Παρατηρητήριο για τον έλεγχο της δόμησης στο Νότιο Αιγαίο

Τη δημιουργία παρατηρητηρίου ελέγχου δόμησης σε επίπεδο διεύθυνσης θα συζητήσει το περιφερειακό συμβούλιο νοτίου Αιγαίου στη συνεδρίασή του την Τετάρτη, καθώς  όπως έγραψε προ ημερών η «Ρ» αυτό προβλέπεται με πρόσφατο νόμο που ψηφίστηκε.

Στο θέμα θα αναφερθεί αναλυτικά ο προϊστάμενος της διεύθυνσης περιβάλλοντος και χωρικού σχεδιασμού Δωδεκανήσου Πάνος Βενέρης, ο οποίος χαρακτηρίζει κατ’ αρχήν θετική αυτή την εξέλιξη όμως επισημαίνει ότι θα πρέπει να υπάρξουν προϋποθέσεις ώστε να μην εξελιχθεί σε έναν δυσκίνητο γραφειοκρατικό μηχανισμό διάχυσης ευθυνών. 
Μάλιστα οι προϋποθέσεις αυτές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τις ιδιαιτερότητες της κάθε περιοχής την εξεύρεση των κατάλληλων χώρων για τη στέγαση των νέων οργάνων διοίκησης, την κατάλληλη στελέχωση, την απαραίτητη υλικοτεχνική υποδομή, τη νησιωτικότητα και βέβαια τη χρηματοδότηση.
Μεταξύ άλλων ο κ. Βενέρης επισημαίνει τα εξής:

Ειδικές παρατηρήσεις
• Σύμφωνα με το Νόμο 4495/27 προβλέπεται η δημιουργία Περιφερειακής Δ/νσης - Παρατηρητήριο στην έδρα της Περιφέρειας και εν προκειμένω στη Σύρο καθώς και η δημιουργία τοπικών Παρατηρητηρίων σε κάθε Περιφερειακή Ενότητα, δηλαδή για την Περιφέρειά μας στις Π.Ε. Άνδρου, Θήρας, Μυκόνου, Νάξου, Πάρου, Κέας, Σύρου, Τήνου, Μήλου, Ρόδου, Κω, Καλύμνου, Καρπάθου, τα οποία θα εποπτεύονται από την ως άνω Δ/νση. Παρατηρούμε ότι στο Νόμο, δεν ελήφθη υπ’ όψιν η νησιωτική ιδιαιτερότητα όπως αποτυπώθηκε στο νέο οργανόγραμμα της ΠΝΑ, δηλαδή η αντιστοίχιση των Υπηρεσιών σε Κυκλάδες και Δωδ/σα, παρά τις προτάσεις που έγιναν από φορείς. Έτσι δεν προβλέφθηκε η δημιουργία αντίστοιχης Δ/νσης με έδρα τη Ρόδο. Το γεγονός αυτό θα επιφέρει κατά την κρίση μας δυσλειτουργία στο όλο σύστημα. 

• Μια από τις κύριες αρμοδιότητες των παρατηρητηρίων είναι η εκτέλεση των πρωτοκόλλων κατεδάφισης αυθαιρέτων που τελεσιδίκησαν. Υπενθυμίζουμε ότι η αρμοδιότητα αυτήν ήταν κατ’ αρχήν στις Νομαρχίες, μετά στο ΥΠΕΧΩΔΕ, μετά στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση και τώρα στις Περιφέρειες. Αποτέλεσμα αυτού του κύκλου αρμοδιοτήτων (βλ. μετακύλησης ευθυνών), είναι στην ουσία να μην έχουν εκτελεστεί παρά ελάχιστα πρωτόκολλα κατεδάφισης και να έχουν συσσωρευτεί πολλά. Όταν η αρμοδιότητα αυτή ασκηθεί από τις Περιφέρειες εφαρμόζοντας το γράμμα του Νόμου και θέτοντας σαν προτεραιότητα την κατεδάφιση αυθαιρέτων που βρίσκονται σε αιγιαλό, παραλία, δασικές εκτάσεις, Κ.Χ. κ.λπ. Σημειώνουμε ότι μόνο για τα Δωδεκάνησα οι περιπτώσεις αυτές ανέρχονται σε 500. Αν κάποιος κάνει αναφορά στο σύνολο των εκκρεμουσών υποθέσεων σε επίπεδο Περιφέρειας, αυτές ανέρχονται στις 40.000. Με αυτά τα δεδομένα, απαιτείται η δημιουργία ενός ολόκληρου μηχανισμού στα πλαίσια τόσο των τοπικών παρατηρητηρίων όσο και της Δ/νσης, δεδομένου ότι τα διαδικαστικά βήματα για να εκτελεστεί ένα μόνο πρωτόκολλο είναι και πολλά και πολυπαραμετρικά. 

