Οι πειρατές και το κάστρο της Βασίλισσας στον Αρχάγγελο της Ρόδου!

Πόσοι ξέρουν ότι το 1503, οι πειρατές άρπαξαν 150 Αρχαγγελίτες, άντρες, γυναίκες και παιδιά  και ζήταγαν λύτρα για να τους επιστρέψουν δύο χρόνια μετά όπως και έκαναν; Ότι με τις επιδρομές τους έπληξαν πολλές περιοχές της Ρόδου, αλλά σε μία εξ αυτών, στον Αρχάγγελο, το αίμα των σφαγμένων έρεε τόσο πολύ που η περιοχή μέχρι σήμερα ονομάζεται Γαιμαχύ; (αίμα που χύνεται)…
Μέχρι που μία βασίλισσα πήγε κι έστησε τον πύργο της εκεί, για το ξηρό κλίμα που ευνοούσε την υγεία της, αλλά στοιχεία καταγεγραμμένα δεν υπάρχουν πέρα από τη μνήμη ανθρώπων που ζουν στον Αρχάγγελο και τα έμαθαν από προγόνους τους. Αυτοί οι άνθρωποι, ο Γιώργος Ρούφας, ο Μιχάλης Σάνδαλος και ο Σάββας Κολαϊνής, καταθέτουν σήμερα μνήμες που είναι πολύτιμες και μπορεί να μην αποτελούν ιστορικά ντοκουμέντα, αλλά είναι στοιχεία αξιολογήσιμα από τους ιστορικούς και άκρως ενδιαφέροντα γι’ εμάς τους υπόλοιπους. 


 

Ο Γιώργος Ρούφας
Ο Γιώργος Ρούφας


Οι Αρχαγγελίτες είναι Ποντωρείς, με κέντρο την Ποντώρεια, όπου υπήρχε ιερό του «Διός και της Ήρας». Η Ποντώρεια, θα πρέπει να ήταν κοντά στον Αρχάγγελο και το όνομα σημαίνει τόπο που βρίσκεται κοντά σε βουνό και θάλασσα (πόντος-όρος), όπως είναι και η τοποθεσία από τον Πετρώνα έως την Τσαμπίκα. Στο μεσαίωνα, μεταφέρθηκε ο συνοικισμός στο εσωτερικό, στη θέση του σημερινού χωριού Αρχάγγελος. Αποτελείτο από 12 μικρά χωριά που ενώθηκαν λόγω της απειλής των πειρατών. Ήταν τότε που οι Οθωμανοί αλώνιζαν στη θάλασσα του Αιγαίου. Άλλωστε τον 15ο και τον 16ο αιώνα η μισή μεσογειακή λεκάνη ήταν  Οθωμανική, κι η άλλη μισή Βενετσιάνικη. Όμως ήδη από τον 7ο έως τον 10ο αιώνα Σαρακηνοί και Κλέφτες ξεκινούν από τη Συρία για τις επιδρομές τους. Η Κύπρος και η Ρόδος υποφέρουν. 
Οι Κουρσάροι ήταν μουσουλμάνοι. «Κούρσους», στα λατινικά σημαίνει λεία, εμπόρευμα. Άλλο είναι η πειρατεία. Η πειρατεία είναι ένα είδος οργανωμένης κλεψιάς. Οι πειρατές από το Αλγέρι, αν γυρνούσαν χωρίς λεία στον τόπο τους, το Αλγέρι πεινούσε. Τη λεία τους την έπαιρναν στα παζάρια, στα σκλαβοπάζαρα και την πουλούσαν ανάλογα.
Στοιχεία για τις επιδρομές των Τούρκων πειρατών δίνει ο λόγιος Εμμανουήλ Γεωργιλλάς ή Λιμενίτης ο οποίος είναι αυτός που έγραψε και το ποίημα για το «Θανατικό της Ρόδου», την επιδημία πανούκλας του 1498-1500. 
Ο Γεωργιλλάς, θεωρεί τους Τούρκους φοβερούς εχθρούς και συμβουλεύει τους νέους να γυμνάζονται στα άρματα, στα σπαθιά και στην ιππασία, για να είναι έτοιμοι να τους αντιμετωπίσουν.
 

Ο Σάββας Κολαϊνής
Ο Σάββας Κολαϊνής


                                                     
Αρχαγγελίτες στα χέρια πειρατών
Στα 1503 οι Τούρκοι έκαναν νέα επιδρομή με 16 γαλέρες, στο χωριό Αρχάγγελος και πήραν 100-150 αιχμαλώτους. Είναι η δεύτερη φορά, ύστερα από την καταστροφή του 1457, που το χωριό παθαίνει λεηλασία από τους Τούρκους επιδρομείς. Ήδη από τότε είχαν φτιάξει το κάστρο στον Αρχάγγελο για να μπει μέσα ο κόσμος και να προφυλαχτεί. Άρπαξαν όμως όσους βρήκαν στα χωράφια, άντρες, γυναίκες, παιδιά. Φεύγοντας είπαν στις αρχές του χωριού ότι θα επιστρέψουν σε δύο χρόνια και θα φέρουν πίσω τους ομήρους αν πάρουν τα λύτρα που ζητούν. Ξαναγύρισαν σε ένα χρόνο, αλλά το χωριό δεν είχε καταφέρει να τους δώσει λύτρα. Είπαν θα ξανάρθουν το καλοκαίρι, κι όταν ήρθαν πήραν τα λιγοστά που τους είχαν μαζέψει και άφησαν πίσω στον Αρχάγγελο γυναίκες έγκυες που είχαν βιαστεί και παιδιά που είχαν προκύψει κατά την ομηρία.
Από τη μανία των πειρατών είχαν ξεφύγει μόνο όσοι λιγοστοί πρόλαβαν και ανέβηκαν στα βουνά, ενώ άλλων το αίμα έρεε. Γι’ αυτό η περιοχή ονομάζεται μέχρι σήμερα «Γαιμαχύ» (αίμα που χύνεται). Βρίσκεται στην τοποθεσία Αγία Μαρίνα, στον παλιό δρόμο απέναντι από τη Μονή του Αγίου Ραφαήλ. Το σημείο όπου το αίμα σταμάτησε, ονομάστηκε «Στάσσουσα». Η περιοχή Στάσσουσα, φτάνει σήμερα μέχρι τον Άγιο Ραφαήλ.
                              
