Είναι πανάρχαιοι οι Ελληνικοί μας χοροί

Της Μαίρης Παπανδρέου

Η επιτυχημένη εκδήλωση της «Αδελφότητας Κρητών Ρόδου ο Ψηλορείτης», του «Συλλόγου Ποντίων  ο Διγενής» με τη συμμετοχή του Ροδίτη γνωστού Μουσικού Γιάννη Κλαδάκη και της καλλίφωνης Ροδίτισσας Χριστίνας Κόζα, στο θέατρο της Τάφρου στις 4 Οκτωβρίου ε.ε.,  με περισσότερους από 3.000 θεατές, που άφησαν για το «κοινωνικό παντοπωλείο» δύο φορτηγά με τρόφιμα, μας έδωσε την ευκαιρία να αναλογιστούμε τη σημαντικότητα των «δημοτικών μας χορών» και της «παραδοσιακής μας Μουσικής».

Με συγκίνηση θυμόμαστε, και την εξαιρετική εκδήλωση, στο Κινηματοθέατρο «Ρόδον», στις 2 Οκτωβρίου 2016, που οργάνωσε η Αδελφότητα Κρητών Ρόδου «ο Ψηλορείτης» και ο Σύλλογος Ποντίων «ο Διγενής», και με τις ενημερωτικές εισηγήσεις των προέδρων τους Γιάννη Νιωτάκη και Φωτεινής Κόζα, παρουσίασαν τους πανάρχαιους και παραδοσιακούς «πολεμικούς» και άλλους χορούς τους, με την συνοδεία επίσης παραδοσιακών μουσικών οργάνων.  Οι προαναφερόμενες εκδηλώσεις, ενθουσίασαν και έδωσαν την πολύτιμη γνώση, για να νιώσομε εθνική υπερηφάνεια για την μακραίωνη Πολιτιστική μας κληρονομιά.

Αναμφισβήτητα, ο χορός, είναι «έμφυτος» μέσα στην ανθρώπινη Φύση. Ο «χορός» είναι ρυθμός, και ο ρυθμός γεννιέται μαζί μας, καθώς υπάρχει ακόμα και στον βηματισμό μας, στην ανάσα μας και στους χτύπους της καρδιάς μας, γι αυτό και ο κάθε ‘μουσικός φθόγγος’ και ο κάθε χορός φέρει το βάρος της Ιστορίας μας, ίσως ιδιαίτερα οι «πολεμικοί μας χοροί» όπως ο «Πυρρίχιος» όπως εκφράζεται από τους Ποντίους, ο «Πεντοζάλης» των Κρητικών και ο «Τσάμικος» των Ρουμελιωτών και Μοραϊτών.

Ένας απ’ τους πανάρχαιους χορούς που κατέκτησαν και τη σημερινή μας νεολαία, αναμφισβήτητα είναι και ο επίσης «Ζεϊμπέκικος». Ο Πλούταρχος μας πληροφορεί, ότι ο Μέγας Αλέξανδρος έφτασε μέχρι την Ινδία κι όταν βρέθηκε στην «Άορνο Πέτρα», ζήτησε να χορέψουν οι κάτοικοι με τους Έλληνες, Διονυσιακούς-Βακχικούς χορούς», λέγοντας: «Ακολουθώντας τα ίχνη του Διόνυσου, θεού γενάρχη και προγόνου μας, επιθυμώ να χορέψουν νικητές οι Έλληνες στην Ινδία μαζί με τους ορεινούς λαούς από τον Καύκας, για να ξαναθυμηθούν τις Διονυσιακές τελετές». Στην «Αλεξάνδρου Ανάβασις» του Αρριανού Ε2-3, αναφέρεται: «Ο άρχοντας της πόλης Νύσσα, είπε στον Μέγα Αλέξανδρο ότι οι κάτοικοι της πόλης είναι απόγονοι του Διόνυσου».

Η λέξη «ζεϊμπέκικος», προέρχεται από τη λέξη Διόνυσος, που ονομαζόταν και Βάκχος, γι αυτό ο Μ. Αλέξανδρος αναφέρθηκε σε ‘Βακχικούς χορούς’.  Η λέξη «Ζεϊμπέκικος» είναι σύνθετη, από το ρήμα «ζέω», που σημαίνει «είμαι γεμάτος πάθος» (=βράζω από πάθος) και τη λέξη «βακχικό». Δηλαδή, «ζέω-βακχικό», που έγινε «ζεϊβάκικον», διότι το «κ» και το «χ» είναι συγγενικά ουρανικά γράμματα και το «ζέω» λέγεται και «ζείω» κι έτσι έφθασε η συλλαβή «βα» της λέξης «ζεϊμπέκικο», να γίνει «μπε» και η λέξη «ζεωβάκχικον», να έρθει σ’ εμάς σήμερα ως «ζεϊμπέκικο». Αυτόν λοιπόν το χορό, χόρεψε ο Μέγας Αλέξανδρος με το στρατό του και τους κατοίκους της πόλης Άορνο Πέτρα.