• Τίθεται θέμα εξεύρεσης κατάλληλων χώρων για τη στέγαση όλων αυτών των οργάνων (παρατηρητήρια, συμβούλια κ.λπ). Οι υφιστάμενοι χώροι κατά την κρίση μας δύσκολα θα μπορέσουν να εξυπηρετήσουν ένα επιπλέον μεγάλο διοικητικό μηχανισμό. Στους χώρους αυτούς πρέπει να υπάρχει ειδική αίθουσα συνεδριάσεων των διαφόρων οργάνων (ΣΥΠΟΘΑ, ΣΑ κ.λπ). Επομένως θα χρειαστούν νέοι χώροι και πρέπει να εξευρεθεί η αντίστοιχη χρηματοδότηση για τη λειτουργία τους. 

• Επειδή η λειτουργία του όλου συστήματος στηρίζεται στην τεχνολογία (ηλεκτρονικά μητρώα, γεωχωρικά δεδομένα, τράπεζες πληροφοριών κλπ), απαιτείται η δημιουργία μιας σύγχρονης ηλεκτρονικής υποδομής σε κάθε δομή. Το γεγονός αυτό απαιτεί επίσης κόστος αλλά και κατάλληλη γνώση. 

• Γίνεται αντιληπτό ότι για να λειτουργήσει σε πλήρη ανάπτυξη όλο το προβλεπόμενο σύστημα παρατηρητηρίων θα χρειαστεί την κατάλληλη στελέχωση η οποία προφανώς δεν μπορεί να εξυπηρετηθεί από την ήδη υποστελεχωμένη Περιφέρεια. Επομένως θα χρειαστούν και νέες προσλήψεις αλλά και μετατάξεις από τους Δήμους και Αποκ. Διοίκηση ή άλλους φορείς, με ειδικότητα κυρίως μηχανικού που να διαθέτουν την κατάλληλη εμπειρία. 

• Είναι σαφές επομένως ότι τόσο η εξεύρεση κατάλληλων χώρων, όσο και η κατάλληλη στελέχωση και υλικοτεχνική υποδομή, αποτελούν κρίσιμα σημεία που απαιτούν χρηματοδότηση. Ο Νόμος προβλέπει ως πηγή χρηματοδότησης την παρακράτηση του 25% των προστίμων αυθαιρέτων που θα καταγράφονται από τα παρατηρητήρια. Είναι προφανές ότι το κονδύλι αυτό (το οποίο ούτε σταθερό είναι ούτε το ύψος το γνωρίζουμε), δεν επαρκεί για τη λειτουργία του μηχανισμού αλλά μόνο επικουρικά μπορεί να λειτουργήσει σε κεντρική χρηματοδότηση. Επομένως πρέπει οι Περιφέρειες να επιχορηγηθούν από κρατικούς ή άλλους πόρους ειδάλλως το εγχείρημα είναι έωλο. 

