«Η Δύναμη του Σκότους»

Γράφει η Ρένα Παπακωνσταντίνου
Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης

Βαθιά μέσα μου γνωρίζω ότι υπάρχουν στιγμές στην ζωή του καθενός που καθηλώνουν την ύπαρξη και παραμένουν ανεξίτηλες στη μνήμη όσα χρόνια κι αν περάσουν.

Μία απ' αυτές έζησα αυτό το απόγευμα Τετάρτης,  στο "Σύγχρονο Θέατρο" στον Κεραμεικό, όπου είδα την συγκλονιστική παράσταση "Η Δύναμη του Σκότους" του Λέων Τολστόι.

Υπέροχη βραδιά και ο κόσμος πολύς στο φουαγιέ του θεάτρου, παρ' όλο που είναι καθημερινή. Η παράσταση εκπληροί όλες τις προϋποθέσεις ικανές να καλύψουν και τον πιο απαιτητικό θεατή.
Τολστόι, ένας από τους πιο σημαντικούς συγγραφείς του αιώνα μας, Ελένη Σκόττη, μία σκηνοθέτης με οξυδερκή μάτια και πνεύμα που καίει, την αριστουργηματική θεατρική ομάδα ΝΑΜΑ, που ό,τι κι αν κάνει αποτελεί σημείο αναφοράς στα καλλιτεχνικά δρώμενα.

"Αγαπητή Ελένα", "Άγριος Σπόρος" ακόμη με απασχολούν αυτές οι παραστάσεις. Ο χώρος γνώριμος αφού πρόσφατα ξανάρθα και σ' άλλη παράσταση.

6:00μμ. Η πόρτα ανοίγει και όλοι παίρνουν σειρά για να εισέλθουν στην κεντρική σκηνή. Ο χώρος λιτός και απέριττος, τα σκηνικά τόσο απλά, σε σχήμα καθοριστεί από μαύρα μεγάλα φελιζόλ που μοιάζουν με υπερμεγέθη τουβλάκια για μεγάλους. Μια καρέκλα αντικέ ξύλινη στέκει μόνη τη σκηνή.

Το 'χω ξαναπεί πολλές φορές. Το αφαιρετικό σκηνικό και οι σχεδόν ρακένδυτες ενδυματολογικές επιλογές λόγω της εποχής και της Ρωσικής Επαρχίας, προϋποθέτουν μέγιστο ταλέντο και πολύ κόπο να ικανοποιήσουν τον θεατή και να τον κρατήσουν σε εγρήγορση.

Η ωραία παρέα μου που απαρτίζεται από τρεις κομψές κυρίες,  μου έχει εξασφαλίσει πάλι τα καλύτερα, αφού η ειδήμων της τεχνολογίας φιλενάδα μου έχει καταφέρει να κλείσει τις 4 πρώτες θέσεις εξ αριστερών, που είναι ακριβώς στο κέντρο της σκηνής.

Η χαρά μου είναι μεγάλη και λίγα λεπτά μετά τις 6:00μμ τα φώτα στην πλατεία σβήνουν. Όταν ο προβολέας θα φωτίσει, ένα θυελλώδες αρσενικό κάθεται στην καρέκλα και παίζει μπαλαλάικα, το παραδοσιακό ρωσικό όργανο. Η παρουσία του είναι σαρωτική και η αύρα που σκορπά μαγευτική. Η μουσική που ακούγεται ζωντανά σε όλη τη διάρκεια της παράστασης είναι ικανή να σε μεταφέρει στο ρώσικο τοπίο και να βιώσεις ενεργά την εξέλιξη της ιστορίας που θα εκτυλιχθεί μπροστά σου.

Ο νέος με το ψηλόλιγνο κορμί και το αρρενωπό πρόσωπο, δεν είναι άλλος από τον γιο της τόσο ξεχωριστής Φιλαρέτης Κομνηνού, ο Γιώργος Παπαγεωργίου.  Η ματιά του, οι κινήσεις του, ο χορός του, η άρθρωση του φανερώνουν έναν ηθοποιό με μέλλον και κυρίως πολύ ήθος.

Η ομάδα όλη χορεύει και τραγουδά, βάζοντας σε σιγά-σιγά στο κλίμα της εποχής και στα τεκταινόμενα γεγονότα. Η Πέγκυ Τρικαλιώτη πιο μεστή από ποτέ, εντυπωσιάζει με την απλότητα και ταυτόχρονα την ένταση που υποδύεται τη νέα γυναίκα που η ζωή την ανάγκασε να υποταχτεί στην εξουσία ενός αφέντη, ενός τσιφλικά για να έχει ένα καλύτερο αύριο που δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα κομμάτι ψωμί και μία στέγη, με αντάλλαγμα σκληρή δουλειά σωματική στα κτήματα και στα ζώα και αυτοδιάθεση των δροσερών νιάτων της και την ομορφιά της στα χέρια του εξουσιαστή της.

Είναι θύμα ή θύτης; Είναι ηθική οι ανήθικη; Είναι θεοσεβούμενη οι καταραμένη;

Δεν υπάρχει δευτερόλεπτο σε αυτή την παράσταση που ο Τολστόι δε φέρνει τον θεατή αντιμέτωπο με τον εαυτό του και καλώντας τον να απαντήσει σε δύσκολα ηθικά διλήμματα και στάσεις ζωής,  που ίσως τον κάνουν ν' αναθεωρήσει είτε το καλό, είτε το κακό που κατατροπώνει τη ζωή του.

