Τριάντα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από το θάνατο του υπουργού υγείας και βουλευτή Δωδεκανήσου Σταμάτη Μανούση, και με αφορμή το γεγονός αυτό, θα τελεστεί στη γενέτειρά του την Κω επιμνημόσυνη δέηση ενώ παράλληλα θα γίνει η ανακομιδή των οστών του στο χώρο του νέου δημοτικού κοιμητηρίου Κω.

Η οικογένειά του, πολλά χρόνια μετά το θάνατό του και μετά από αρκετές προσπάθειες και ενέργειες υλοποιεί την επιθυμία του, καθώς πριν από ένα χρόνο το δημοτικό συμβούλιο Κω, παραχώρησε χώρο στο κοιμητήριο για τη μεταφορά των οστών του ως ένδειξη αναγνώρισης του μεγάλου έργου του στο νησί.

Για το σκοπό αυτό ανεγέρθηκε καλλιμάρμαρο ταφικό μνημείο με την ανάγλυφη μορφή του, ώστε να μεταφερθούν από την Αθήνα τα οστά του, όπως ο ίδιος ήθελε. H τελετή θα πραγματοποιηθεί στις 11.30 το πρωί με την παρουσία των μελών της οικογένειάς του, του δημοτικού συμβουλίου Κω, φορέων και κόσμου.

Ο ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΜΑΝΟΥΣΗΣ
Ο Σταμάτης Μανούσης γεννήθηκε στην Κω της Δωδεκανήσου στις 31/1/1905 ή 13/2/1905 (με το καινούργιο ημερολόγιο). Ήταν το 7ο παιδί κατά σειράν του Κωνσταντίνου και της Σοφίας Μανούση.

Σε ηλικία 6 ετών ενεγράφη στο δημοτικό σχολείο της Κω. Το σχολαρχείο της 7ης τάξεως το τελείωσε στην Κω με δάσκαλο το Σοφό Κ. Πορφύριο. Γυμνάσιο δεν υπήρχε. 11 μαθητές το 1918, πλήρωσαν έναν Καθηγητή τον Μιχάλη Σκαρδάση και τελείωσαν την 1η Γυμνασίου στην Κω. Από μικρό παιδί τις Κυριακές, και στις εορτές και τη Μεγάλη Σαρακοστή, δεν έλειπε από την Εκκλησία του Αγίου Νικολάου Κω. Έτσι έμαθε να ψάλλει με δασκάλους του το Λουκά Λουκίδη, το Θόδωρο Αναγνωσιάδη, τον Αθανάσιο Φωτόπουλο και άλλους. Ως χαρακτήρας ήταν ζωηρός, ανήσυχο πνεύμα, πολύ κοινωνικός και αγαπητός.

Η περιέργεια και η φιλομάθεια έδωσε αφορμή να μάθει όλη την Κω τους ανθρώπους της με τα μικρά ονόματα, το γενεαλογικό δένδρο καθενός, τα κουσούρια τους και ότι τους αφορούσε. Αυτό τον ωφέλησε μετέπειτα στην πολιτική του σταδιοδρομία ώστε να είναι γνωστός στο νησί του παρά το γεγονός ότι παρέμεινε εξόριστος 25 ολόκληρα χρόνια από το νησί του.
Το 1919 ενεγράφη στο Νικηφόρειο Γυμνάσιο Καλύμνου, απ’ όπου απεφοίτησε το 1922 με άριστα.

Ακολούθως εγγράφεται στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών-την ίδια χρονιά που γίνεται η Μικρασιατική Καταστροφή- και απεφοίτησε το Μάρτιο του 1928. Σε όλο το διάστημα της φοιτητικής ζωής διέμενε στην Αθήνα, εξόριστος από τους Ιταλούς, λόγω της δράσης του στην Δωδεκανησιακή Νεολαία Αθηνών που επί πολλά χρόνια υπήρξε Σύμβουλος και Αντιπρόεδρος.
Από το 1928 ασκείται στην Οφθαλμολογία κάτω από αντίξοες οικονομικά συνθήκες και το 1930-34 γίνεται εσωτερικός ιατρός της Πανεπιστημιακής Οφθαλμολογικής Κλινικής επί Καθηγητού Κοσμετάτου. Την περίοδο αυτή έρχονται οι γονείς και τα αδέλφια του από την Κω και αναγκάζεται λόγω υποχρεώσεων να εργασθεί ιδιωτικά στον Πειραιά.