• Όπως προαναφέρθηκε, διαμορφώνεται για τις Περιφέρειες σαφής τάση να παίξουν τον κυρίαρχο ρόλο στον Προγραμματισμό και τον Έλεγχο του Περιβάλλοντος στο σύνολό του, δηλαδή τόσο στο δομημένο όσο και στο φυσικό.  Το γεγονός αυτό πρέπει να αποτυπωθεί και στην ιεραρχική δομή των αντίστοιχων οργανικών μονάδων. Έτσι, ενώ σε επίπεδο ΥΠΕΝ προβλέπεται η ένταξη της δημιουργούμενης Δ/νσης “Ελέγχου Δομημένου Περιβάλλοντος και Εφαρμογής, Σχεδιασμού - Παρατηρητήριο” στη Γενική Δ/νση Χωρικού Σχεδιασμού, σε επίπεδο Περιφερειών δεν αναφέρεται που εντάσσονται οι αντίστοιχοι δημιουργούμενοι διοικητικοί μηχανισμοί. Έτσι, με γνώμονα το σκεπτικό που προαναφέραμε, ότι δηλαδή δημιουργείται πλέον μια ολοκληρωμένη ενότητα με συνάφεια αντικειμένων και πεδίο εφαρμογής το περιβάλλον στο σύνολό του, πρέπει κατά την κρίση μας αυτό να αποτυπωθεί στην τροποποίηση των αντίστοιχων οργανογραμμάτων των Περιφερειών με δημιουργία Γενικής Δ/νσης Χωροταξίας - Περιβάλλοντος στην οποία θα ενταχθούν οι υφιστάμενες Δ/νσεις και Τμήματα Χωρικού Σχεδιασμού και Περιβάλλοντος και οι δημιουργούμενες Δ/νσεις “Ελέγχου Δόμησης - Περιφερειακά Παρατηρητήρια” με τα αντίστοιχα τμήματα - Τοπικά Παρατηρητήρια. Το γεγονός αυτό μπορεί να προβλεφθεί στα νέα οργανόγραμματα των Περιφερειών είτε με κεντρική ρύθμιση είτε με τροποποίηση των επί μέρους ΟΕΥ. 

• Πρέπει να αρχίζει να  υλοποιείται η Συνταγματική επιταγή για τη νησιωτικότητα η οποία δεν μπορεί πλέον να αποτελεί γράμμα κενό περιεχομένου. Αυτό σημαίνει ειδικές ρυθμίσεις για την κατ’ εξοχήν νησιωτική Περιφέρεια που είναι η Περιφέρειά μας. 

Προτάσεις
Κατόπιν των ανωτέρω, προτείνουμε: 
4.1 Διοικητική διάρθρωση
- Δημιουργία Περιφερειακής Δ/νσης “Ελέγχου Δόμησης - Περιφερειακά Παρατηρητήρια” Δωδ/σου με έδρα τη Ρόδο, κατ’ αναλογία της αντίστοιχης των Κυκλάδων η οποία προβλέπεται από το Νόμο και κατ’ αντιστοιχία της φιλοσοφίας του υφιστάμενου ΟΕΥ που στηρίζεται στη νησιωτικότητα. 

Απαιτείται τροποποίηση του ΟΕΔΥ και ενδεχομένως τροπολογία του αρθ. 2 παρ. 2 του Ν. 4495/14 στην οποία πρέπει να προστεθεί εδάφιο:  “κατ’ εξαίρεση, στις νησιωτικές περιοχές επιτρέπεται η δημιουργία και δεύτερης Περιφερειακής Δ/νσης Ελέγχου Δόμησης - Περιφερειακά Παρατηρητήρια”.

- Δημιουργία Γεν. Δ/νσης Χωρικού - Περιβαλλοντικού Σχεδιασμού και Εφαρμογών στην οποία θα εμπεριέχονται οι υφιστάμενες Δ/νσεις ΠΕΧΩΣΧΕ Κυκλάδων και Δωδ/σου και οι δημιουργούμενες Δ/νσεις Περιφερειακών Παρατηρητηρίων Κυκλάδων και Δωδ/σου, με τα αντίστοιχα τμήματα - Τοπικά Παρατηρητήρια. Αυτό μπορεί να γίνει με τροποποίηση του ΟΕΥ της Περιφέρειας ή με κεντρική ρύθμιση - τροπολογία αν πρόκειται για την Επικράτεια. 