Η Έλενα Σκότη με μεγάλη μαεστρία καταφέρνει να μεταδώσει στον θεατή μέσα από τις κινήσεις και μόνο των ηθοποιών, την κατάσταση που προκαλεί η έλλειψη μόρφωσης στον άνθρωπο και οι ζωώδεις συμπεριφορές που οδηγείται, τιθασεύσω την βαρβαρότητα του ΕΙΝΑΙ ΤΟΥ μέσα από την παιδεία και την πνευματική καλλιέργεια.

Η εξαθλίωση είναι έκδηλη στην ρωσική ύπαιθρο και κτηνώδεις ενέργειες φυσικά επακόλουθα αυτής της αγραμματοσύνης.

Θα ήταν φυσικό κανείς να σκεφτεί ότι ο Λέον Τολστόι σίγουρα έχει βάλει και κάποια αυτοβιογραφικά στοιχεία στο απαγορευμένο αυτό έργο του, που την εποχή εκείνη έφυγε με άμεσο τρόπο τη μερίδα των ανθρώπων που καταπιάνονταν. Ο ίδιος ήταν αριστοκρατικής καταγωγής, με πολύ μεγάλη περιουσία και παράλληλα ζηλευτή μόρφωση που απέκτησε σε κατ οίκον διδασκαλία από Γάλλους και Ρώσους διανοούμενους της εποχής.

Η Αγορίτσα Οικονόμου, πείθει όσο καμία στον ρόλο της δολοπλόκας μάνας που πάντα θέλει να καθοδηγεί τη ζωή του γιου της Νικήτα.

Ο Γιώργος Ζιόβας, ο Θανάσης Χαλκιάς, η Αθηνά Αλεξοπούλου, ο Μιχαήλ Γιαννακάκκης, η Αθανασία Κουρκάκη, Μαρία Προϊστάκη και Βαλέρια Δημητριάδου στέκονται στο ύψος των περιστάσεων με όλη τους την αξιοπρέπεια και οδηγούν την παράσταση στα μεγέθη που της αρμόζουν καθώς και προσφέρουν υψηλής ποιότητας θέαση σε όποιον έχει την τύχη να βρίσκεται εκεί.

Ο Γιώργος Παπαγεωργίου έχει βάλει το ταλέντο του και στην μουσική,  παρέα με την υπέροχη Βαλέρια Δημητριάδου, στο ρόλο της αθώας Μαρίνας.

Η ένταση που υπόκεισαι σε όλη τη διάρκεια της παράστασης, η αμφιταλάντευση με τις απόψεις σου και η συνείδηση ότι ο άνθρωπος σε όλες τις εποχές παραμένει το ίδιο άπληστος, εγωπαθής, αλαζόνας, πάντα σε απόσταση από στοιχεία συμπόνιας, ευγενούς άμιλλας, αυτοσεβασμού,  σε οδηγούν να φτάσεις στην κορύφωση του δράματος, στην κάθαρση του πρωταγωνιστή και την εξαθλίωση του επί σκηνής, με σώμα μουδιασμένο και χέρια τρεμάμενα.

Τα δάκρυα δεν συγκρατούνται και το σφίξιμο που σε καλύπτει, πιστοποιεί ότι οι δύο ώρες που πέρασες μέσα στο "Σύγχρονο Θέατρο" δεν ήταν απλώς η παρακολούθηση μιας παράστασης, αλλά μία βαθειά ψυχανάλυση του ΕΙΝΑΙ ΣΟΥ, μία σκληρή αναμέτρηση με την ηθική διάσταση της προσωπικότητάς σου.

Η απόλυτη σιγή που είχε επικρατήσει δύο ώρες στην αίθουσα, κυριολεκτικά η αδυναμία ν' ακούσεις έστω και μία ανάσα, έδωσε την θέση της το πολύκροτο χειροκρότημα και τα δυνατά επιφωνήματα θαυμασμού και ικανοποίησης. Οι ηθοποιοί μπαινόβγαιναν και υποκλίνονται τρεις και τέσσερις φορές αφού ο κόσμος δεν έλεγε να σταματήσει να χειροκροτά!

"Μπράβο, μπράβο, μπράβο..." ακούστηκε μια δυνατή αντρική φωνή.

Το σώμα μου ήταν τόσο σφιγμένο, το πρόσωπό μου δεν ξέρω τι έκφραση είχε που έκάνε την "Ματριόνα" την Αγορίτσα Οικονόμου να μου χαμογελάσει συγκαταβατικά από σκηνής.

Τα συναισθήματα που ένιωσα εγώ και ο καθένας συνθέτης μου, δεν μπορούν να περιγραφούν με λέξεις. Είναι μία προσωπική υπόθεση για τον καθένα που θα επιλέξει αυτή την δύσκολη παράσταση. Και λέω δύσκολη γιατι δεν θ' αφήσει έτσι απλά το μυαλό σε ησυχία, θα το προκαλεί συνεχώς και θα τ' οδηγεί στα μπουντρούμια των σοφών που κείτονται στο σκοτάδι, μήπως και καταφέρει κι ανοίξει μία χαραμάδα και μπει λίγο φως.

"Ο άνθρωπος μοιάζει με κλάσμα Όπου ο αριθμητής είναι ο πραγματικός εαυτός του και ο παρονομαστής η ιδέα που έχει για τον εαυτό του. Όσο μεγαλύτερος ο παρονομαστής, τόσο μικρότερη η αξία του κλάσματος. Και όσο ο παρανομαστής διογκώνεται προς το άπειρο, τόσο το κλάσμα τείνει προς το μηδέν".

Λέων Τολστόι 1828-1910