Oι γεωστρατηγικές εξελίξεις  στην ανατολική Μεσόγειο

Οι γεωστρατηγικές εξελίξεις που σημειώνονται στην ανατολική Μεσόγειο, ήταν το θέμα του δεύτερου κατά σειρά σεμιναρίου που  διοργάνωσε η Μονάδα Έρευνας για την Ευρωπαϊκή και Διεθνή Πολιτική του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του πανεπιστημίου Αιγαίου σε συνεργασία με το Τμήμα Δια Βίου Μάθησης, Υποστήριξης της Εκπαίδευσης και Απασχόλησης της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου.

Ομιλητής στο σεμινάριο ήταν ο πρέσβης επί τιμή κος  Παύλος Αποστολίδης ένας ακόμα κορυφαίος του χώρου, καθώς υπηρέτησε σε πολλές θέσεις  που συνδέονταν με τα ελληνοτουρκικά και το Κυπριακό. Μάλιστα από το 2010 μέχρι  το 2015  είχε το συντονισμό της διεξαγωγής των διερευνητικών επαφών με την Τουρκία σχετικά με τη διμερή διαφορά για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Στο έργο του κ. Αποστολίδη αναφέρθηκαν ο επίκουρος καθηγητής διεθνών σχέσεων -διεθνούς πολιτικής και ευρωπαϊκής ενοποίησης στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου Σωτήρης Ντάλης και η εντεταλμένη περιφερειακή σύμβουλος παιδείας και δια βίου μάθησης Χαρούλα Γιασιράνη.
Ο κ. Αποστολίδης κατά την ομιλία του έκανε αναφορά στα γενικά χαρακτηριστικά που παρουσιάζει σήμερα η εικόνα στην ανατολική Μεσόγειο και περιέγραψε την κατάσταση που επικρατεί στα γύρω κράτη, σε σχέση πάντα με τη χώρα μας και τις επιπτώσεις που υπάρχουν.
Συρία, Αίγυπτος, Ιράν, Ιράκ, Λιβύη, Λίβανος αλλά και Ρωσία και ΗΠΑ ήταν οι χώρες στις οποίες αναφέρθηκε εξηγώντας τι ακριβώς συμβαίνει στο εσωτερικό τους και ποιες είναι οι σχέσεις μεταξύ τους.
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε όπως ήταν φυσικό στη γείτονα Τουρκία, για την οποία υπάρχει άμεσο και σταθερό ενδιαφέρον από τη χώρα μας. Ο κ. Αποστολίδης προσπαθώντας να εξηγήσει τη σημερινή στάση του τούρκου προέδρου Ερντογάν πραγματοποίησε μία αναδρομή στο παρελθόν ξεκινώντας από την αναρρίχησή του στην εξουσία και εξηγώντας πως στην πορεία άρχισε να εφαρμόζει την… κρυφή ατζέντα που είχε.
Μάλιστα στάθηκε στο 2003 και στον τότε υπουργό Εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου όταν εκείνος έκανε αναφορά στη στρατηγική θεωρία του, η οποία απέβλεπε στην επανάκτηση της επιρροής της Τουρκίας θεωρώντας την ως μεγάλη δύναμη στα εδάφη της παλιάς οθωμανικής αυτοκρατορίας και κυρίως στα μουσουλμανικά, και η οποία είχε προβληματίσει την Ελλάδα.
«Μία από τις αρχές της στρατηγικής του Νταβούτογλου ήταν η πολιτική μηδενικών προβλημάτων. Δηλαδή ότι θα λύσουμε τα προβλήματα που έχουμε με όλες τις χώρες και η Τουρκία θα ασκεί μία πολιτική επιρροής θετική. Στην πράξη αυτό δεν εφαρμόστηκε ποτέ…
Η Τουρκία τελικά τα χάλασε με όλους, τα πήγε χειρότερα, υποστήριξε πολύ έντονα τους Σουνίτες και κυρίως «την πάτησαν» στην Αίγυπτο όταν ανετράπησαν οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι και επανήλθαν οι στρατιωτικοί, στη Συρία θέλησαν να πείσουν τον Άσαντ να κάνει μεταρρυθμίσεις υπέρ των Σουνιτών που δεν τις έκανε και τσακώθηκαν… Οι Τούρκοι ήταν οι πρώτοι που ζητούσαν να φύγει ο Άσαντ από τη Συρία…