- Λειτουργία των προβλεπόμενων Τοπικών Παρατηρητηρίων σε κάθε Π.Ε. (Άνδρου, Θήρας, Μυκόνου, Νάξου, Πάρου, Κέας, Σύρου, Τήνου, Μήλου, Ρόδου, Κω, Καλύμνου, Καρπάθου). Σε πρώτη φάση θα μπορούσαν να λειτουργήσουν δύο ανά Νομό με άμεση όμως προοπτική δημιουργίας και των υπόλοιπων. Επισημαίνουμε ότι η πλήρης ανάπτυξη είναι απαραίτητη ιδίως στην Περιφέρειά μας λόγω του νησιωτικού της χαρακτήρα. 

4.2 Στελέχωση

- Για την πλήρη ανάπτυξη και εφαρμογή των προβλέψεων του Νόμου, απαιτούνται σε επίπεδο Περιφέρειας 50 τουλάχιστον Μηχανικοί ΠΕ και ΤΕ (ΠΕ ειδικότητας κυρίως Αρχιτεκτόνων, Πολ.Μηχ., Τοπογρ. Μηχ. και Μηχ. Χωροταξίας και ΤΕ Δομικών Έργων, Τοπογράφων(, 12 τουλάχιστον Διοικητικοί Π.Ε., ΤΕ ή Δ.Ε. και 4 Νομικοί. Καλό θα ήταν να υπάρχουν τουλάχιστον σε επίπεδο Δ/νσεων και ειδικοί πληροφορικής. Σε πρώτη φάση το προσωπικό αυτό θα μπορούσε να μειωθεί κατά ποσοστό 20% όχι όμως λιγότερο. Το προσωπικό αυτό με δεδομένη την υποστελέχωση της Περιφέρειας πρέπει να εξασφαλισθεί κυρίως με μετατάξεις από Δήμους, ΑΔΑ ή άλλους φορείς. 

4.3 Υλικοτεχνική υποδομή
- Απαιτείται η εξεύρεση χώρων για τη λειτουργία των Δ/νσεων και των Τμημάτων. Για κάθε Υπηρεσία (Δ/νσεις και Τμήματα) απαιτούνται τουλάχιστον 150μ2 καθαρής επιφάνειας (γραφείων) καθώς και ειδικός χώρος συνεδριάσεων Συμβουλίων - Επιτροπών. Απαιτείται επίσης η δημιουργία ηλεκτρονικής πλατφόρμας με αλληλοσυνδέσεις μεταξύ των Δ/νσεων και Τμημάτων, η αγορά των αντίστοιχων Η/Υ, εκτυπωτών κ.λπ. 

4.4. Χρηματοδότηση 
- Οι Περιφέρειες θα επωμισθούν το κόστος λειτουργίας των Παρατηρητηρίων αφού οι δημιουργούμενες δομές ανήκουν σ’ αυτές. Με δεδομένο ότι η λειτουργία των Παρατηρητηρίων δεν μπορεί να καλυφθεί από το υφιστάμενο προσωπικό όπως προειπώθηκε, θα πρέπει να προβλεφθεί ειδική επιχορήγησή τους προς τον σκοπό αυτό από την Κεντρική Διοίκηση. Ο προβλεπόμενος από το Ν. 4495 αρθ. 95 παρ. 5 πόρος που ισούται με το 25% των επιβαλλόμενων προστίμων μόνο επικουρικά μπορεί να βοηθήσει τη λειτουργία των Παρατηρητηρίων με δεδομένο ότι ούτε σταθερός είναι ούτε άμεσα εισπρακτέος.