Η μαγική εικόνα μιας Οικονομίας

Του Ηλία Καραβόλια

Αν κάποιος δεί το μεγάλο φόντο σήμερα πίσω απο την παρατεταμένη κρίση στον τόπο μας δεν μπορεί παρά να ανατρέξει σε παραδοσιακά εργαλεία ανάλυσης εντός της Πολιτικής Οικονομίας.

Είτε ως κρίση υπερσυσσώρευσης, είτε ως κρίση δημοσιονομική-χρηματοπιστωτική-εμπορική, όπως και αν ονομαστεί η παρούσα κατάσταση, δεν αναιρείται το γεγονός οτι είναι και κρίση της εξαρτημένης, της μισθωτής εργασίας (βλ. The present moment, Roland Simon, International Journal on Communization, μτφ. στο Blaumachen, τ.5) Εδώ όμως είναι ακριβώς που πρέπει να ασκήσουμε γόνιμη κριτική στις νεομαρξιστικές θεωρήσεις και ερμηνείες και να δούμε απο μια εναλλακτική οπτική το φαινόμενο ώστε να ψάξουμε λύσεις/παρεμβάσεις σε επίπεδο οικονομικής πολιτικής.

Πάγια αδυναμία πολλών σχολών οικονομικής σκέψης για τις θεωρίες της κρίσης είναι η μονόπλευρη ανάλυση της εργασίας και του εισοδήματος.

Ο μισθός και η εξαρτημένη απασχόληση θεωρούνται ως "συνολική εικόνα" της Οικονομίας. Όμως, οι αυταπασχολούμενοι ,οι ελεύθεροι επαγγελματίες καθώς και οι μικρομεσαίοι ή οι ατομικοί επιχειρηματίες που δεν αποτελούν "μεγάλο κεφάλαιο", πληθαίνουν συνεχώς σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον ψηφιακής /άυλης οικονομίας και εξ αποστάσεως παροχής υπηρεσιών.

Κοινώς, το περίφημο ''μεγάλο κεφάλαιο'' δεν είναι και τόσο μεγάλο για όλους που προσφέρουν θέσεις εργασίας ή ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα, άσχετα αν οι ανισότητες διεθνώς αυξάνονται.
Ας έλθουμε όμως στα δικά μας. Τα εμπειρικά δεδομένα στην Ελλάδα μας δείχνουν ότι δεν έδωσαν οι κυβερνήσεις μας την "σωστή" εικόνα της Οικονομίας της, στην περίφημη τρόικα, στις αρχές της μνημονιακής περιόδου.

Η Ελληνική οικονομία ήταν μια "σύνθετη" κατάσταση ως προς την γεωγραφία του εισοδήματος : μισθωτοί σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις και  ελεύθεροι επαγγελματίες ήταν η πλειοψηφία της εισοδηματικής κλίμακας. Δεν παραθέτω ποσοστά καθ οτι η προσομοιωτική εικόνα της στατιστικής "μειώνει" την επαφή με την πραγματικότητα.

Η Ελλάδα ήταν το βασίλειο του μικρού επιχειρηματία, του αυταπασχολούμενου επιστήμονα, του μικρομεσαίου μαγαζάτορα και του μισθωτού σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Δημόσιοι υπάλληλοι και λοιποί μισθωτοί παρουσιάστηκαν ως η "μεγάλη μάζα"- οπότε και ''στήθηκε'' πάνω σε αυτούς το σύνολο της εσωτερικής υποτιμησης.

Όμως, τα δεκάδες χιλιάδες λουκέτα σήμερα καθώς και τα αντίστοιχα κατατεθειμένα μπλοκάκια στην εφορία (παύσεις εργασιών) δείχνουν,οχτώ χρόνια μετά, την πραγματική εικόνα της δομής στην οικονομία και ότι με αυτή την ανομοιογενή κατάσταση εισοδημάτων, η βίαιη πτώση του μισθού προκάλεσε πτώση της ζήτησης, μείωση της κατανάλωσης και πτώση των τζίρων στην αγορά.

Και εδω είναι που πρέπει να συνδέσουμε σωστά το "εισόδημα" με τους κύκλους εργασιών των μικρών στην πλειοψηφία τους επιχειρήσεων αλλά κυρίως με τους ατομικούς τζίρους των ελεύθερων επαγγελματιών : το ποσοστό συμμετοχής αυτού του εισοδήματος στο εθνικό εισόδημα δεν προβλήθηκε ως εξωτερικό σημαίνον, δηλαδή ως εισόδημα "εκτός" στατιστικής και δημοσιονομικών μεγεθών.

Η Ελλάδα των μικρομάγαζων, των πολλών ατομικών "γραφείων", της αυταπασχόλησης, ήταν η άλλη πλευρά της εικόνας μιας κρατικοδίαιτης χώρας, με υπερτροφικό Δημόσιο και χάσμα αμοιβών μεταξύ ιδιωτικού/κρατικού τομέα. Αυτή η εικόνα δεν έγινε κατανοητή απο τους δανειστές. Μοιάζαμε με "κανονική " Οικονομία, "κανονικών" σε μέγεθος εργοδοτών και μισθωτών. Και όμως, δεν είχαμε αυτή την δομή, ακόμη και αν αυτό έδειχνε η στατιστική απεικόνιση απασχόλησης και εισοδήματος (σημ: ας μην εξετάσουμε εδω τις αιτίες της απεικονιστικής στρέβλωσης)

Ξέρουμε πλέον ότι παντού ο σύγχρονος εργαζόμενος δεν είναι κατ ανάγκη ο μισθωτός εργαζόμενος. Κάθε δικτυωμένο άτομο μπορεί να γίνει σήμερα παραγωγός, δημιουργός και να πουλάει "ελεύθερα" την εργασιακή του δύναμη. Ένα χαρτοφυλάκιο εργασιών συνθέτει ουσιαστικά, για το υποκείμενο, την "Εγώ Α.Ε." Καθε άτομο καλείται να "ρισκάρει" και να επιχειρήσει εκτος της κλασικής μισθωτής σχέσης.Αυτή η τάση αποσύνδεσης μισθού/παραγωγικότητας εργασίας είναι που πρέπει να μας απασχολήσει στην οικονομική επιστήμη, ειδικά για χώρες όπως η δική μας που βρίσκονται σε πολυετή εσωτερική υποτίμηση.