Επομένως στην πρώτη φάση διακυβέρνησης Ερντογάν η Τουρκία ήταν ένα υπόδειγμα μουσουλμανικής δημοκρατικής χώρας. Και η Αμερική ιδιαίτερα χρησιμοποιούσε το παράδειγμά της προς τις άλλες μουσουλμανικές χώρες για να τους δείξει πως μπορεί μία μουσουλμανική χώρα να είναι και δημοκρατική» είπε κατά την ομιλία του ο κ Αποστολίδης ο οποίος κάνοντας αναφορά στις συζητήσεις για την ένταξη της Ευρώπης στην ΕΕ έκανε γνωστό ότι οι διαπραγματεύσεις ένταξης ξεκίνησαν το 2004, και τα πρώτα χρόνια έγιναν μεταρρυθμίσεις γιατί υπήρχε μία βούληση προς αυτή την κατεύθυνση ενώ και η πλειοψηφία του τουρκικού λαού ήθελε αυτή την ένταξη.
«Μετά τις δεύτερες εκλογές του 2007 άρχισε προοδευτικά να φαίνεται αυτό που έλεγαν οι αντίπαλοί του, η «κρυφή ατζέντα» του Ερντογάν. Οι κεμαλικοί αντίπαλοί του μας έλεγαν από παλιά ότι ο Ερντογάν κάνει το δημοκράτη, έχει όμως κρυφή ατζέντα και θα το δείτε. Πράγματι είχε μία κρυφή ατζέντα στο εσωτερικό της Τουρκίας, και άρχισαν να ενισχύονται τα μουσουλμανικά σχολεία με δεκαπλασιασμό των μαθητών…
Το αποκορύφωμα αυτής της ιστορίας ήταν ότι υπήρξε αντίδραση με το πραξικόπημα στις 15 Ιουλίου 2016 απέτυχε , ο Ερντογάν είχε μάθει από τις προηγούμενες επεμβάσεις του στρατού και είχε καταφέρει σε μεγάλο βαθμό να ελέγξει την κρατική μηχανή και το στρατό, απέτυχε το πραξικόπημα και μετά την επικράτηση του Ερντογάν η μουσουλμανική ατζέντα έγινε και… καθαρά αυταρχική.
Έγιναν εκκαθαρίσεις σε ένοπλες δυνάμεις, σώματα ασφαλείας, πανεπιστήμια, στο διπλωματικό σώμα στο δικαστικό σώμα…και η μεγαλύτερη κατηγορία μετά το πραξικόπημα ήταν ότι όλοι ήταν Γκιουλενικοί!» πρόσθεσε επίσης.
Όπως είπε έκλεισε όλα τα μέσα ενημέρωσης που θεωρούσε ότι ήταν προσκείμενα στον Γκιουλέν και επικράτησε ένας τρομερός αυταρχισμός στην Τουρκία κάτι το οποίο προκάλεσε καταπίεση της ελευθερίας του λόγου και του τύπου και αυτό οδήγησε στην απομάκρυνση της Τουρκίας από τη δύση.
Μάλιστα όπως επεσήμανε «Η Τουρκία ψάχνει συμμαχίες με τη Ρωσία, απειλεί και προχωρεί σε ενέργειες οι οποίες την έχουν απομακρύνει από την Ευρώπη και στην ουσία λόγω αυτής της τακτικής έχουν παγώσει οι διαπραγματεύσεις ένταξης, δεν μπορεί πλέον να γίνει κουβέντα, κάθε μεταρρύθμιση στην Τουρκία έχει σταματήσει και ο αριθμός των ατόμων που ζητούν πολιτικό άσυλο στην Ευρώπη είναι τεράστιος…
Δεν ξέρω αν ο Γκιουλέν συμμετείχε στο πραξικόπημα, υπήρχε μια συμμαχία με τον Ερντογάν πριν και έτσι κέρδισαν και τις εκλογές. Γιατί δεν προχώρησαν υπάρχουν διάφορες εξηγήσεις… Τελικά ο Γκιουλέν πήγε στην Αμερική οι Αμερικάνοι του έδωσαν άδεια παραμονής λέγεται ότι είχε σχέση με τις αμερικάνικες υπηρεσίες, δεν το γνωρίζω…και σήμερα το μόνιμο αίτημα του Ερντογάν είναι να τον εκδώσουν οι Αμερικάνοι στην Τουρκία.
Επίσης υπάρχει και ένα πολύ μεγάλο θέμα η σύλληψη ενός Ιρανοτούρκου επιχειρηματία ο οποίος κατηγορείται ότι όταν λειτουργούσαν οι αμερικανικές κυρώσεις για την απαγόρευση αγοράς πετρελαίου από το Ιράν αυτός μίας τουρκικής τράπεζας ξέπλενε χρήματα και κατάφερνε να εξάγει το πετρέλαιο το Ιράν και να πληρώνεται.
Στη δίκη ο κατηγορούμενος επιχειρηματίας φαίνεται ότι δήλωσε πως υπήρχε πολιτικό πράσινο φως σε αυτή την ιστορία η οποία ξεκινούσε από τον Ερντογάν.
Είμαστε λοιπόν σε μία κατάσταση σύγκρουσης Τουρκίας-Αμερικής. Υπάρχει απομάκρυνση της Τουρκίας και δε ξέρω αν είναι οριστική… εμάς δε μας συμφέρει αυτό. Αποκτούμε μεγαλύτερη σημασία για τη δύση και την Αμερική εφόσον φύγουν οι Αμερικάνοι από το Ιντσιρλίκ και πάνε αλλού αλλά νομίζω ότι μία Τουρκία που δεν είναι μέσα στους θεσμούς τους δυτικούς, δεν θα είναι ευχάριστος γείτονας για την Ελλάδα».

