H Xάλκη και η Ζούζουλη τιμούν τον ήρωα της Πίνδου Λοχαγό (ΠΖ) Αλέξανδρο Διάκο

Του Ιωάννη Γ. Ασπροποταμίτη*

Την Κυριακή 29 Οκτωβρίου 2017 και ώρα 10.00 θα τελεστεί στον Ιερό Ναό Αγ. Νικολάου Χάλκης το ετήσιο μνημόσυνο του Χαλκίτη ήρωα Λοχαγού (ΠΖ) Αλέξανδρου Ι. Διάκου, του πρώτου νεκρού Έλληνα αξιωματικού κατά την Μάχη της Πίνδου (Οκτ-Νοε 1940).

Ιστορικό:
Ο Αλέξανδρος Διάκος γεννήθηκε στη Χάλκη Δωδεκανήσου την 1η Ιανουαρίου 1911. Λίγο αργότερα η οικογένειά του μετοίκησε στη Ρόδο. Τα παιδικά και εφηβικά χρόνια του Αλέξανδρου  στη Ρόδο ταυτίστηκαν με την ιταλική κατοχή της Δωδεκανήσου.

Στα γυμνασιακά του χρόνια μαθήτευσε στο ιστορικό Βενετόκλειο Γυμνάσιο, τον πνευματικό φάρο της ιταλοκρατούμενης Δωδεκανήσου, ο οποίος στην καταπιεστική και αβέβαιη περίοδο της φασιστικής κατοχής συνέχισε να προσφέρει στους μαθητές του όχι μόνο την πνευματική καλλιέργεια αλλά και τις συνθήκες για τη διατήρηση της ελληνικής και χριστιανικής τους ταυτότητας.

Ως μαθητής του Βενετόκλειου αρνήθηκε να υψώσει στον ιστό του σχολείου την ιταλική σημαία και συνελήφθη γι’ αυτό από τους ιταλούς καραμπινιέρους. Στα εφηβικά του χρόνια ασχολήθηκε με τον προσκοπισμό και τον αθλητισμό (ως αθλητής του στίβου και ποδοσφαιριστής του ΔΑΝΣ «ΔΩΡΙΕΑΣ» τη διετία 1926-27).

Το 1929 βρέθηκε στην Αθήνα όπου κατάφερε την επόμενη χρονιά την εισαγωγή του στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων από την οποία αποφοίτησε το 1934 με τον βαθμό του Ανθυπολοχαγού και στη συνέχεια εξειδικεύτηκε στο όπλο του Πεζικού.

Με την κήρυξη του πολέμου στις 28 Οκτωβρίου 1940, ο Υπολοχαγός (ΠΖ) Αλέξανδρος Διάκος διοικούσε τον 2ο Λόχο του 1ου Τάγματος του 4ου Συντάγματος Πεζικού Λάρισας, ο οποίος στάλθηκε εσπευσμένα μαζί με άλλες μονάδες στο χωριό Ζούζουλη της περιοχής Επταχωρίου για την ενίσχυση του Αποσπάσματος Πίνδου του Συνταγματάρχη (ΠΖ) Κωνσταντίνου Δαβάκη.

Το πρωινό της 1ης Νοεμβρίου 1940, εκτελέστηκε υπό τις διαταγές της Ι Μεραρχίας,  η σχεδιασμένη επιχείρηση αντεπίθεσης των ελληνικών μονάδων για πλαγιοκόπηση των προωθημένων ιταλικών μονάδων. Ο λόχος το Διάκου ανέλαβε – με δική του πρωτοβουλία – την ανακατάληψη του υψώματος της Τσούκας  που βρίσκεται σε μικρή απόσταση δυτικά από τη Ζούζουλη και αποτελούσε θέση «κλειδί» για την θετική έκβαση της ελληνικής αντεπίθεσης. 

Κατά το μεσημέρι, λίγες στιγμές πριν την εκδήλωση της μοιραίας τέταρτης διαδοχικής προσπάθειας ανακατάληψης του υψώματος το οποίο κρατούσαν με πείσμα οι ιταλικές πλαγιοφυλακές, απευθυνόμενος προς τους καταπονημένους από την υπερπροσπάθεια στρατιώτες του λόχου του με σκοπό να τονώσει το ηθικό τους, αναφώνησε το ηρωικό: «Πάμε παιδιά. Απάνω τους. Για μια Μεγάλη Ελλάδα. Για μια ελεύθερη Δωδεκάνησο».