 

Γιγάντιες πέτρες με τις οποίες κτίστηκε ο πύργος
Γιγάντιες πέτρες με τις οποίες κτίστηκε ο πύργος


Ο πύργος της βασίλισσας
Ο πύργος της βασίλισσας,  βρισκόταν στην περιοχή «Γαιμαχύ» και οι πληροφορίες γι’ αυτόν δεν έχουν καταγραφεί,  έρχονται στα νεώτερα χρόνια από στόμα σε στόμα. Ο μύθος, η δοξασία λέει, ότι στο σημείο εκείνο εξορίστηκε μία βασίλισσα, ή ότι οι καλές κλιματολογικές συνθήκες της περιοχής, το ξηρό κλίμα και τα πολλά πεύκα, έφεραν εκεί μία βασίλισσα η οποία ήταν άρρωστη. Τα σκαλοπάτια του σώζονται σήμερα και μπορείς να τα ανέβεις μέχρι την κορυφή τους οπότε και με μία μικρή αναρρίχηση μπορείς να διακρίνεις μία πέτρινη κατασκευή που παραπέμπει σε θρόνο. Στο σημείο βρίσκεται βράχος μεγάλος και μονοκόμματος, ύψους 7-8 μέτρων ο οποίος θα πρέπει να αποτελούσε τμήμα του. Πότε έζησε η βασίλισσα και για πoιο λόγο βρέθηκε εκεί κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά.  Όταν η βασίλισσα πέθανε και ο πύργος έπεσε, πιθανότατα από το μεγάλο σεισμό της Ρόδου που έριξε και τον Κολοσσό, ένα τμήμα του αποτέλεσε τη βάση Παρατηρητηρίου το οποίο είχε ορατότητα προς τη θάλασσα της Τσαμπίκας, ώστε να παρακολουθούν οι Αρχαγγελίτες την κίνηση και πιθανή επιδρομή πειρατών. Το  πιθανότερο είναι ο πύργος της βασίλισσας να έπεσε από μεγάλο σεισμό, κι αυτό υποστηρίζεται από το γεγονός ότι γιγάντιες πέτρες είναι διάσπαρτες σε ακτίνα έως 200 μέτρα από το σημείο όπου βρισκόταν ο πύργος. Οι μικρότερες πέτρες του, χρησιμοποιήθηκαν κυρίως ως οικοδομικό υλικό. Αξίζει να τονιστεί ότι ο διαβάτης σήμερα,  διακρίνει τα θεμέλια του πύργου και οπωσδήποτε μπορεί να αντιληφθεί ότι στο σημείο εκείνο υπήρχε μεγάλο κτίσμα.
 Αργότερα  ο βράχος που διασώζεται,  χρησιμοποιήθηκε ως παρατηρητήριο κατά  την ιπποτική περίοδο, μέχρι το 1522 δηλαδή και αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι  έχει συντηρηθεί με πωρόλιθο, από τους Ιππότες. Οι Ιππότες έδωσαν στο παρατηρητήριο το όνομα «στου Καστελλάνου», από τον τότε διοικητή. 

Τμήμα του Παρατηρητηρίου που διασώζεται
Τμήμα του Παρατηρητηρίου που διασώζεται


                                             
Η χαράδρα Κρυφτή
Πρόκειται για φυσική χαράδρα, μήκους 100 μέτρων και βάθους έως 15 μέτρων η οποία είναι σε απόσταση περίπου 150 μέτρων από τον πύργο της βασίλισσας. Ονομάστηκε Κρυφτή γιατί οι κάτοικοι του Γαιμαχύ έτρεχαν να κρυφτούν εκεί κατά τη διάρκεια της επιδρομής των πειρατών. Στο τέλος της Κρυφτής, υπάρχουν λαξευτοί τάφοι, μυκηναϊκής περιόδου, επτά τον αριθμό εκ των οποίων οι έξι είναι συλημένοι από Γερμανούς και Δανούς αρχαιοκάπηλους. Άλλωστε, σύμφωνα με μαρτυρία του Σάββα Κολαϊνή υπήρχε ναός της θεάς Αρτέμιδος στην περιοχή μεταξύ Στάσσουσας έως Μονή Τσαμπίκα. Το άγαλμα της θεάς Αρτέμιδος που ήταν μέσα στο ναό αυτό σήμερα εκτίθεται σε μουσείο της Κοπεγχάγης. Μάλιστα το συγκεκριμένο άγαλμα ενώ βρισκόταν στο ναό είχε δίπλα του πέτρα, με λαξευμένα γράμματα τα οποία έγραφαν: «τον Αρταμίτιο μήνα (Απρίλιο) του Ροδιακού ημερολογίου, θυσίαζαν αίγες οι κάτοικοι στη θεά Άρτεμη”. 
Όλες αυτές οι μαρτυρίες πέρασαν από γενιά σε γενιά και έχουν βάση ιστορική, η οποία μένει να αξιολογηθεί.