Για την Κύπρο
Ο κ. Αποστολίδης αναφέρθηκε και στην Κύπρο και ειδικά στις τελευταίες συζητήσεις που έγιναν για το Κυπριακό, ενώ μίλησε και για τα αποθέματα φυσικού αερίου για τα οποία έχουν έντονο ενδιαφέρον και οι Τούρκοι. «Σε ότι αφορά την Κύπρο φέτος είχαμε μία ακόμα αποτυχία στις προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού. Όλοι πιστέψαμε ότι τα πράγματα ήταν πιο σοβαρά αυτή τη φορά, φαίνεται ότι τελικά έχει πολλά αγκάθια το Κυπριακό ζήτημα και δεν είναι τόσο απλό.

Όμως η ανακάλυψη σοβαρών αποθεμάτων φυσικού αερίου στην ΑΟΖ της Κύπρου έχει φέρει μεγάλες δυτικές εταιρίες στην Κύπρο για να κάνουν έρευνες και γεωτρήσεις. Αυτό έχει φέρει και μία παρουσία δυτικών υπουργών στην Κύπρο σε συνάρτηση με μία πολύ έντονη αντίδραση της Τουρκίας η οποία θεωρεί ότι δεν πρέπει να αφήσει τους Κύπριους να εισπράξουν μόνοι τους όταν θα γίνει αυτό σε μερικά χρόνια και να εκμεταλλεύονται την εξαγωγή φυσικού αερίου και πιέζει έντονα στο να γίνει συμφωνία εκτός πολιτικής συμφωνίας και χωρίς να έχει βρεθεί λύση στο Κυπριακό, ώστε να μοιράζονται τα κέρδη ανάμεσα σε ελληνοκύπριους και τουρκοκύπριους.

Οι ελληνοκύπριοι δεν το δέχονται αυτό και λένε ότι θα υπάρχει μοίρασμα στο πλαίσιο πολιτικής συμφωνίας, η Τουρκία κάνει όμως κάνει διάφορες ενέργειες ενοχλώντας στην περιοχή με πλοία, ασκήσεις, έχει απαιτήσεις και διεκδικήσεις…»

Πάντως όπως τόνισε το αντίβαρο είναι η σύσφιξη των σχέσεων με το Ισραήλ, και πρόσθεσε «τα χειρίζονται καλά αυτά τα θέματα οι Κύπριοι και ελπίζω ότι θα προχωρήσουν και θα έχουν τα κέρδη που έχουν καθώς όπως είδατε πρόσφατα υπεγράφη στην Κύπρο μεταξύ Κύπρου Ελλάδας Ισραήλ και Ιταλίας συμφωνία προθέσεων για τη δημιουργία αγωγού που θα μεταφέρει το φυσικό αέριο από την περιοχή προς την Ευρώπη».

Για την επίσκεψη Ερντογάν στην Ελλάδα
Στο πλαίσιο ερώτησης από τους παραβρισκόμενους ειδικά για την επίσκεψη Ερντογάν στην Ελλάδα που ήταν και το θέμα συζήτησης των δύο τελευταίων ημερών, δήλωσε μεταξύ άλλων τα εξής: «Μοιάζει να μην έγινε καλός χειρισμός και προετοιμασία της επίσκεψης. Υποστηρίζω ότι οφείλουμε να έχουμε πάντα μία θετική αντιμετώπιση προς τις γειτονικές μας χώρες, ότι και αν συμβαίνει σε αυτές. Είμαστε γείτονες και τις όποιες συνέπειες στις χώρες αυτές θα τις υποστούμε κι εμείς. Καλό είναι να φροντίζουμε με τις καλές σχέσεις που διατηρούμε να τις απαλύνουμε. Ο Ερντογάν σίγουρα έχει μετατραπεί σε έναν ηγέτη, ο οποίος μπορεί να  τα έχει χάσει με την εξουσία. Πιστεύω ότι κακώς έγιναν από τον Αλέξη Παπαχελά στον Ερντογάν ερωτήσεις για τη συνθήκη της Λωζάννης και τις προηγουμένες τοποθετήσεις του τούρκου προέδρου για την αναθεώρησή της. Βέβαια είχε μία δημοσιογραφική επιτυχία που όπως ήταν αναμενόμενο προβλήθηκε έντονα από τον τηλεοπτικό σταθμό.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας αναγκάστηκε λόγω των δηλώσεων του κ. Ερντογάν στην τηλεοπτική συνέντευξη να τοποθετηθεί. Μπορεί βέβαια να υπερέβαλλε κατά την προσωπική μου άποψη. Γενικά, όλο αυτό κατέληξε άσχημα. Δεν έχει ξαναγίνει σε συνέντευξη τύπου σε επίπεδο Αρχηγών Κρατών να ανταλλάσσονται κατηγορίες. Ελπίζω ότι όλο αυτό θα εκτονωθεί και θα μειωθεί η όποια ένταση έχει δημιουργηθεί».