Εκείνοι, αντλώντας δύναμη από τα λόγια και την ορμή του, τον ακολούθησαν όπως και κάθε προηγούμενη φορά απέναντι στα ιταλικά πολυβόλα και τελικά κάποιοι από αυτούς υψώθηκαν μαζί του στο πάνθεον των ηρώων της Ελλάδας.

Όρθιος, πυροβολώντας με το όπλο του προς την αποκαλυπτόμενη μέσα από τη δασωμένη βλάστηση ιταλική πυροβολαρχία, δέχθηκε τη φονική ριπή. Μάταια οι άνδρες του, του φώναζαν  να πέσει στο έδαφος για να προφυλαχθεί από τις εχθρικές σφαίρες. Ο πολεμικός ανταποκριτής Κώστας Τριανταφυλλίδης περιγράφει τις τελευταίες στιγμές του ηρωικού θανάτου του Διάκου και των συμπολεμιστών του: «Ο Διάκος σταμάτησε. Το όπλο του έφυγε από τα χέρια.

Το πολυβόλο εξακολουθούσε να βάλλει. Κάτι πήγε να φωνάξει ο Διάκος – μια τελευταία ενθάρρυνση στους φαντάρους του. Από τα χείλη του όμως δεν βγήκε φθόγγος. Απότομα, σαν να τον είχε χτυπήσει κεραυνός, ο ήρωας έπεσε άψυχο κορμί. «Ο υπολοχαγός. Παιδιά ο υπολοχαγός», φώναξε ο Ντάσκας. Ήταν οι τελευταίες λέξεις που πρόφερε.

Μια ριπή τον σώριασε και αυτόν νεκρό. Η Τσούκα έμενε στα χέρια των Ιταλών». Ο λογοτέχνης Άγγελος Τερζάκης συμπληρώνει: «Ο λόχος ακέφαλος τώρα, κλονίστηκε, αποτραβήχτηκε στις αρχικές του θέσεις, ενώ οι νεκροί των δύο αξιωματικών απόμεναν πίσω, εκεί που έπεσαν».
 
Ο Ζουζουλιώτης Πανεπιστημιακός Χρήστος Ηρ. Αντωνίου διαπιστώνει πως:  «Ο Διάκος ήταν ο εκφραστής του ελεύθερου ελληνικού πνεύματος που προτιμούσε τον θάνατο από τη σκλαβωμένη ζωή. Ταύτισε την ελευθερία με τη ζωή και τη σκλαβιά με τον θάνατο. Γι’ αυτό και η απόφασή του ήταν ανειλλημένη εξαρχής. Τοποθετούσε την αξία της ζωής του κάτω από πανανθρώπινες αξίες όπως η ελευθερία και η δημοκρατία».

Σε ομιλία του ο Ταγματάρχης Ιωάννης Καραβίας, Διοικητής του 1ου Τάγματος στο οποίο ανήκε ο λόχος του Διάκου, θα δηλώσει: «Την 1η Νοεμβρίου 1940 έπεσε πρώτος ένας Έλληνας Αξιωματικός και αυτός ήσουν εσύ ηρωικέ Λοχαγέ Διάκε που έβαψες με το τίμιο Ελληνικό σου αίμα τα παρθενικά εκείνα βουνά της Πίνδου. Από την ημέρα αυτή ελευθέρωσες και την ωραία σας Πατρίδα την Δωδεκάνησο».

Ο Χαλκίτης ιατρός και συγγραφέας Κωνσταντίνος Ηλιάδης επισημαίνει: «Τιμή μεγάλη για τη Χάλκη μας και όλη την υπόλοιπη Δωδεκάνησο, το ότι ο νεώτερος αυτός Λεωνίδας της Πίνδου, ο αθάνατός μας ήρωας Αλέξανδρος Διάκος, που έπεφτε σαν λιοντάρι ατρόμητος κι αλύγιστος, ως ο πρώτος Έλλην αξιωματικός, στη μάχη τούτη την πρώτη κατά των Ιταλών, υπήρξε Δωδεκανήσιος εκ Χάλκης». Η πολιτεία αναγνώρισε τη θυσία του Αλέξανδρου Διάκου προβιβάζοντάς τον επ’ ανδραγαθία στον βαθμό του Λοχαγού και απονέμοντάς του με Βασιλικά Διατάγματα τον Μάρτιο του 1941 το Χρυσό Αριστείο Ανδρείας.
 