Παράλληλα αναπτύσσει έντονη σωματειακή δράση στη “Δωδεκανησιακή Αδελφότητα Πειραιώς” της οποίας υπήρξε πρόεδρος, μετά την προεδρία Παχωπού, από την Σύμη, με μέλη εκλεκτό επιτελείο Δωδεκανησίων (Καραϊτίανος από Κάρπαθο, Καρανικόλας, Καραντινός από Κάλυμνο, Αυθεντόπουλος κ.ά.). “Η δράση του συλλόγου υπήρξε εξαιρετική άφησε εποχή στον Πειραιά.
Δημιούργησε Ιατρείο με όλες τις ειδικότητες για τους Δωδεκανήσιους απόρους, διοργάνωσε διάφορους χορούς και κάλαντα για φιλανθρωπικούς σκοπούς. Ακολούθως ασχολείται με τον Σύλλογο των Κώων της Αθήνας στον οποίο εκλέγεται Γενικός Γραμματέας και τρεις φορές πρόεδρος στο διάστημα 1928-1939.

Το 1936 παντρεύεται την Κική Δασκαλοπούλου και την ίδια χρονιά ιδρύει τη γνωστή σε όλους τους Κώους Οφθαλμολογική Κλινική, η οποία για 40 χρόνια θα αποτελέσει την φιλόξενη στέγη των Κώων στην Αθήνα. Το 1931 για την δράση του κατά των Ιταλών, του αφαιρείται η ιταλική ιθαγένεια και του απαγορεύεται η επιστροφή του στην γενέτειρα Κω παραμένοντας εξόριστος ουσιαστικά μέχρι την απελευθέρωση.

Ανάμεσα σ’ άλλα υπήρξε:
- Ανταποκριτής της Εφημερίδος “Δωδεκάνησος”
- Ιδρυτικό μέλος της εδρεύουσας στην Αθήνα Δωδεκανησιακής Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας (ΔΙΛΕ)
- Μέλος του φιλολογικού συλλόγου ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ
- Μέλος της Ιατρικής Εταιρείας Αθηνών
- μέλος της Οφθαλμολογικής Εταιρείας Αθηνών, δημοσίευσε εργασίες σε συνέδρια μαζί με τον συνεργάτη του Καθηγητή Θ. Τζανίδη
- Μέλος του Δ.Σ. του Διεθνούς Ιπποκρατείου Ιδρύματος Κω (Δ.Ι.Ι. ΚΩ)

Στον πόλεμο του 1940-41 υπηρετεί ως έφεδρος Ανθυπίατρος στον Ελληνικό Στρατό με υπηρεσία κυρίως στο Μεσολλόγι, ο Δήμος του οποίου αργότερα τον παρασημοφόρησε. Κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, η Κλινική του μεταβάλλεται σε λαϊκό κατάλυμα, φιλοξενώντας κατά δεκάδες ανθρώπους από όλες τις κοινωνικές τάξεις. Συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση (ΕΑΜ) και του αναγνωρίσθη επίσημα η δράση του αυτή με απόφαση του Υπουργείου Εθνικής ʼμυνας.

Μετά την απελευθέρωση της Δωδεκανήσου κινητοποιείται ακόμη περισσότερο και πρωτοστατεί σε καθετί που έχει σχέση με την Κω, σε συνεργασία με τοπικούς παράγοντες φίλους του με τους οποίους ευρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία και έτσι είναι ενήμερος για όλα τα προβλήματα του νησιού του. Επίσης, παρίσταται στην επίσημη τελετή ύψωσης της Ελληνικής Σημαίας στο Διοικητήριο της Ρόδου και συνοδεύει τον νεοεκλεγέντα μητροπολίτη Κω Εμμανουήλ στην ενθρόνισή του στην Κω. “... Ύστερα από 25 χρόνια τη 2 Απριλίου πατώ το ελεύθερο ιερό χώμα της Γενέτειράς μου”.

Ο ερχομός του αδελφού του Νίκου από την Αμερική και η εγκατάστασή του στην Κω του δίνει νέα ζωή για να αγωνισθεί με περισσότερο πάθος για την Κω (1947). Γρήγορα όμως ο Νίκος φεύγει από τη ζωή (1956) αφήνοντας ένα τεράστιο κενό.

“...Στις εκλογές του 1950 καλούμαι από το Σοφοκλή Βενιζέλο να λάβω μέρος και αρνούμαι. Το ίδιο όμως συμβαίνει το 1958 όπου μετά από πρόταση του φίλου μου Σ. Βενιζέλο κατέρχομαι στις εκλογές ως υποψήφιος του κόμματος των Φιλελευθέρων και δοκιμάζω την πρώτη αποτυχία”.

“...Προοδευτικά αρχίζει να εκπληρώνεται αυτό που είχα βαθιά στην καρδιά μου, να βοηθήσω τον ταλαιπωρημένο λαό, τους ανθρώπους που έφευγαν στα ξένα, τους φτωχούς και τους αγρότες για να απαλλαγούν από την πίεση που εδέχοντο. Ο λαός με ένιωσε και άρχισε να καταλαβαίνει και με ηκολούθησε γιατί βρήκε τον άνθρωπό του ο οποίος τον αγάπησε και έδωσα τη ψυχή μου για το λαό αυτό”.