Υπάρχει και η εκδοχή για την προέλευση της λέξης «ζεϊμπέκικο», από το ρήμα «ζέω» και το ρήμα «κίκω», στον αόριστο Β’. δηλαδή «έκικον», που σημαίνει «κάνω κάποιον να πράξει κάτι» κι έτσι ερμηνεύεται η λέξη «ζεϊμπέκικο»: «Κάνω κάποιον να πράξει κάτι, ενώ βρίσκεται σε κατάσταση γεμάτος πάθος».

Κατ’ αυτή την ερμηνεία, ο «ζεϊμπέκικος» που χορεύεται σήμερα, είναι σύμφωνα με τη γνώμη ιστορικών ερευνητών, ο «ζεωβάκχικος» - καθαρά αρχαίος ελληνικός χορός και μάλιστα τελετουργικός και δεν έχει απολύτως καμία σχέση με τους εξ ανατολών γείτονές μας, που εκείνη μάλιστα την Ιστορική περίοδο, αν υπήρχαν, βρίσκονταν στα βάθη της Ανατολής και μάλλον σε πρωτόγονη κατάσταση. Να θυμόμαστε ότι η Εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, πραγματοποιήθηκε περίπου 1300 χρόνια πριν οι βάρβαροι και Μογγόλοι εγκατασταθούν στα ελληνικότατα εδάφη της Μικράς Ασίας.

Αρχαίος «τελετουργικός Διονυσιακός χορός», ο «ζεϊμπέκικος», που κατά την αρχαιότητα συνοδευόταν μόνον από έγχορδα και κρουστά όργανα, όπως και σήμερα. Τότε, ονομάζονταν «πανδουρίς» και «βουζούκιον» (=μπουζούκι).  Όμως και το «τσιφτετέλι» δεν έχει ρίζες στην Ανατολή, αλλά στην Αρχαία Ελλάδα. Ο «Κόρδαξ», είναι ένας από τους αρχαιότερους ελληνικούς χορούς, που χορευόταν με λίκνισμα της μέσης.

Ο «Κόρδαξ», είχε σκοπό να τραβήξει την προσοχή ερωτικά. Άλλωστε από τη λέξη «Κόρδαξ», προέρχεται και το ρήμα «κορδώνομαι». Για τον «Κόρδακα», που είναι χορός της κοιλιάς, αναφέρεται και ο Ιππόλοχος, περιγράφοντας ένα στιγμιότυπο του γαμήλιου γλεντιού, όπου γυναίκες χόρευαν «κόρδακα» «λικνίζοντας τη μέση τους και διαδοχικά όλο τους το σώμα».

Η ιστορία αυτή, αναφέρεται στους «Δειπνοσοφιστές» (128-131) όπως επίσης ότι: «Στη Γαλιλαία, μπροστά στον Ηρώδη, γιό του Ηρώδη του Α΄, ο οποίος ήταν γιός του Ελληνικής καταγωγής Αντίπατρου και βασιλιάς της Γαλιλαίας, η Σαλώμη χόρεψε αυτόν το χορό, παρ’ όλο που δεν ήταν Ελληνίδα, για να τον ευχαριστήσει με απώτερο σκοπό, τον αποκεφαλισμό του Ιωάννη του Προδρόμου». Κανένας λοιπόν, δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι οι δημοτικοί μας όπως και οι λαϊκοί μας χοροί, δεν είναι γνήσιοι Ελληνικοί και μάλιστα χιλιάδων ετών, όπως και ο «Τσακώνικος», που παριστάνει τις νεανίδες, που βγήκαν από τον  Λαβύρινθο, γι αυτό και δεν χορεύεται σε κύκλο, αλλά οι χορεύτριες ακολουθούν κλωθοειδείς καμπύλες.

Ευχαριστούμε για μιάν ακόμα φορά, τον Συγγραφέα/Πρόεδρο της Αδελφότητας Κρητών Ρόδου «ο Ψηλορείτης» Γιάννη Νιωτάκη, ο οποίος στην εκδήλωση στο ΡΟΔΟΝ, παρουσίασε μια εξαιρετική ιστορική ανάλυση των Δημοτικών και Λαϊκών μας χορών.