Οι ηρωικοί κάτοικοι της Ζούζουλης μετέφεραν το άψυχο σώμα του φονευθέντος Υπολοχαγού Αλέξανδρου Διάκου,  όπου τον μοιρολόγησαν σαν δικό τους παιδί και τον κήδεψαν στο μικρό κοιμητήριο του χωριού τους μαζί με τους νεκρούς συμπολεμιστές του, τον Έφεδρο Ανθυπολοχαγό Ελευθέριο Χρ. Ντάσκα από τον Πλάτανο Τρικάλων και τρεις στρατιώτες. Κάθε χρόνο στις αρχές Νοεμβρίου τελείται στον Ιερό Ναό Αγ. Γεωργίου Ζούζουλης από τον Επιμορφωτικό Σύλλογο Ζουζουλιωτών επιμνημόσυνη δέηση και ακολούθως τρισάγιο και κατάθεση στεφάνων στους τάφους των πέντε ηρώων. Τον Νοέμβριο 2015 παρευρέθηκε για πρώτη φορά στο μνημόσυνο εκπρόσωπος του Πολιτιστικού Συλλόγου Χάλκης «Το Μύρτος».

Τον Οκτώβριο 2016, η επιμνημόσυνη δέηση τελέστηκε στον Ιερό Ναό Αγ. Γεωργίου Νέας Ζούζουλης (Μανιάκων) Καστοριάς, όπου έχουν μετοικήσει από το 1964 οι περισσότεροι Ζουζουλιώτες μετά την πρόκληση φυσικής καταστροφής στο χωριό τους, παρουσία πολυμελούς αντιπροσωπείας Χαλκιτών.

Οι Δυτικομακεδόνες στη Χάλκη:
Η φετινή εκδήλωση μνήμης και τιμής λαμβάνει ένα ιδιαίτερο νόημα καθώς  θα παρευρεθεί για πρώτη φορά στη Χάλκη πολυμελής αντιπροσωπεία από περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας και συγκεκριμένα από τον Δήμο Καστοριάς, αδελφοποιημένο πλέον με τον Δήμο Χάλκης και τον Επιμορφωτικό Σύλλογο Ζουζουλιωτών, επίσης αδελφοποιημένο με τον Πολιτιστικό Σύλλογο Χάλκης «Το Μύρτος» από τον Οκτώβριο 2016.

Οι Ζουζουλιώτες επισκέπτονται την γεννέτειρα του Αλέξανδρου Διάκου για να τιμήσουν με την παρουσία τους τη μνήμη του και να γνωρίσουν από κοντά το νησί της Χάλκης και τους φιλόξενους κατοίκους του.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί – κατά τα γραφόμενα του Ταξίαρχου Κ.Καλημερίδη στην εφημερίδα «Η ΡΟΔΙΑΚΗ» – ότι: «το νησί της Χάλκης είχε το ιστορικό προνόμιο να γεννήσει και άλλη μία ηρωική μορφή του έπους του ‘40 και του απελευθερωτικού αγώνα της Δωδεκανήσου.

Τον Λοχαγό Διογένη Φανουράκη, τον Πρώτο Έλληνα Αξιωματικό  που φονεύθηκε στα Δωδεκάνησα και συγκεκριμένα στην ίδια την γεννέτειρά του Χάλκη την 1η Νοεμβρίου 1944 από τους Γερμανούς κατακτητές, στα πλαίσια των συμμαχικών επιχειρήσεων για την απελευθέρωση της Δωδεκανήσου.  Ο γενναίος  λοχαγός δεν δίστασε να προσφέρει τον εαυτό του θυσία για να προστατεύσει τις ζωές των συμπατριωτών του».

Στο φετινό μνημόσυνο θα τιμηθεί η θυσία και η μνήμη των δύο ηρωικών Χαλκιτών αξιωματικών του Ελληνικού Στρατού. Η εκδήλωση διοργανώνεται  από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Χάλκης «Το Μύρτος» σε συνεργασία με τον Δήμο Χάλκης, τον Δήμο Καστοριάς, τον Επιμορφωτικό Σύλλογο Ζουζουλιωτών και τον Σύλλογο Χαλκιτών Ρόδου «Άγιος Ιωάννης».

* Ο Ιωάννης Γ. Ασπροποταμίτης (Πλοίαρχος Π.Ν. ε.α. - Ιστορικός) κατάγεται από τη Χάλκη και την Κάσο. Είναι Τοπικός Εκπρόσωπος  της Ένωσης Αποστράτων Αξιωματικών Ναυτικού (Ε.Α.Α.Ν.) Χάλκης & εγγύς νήσων και γραμματέας του Πολιτιστικού Συλλόγου Χάλκης «Το Μύρτος». Εκπροσώπησε για πρώτη φορά τον χαλκίτικο σύλλογο στο μνημόσυνο του Λοχαγού (ΠΖ) Αλέξανδρου Διάκου στη Ζούζουλη τον Νοέμβριο 2015.