“...Το 1961, έδωσα νέα μάχη και έχασα την εκλογή για 100 ψηφοδέλτια. Η βία και η νοθεία μας διέλυσε. Ο ανένδοτος αγών οδήγησε σε νίκη της Ένωσης Κέντρου το 1963- ο κόσμος αναθάρρησε-παντού πνέει ο άνεμος της Δημοκρατίας.

Εκλέγομαι 2ος Βουλευτής Δωδεκανήσου μετά τον Ιωάννη Ζίγδη και ο Βενιζέλος μου υπόσχεται το Υφ. Κοινωνικών Υπηρεσιών (Υγιεινής) θέση όμως που μένει κενή λόγω της βραχυτάτης ζωής της 1ης Κυβέρνησης Παπανδρέου.

Στις 16 Φεβρουαρίου 1964 η νίκη ολοκληρώνεται. Ο αιφνίδιος θάνατος του Σ. Βενιζέλου στις 6 Φεβρουαρίου, ήταν μεγάλο χτύπημα για εμένα. Εκλέγομαι όμως για 2η φορά Βουλευτής.
Ο λαός της Κω έδειξε την αγάπη του στο πρόσωπό μου. Είμαι βαθιά συγκινημένος από τη μεγαλειώδη και ενθουσιώδη υποδοχή που μου επεφύλαξαν οι συμπατριώτες μου στην πόλη και στα χωριά: Τάπητες εστρώθηκαν στο δρόμο- με φοίνικες, δάφνες και ροδοπέταλα με υποδέχοντο...

Πολλά χρειάζονται για τον λαό αυτόν, Θα φανώ συνεπής στις υποσχέσεις που έδωσα. Θα γίνει το νοσοκομείο, θα στεγαστούν οι παραπηγματούχοι, θα γίνει επιτέλους το λιμάνι... Δεν επολιτεύθην για να εγγραφώ στον προϋπολογισμό του κράτους. είχα δουλειά η οποία πολλά μου απέδιδε. Το όνειρό μου που ήτο να προσφέρω κάτι στο νησί μου, στον τόπο αυτόν που τόσο αγαπώ έγινε πραγματικότης”.

Στη διάρκεια της βουλευτικής του θητείας έγινε υλοποίηση των προεκλογικών του υποσχέσεων. Γι’ αυτό οργάνωσε γρήγορα τον ερχομό 2 φορές κλιμακίου Υπουργών της Ένωσης Κέντρου με επικεφαλής τον Α. Παπανδρέου -Κ. Μητσοτάκη (1η Επίσκεψή τους στην Κω) που εξέτασαν τα προβλήματα του νησιού.

Το 1965 με τη Κυβέρνηση Στεφανόπουλου ορκίζεται Υπουργός Υγιεινής. Κατά τη διάρκεια της Υπουργίας του επεκτείνεται και εκσυγχρονίζεται το Κρατικό Νοσοκομείο Κω, κατασκευάζονται 62 εργατικές κατοικίες στη Λάμπη (παραπηγματούχοι), κατασκευάζεται το νέο λιμάνι Κω, επεκτείνεται ο ηλεκτροφωτισμός της Κω και αποπερατώνεται κτιριακά το Διεθνές Ιπποκράτειο Ίδρυμα.

Ο ερχομός της Δικτατορίας ‘67 τον βρίσκει εργαζόμενο στην Κλινική του που αποτελεί πλέον και το πολιτικό του γραφείο. Τίθεται αρχικά σε κατ’ οίκον περιορισμό. Η προσήλωσή του στους Δημοκρατικούς θεσμούς και η αγάπη του για την Κω θα συνεχισθούν στο δύσκολο αυτό διάστημα. Αποτέλεσμα της στάσης του προς την δικτατορία ήταν να του κλείσουν (Λαδάς κ.ά.) την κλινική του το 1973 και έκτοτε να καταρρεύση ψυχικά και οικονομικά.

Παρ’ όλα τα προβλήματα εξακολουθεί να συμμετέχει μετά το 1974 σε κοινωνικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις αρνούμενος να πολιτευθεί εκ νέου παραμένοντας όμως στις τάξεις της Δημοκρατικής παράταξης.

Στις 7/7/81 ήρθε το τέλος στο σπίτι του στο Ψυχικό, μετά από προηγηθείσα περίοδο νόσησης (άσθμα κ.λπ.) από οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου. Πέθανε πάμφτωχος. Τον νεκρό αποχαιρέτησε μεταξύ των άλλων και ο Πρόεδρος της Βουλής Δ. Παπασπύρου. “...Εξησφάλισες ένα σπάνιο και σημαντικό για τον τόπο μας προνόμιο να αναγνωρισθεί η προσωπικότητά σου, το επιστημονικό και πολιτικό ήθος από όλες γενικά τις πτέρυγες της Βουλής... η μνήμη σου θα τιμάται πάντοτε με τα αισθήματα της καθολικής αναγνωρίσεως ότι υπήρξες ο επιφανής επιστήμων, ο καλός ο εξαίρετος, ο εκλεκτός...”.