των πνευματικών, ηθικών προσόντων. Τα βασικότερα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν διατυπωθεί σε διάφορα επίσημα κείμενα, γνωστά ως διακηρύξεις, και αυτές είναι: Η οικουμενική διακήρυξη του Ο.Η.Ε., προσπαθεί να επιλύσει διεθνή προβλήματα. Η UNESCO, προστατεύει τον πολιτισμό πανανθρώπινα. Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, δικάζει διεθνείς υποθέσεις. Το Διεθνές Δίκαιο προστατεύει την ολότητα κάθε κράτους και τα δικαιώματά του.

Το Σύνταγμα κάθε κράτους, μέσα από τους νόμους, προστατεύει τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα. Άλλοι φορείς δημιουργούνται με ιδιωτική πρωτοβουλία, όπως οι επιτροπές για την ειρήνη, πολιτισμό, αφοπλισμό.
Ο καθένας δεν είναι καταπατητής των δικαιωμάτων στα πρόσωπα που εξαρτιούνται από αυτόν, όπως οικογένεια, φίλοι, γείτονες, υφιστάμενοι στην εργασία, προστάτης στην αυθαιρεσία.