H πρώτη φορά που οι Τούρκοι ήρθαν να πάρουν τη Ρόδο

«Το 1481 έστειλε ο Μωάμεθ  ο Β΄ το Μεσίχ Πασάν με δύναμη πολύ κι από ξηρά κι από θάλασσα στη Ρόδο. Έφτασεν εκεί, την επολιόρκησεν δεν επέτυχαν τίποτε. Εχάλασαν ένα μέρος του τείχους, κι όρμησε το πλήθος να βγει πάνω. Οι Ροδίτες έκαμαν από μέσα λάκκους και τους εσκέπασαν με χώματα, έπεφταν μέσα οι εχθροί και πολλούς έσφαξαν. Μεταχειρίστηκαν πολλές μηχανές, γύρισαν πίσω άπρακτοι»!
Η αποτυχία του Μεσίχ πασά, στοίχισε πολύ στο Μωάμεθ, και ήταν αυτή ίσως που συντόμεψε το θάνατό του.
Οι Τούρκοι όμως δεν το έβαλαν κάτω. Το 1522 ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής επιχείρησε εκστρατεία προς τη Ρόδο και μετά από πολιορκία και τεράστιες απώλειες κατάφερε να την αλώσει.
Η μάχη ήταν πάντα άνιση, αλλά ήταν αμφίρροπη. Είναι καλό να θυμόμαστε, σε τέτοιους καιρούς που ζούμε και σ΄ αυτήν την περίοδο που διανύουμε και ο Χριστόδουλος Παπαχριστοδούλου, αυτός ο μέγας ερευνητής στο βιβλίο του «Ιστορία της Ρόδου», έκανε μία τεράστια έρευνα το απαύγασμα της οποίας ακολουθεί στη συνέχεια. 
Ήταν  η πρώτη μεγάλη προσπάθεια των Τούρκων να αλώσουν τη Ρόδο και ήταν αποτυχημένη.




H κατάσταση από μέρα σε μέρα γίνεται κρισιμότερη. Οι Τούρκοι είναι πολύ απειλητικοί γι αυτό οι Ιππότες λαμβάνουν δρακόντεια μέτρα για την άμυνα. Την οχύρωση του αμυντικού συστήματος αναλαμβάνει ο d’ Aubusson, που έγινε αργότερα μέγας μάγιστρος και ήταν μηχανικός και καλός στρατηγός. Βάθυνε και πλάτυνε την τάφρο του φρουρίου, έχτισε το τείχος στη θάλασσα, δυτικά από το εμπορικό λιμάνι, έως την πύλη του Άη Παύλου όπου βρίσκεται το οικόσημό του. Επιδιορθώθηκαν τα φρούρια Τριάντα, Βιλλανόβα  (Παραδείσι), Κάστελλος, της Kατταβιάς, της Λίνδου και άλλα σε όλο το νησί και έβγαλαν διαταγές σε ώρα ανάγκης οι χωρικοί να κλειστούν στα γειτονικά φρούρια. Έχτισαν πύργους στο φρούριο της Ρόδου, για να παίρνουν σήματα από τα διάφορα σημεία  του εσωτερικού και γενικά έκαναν ό,τι μπορούσαν για να αντιμετωπίσουν κάθε επίθεση. Στις εκκλήσεις του Τάγματος ανταποκρίθηκαν μερικοί γενναίοι πολεμιστές και τότε άρχισαν να προσέρχονται ιππότες και αξιωματούχοι από διάφορα μέρη της Ευρώπης για να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους.

Τα φρούρια
Το 1468 στόλος τουρκικός αποτελούμενος από 30 γαλέρες, με πεζικό και ιππικό, έβγαλε δυνάμεις έξω από το φρούριο της Ρόδου και λεηλάτησε την ύπαιθρο. Οι δυνάμεις του Τάγματος αντιστάθηκαν και τους ανάγκασαν να φύγουν αφού υπέστησαν μεγάλες απώλειες. Από τα φρούρια της Ρόδου ισχυρά ήταν της Λίνδου και του Φαρακλού, μετά ερχόταν της Βιλλανόβας  ενώ της Κατταβιάς και των Τριαντών έπρεπε να εγκαταλειφθούν.
Ο Μωάμεθ  Β’ είναι πολύ οργισμένος με το Τάγμα για τις αποτυχίες του αυτές και ετοιμάζει μεγάλο στόλο και στρατό για τη Ρόδο. Δεν μπορεί όμως να επιτεθεί αμέσως γιατί θέλει να τακτοποιήσει τα παράλια της Δαλματίας, που κρατούν οι Βενετοί. Την ίδια περίοδο οι Ιππότες επιδιορθώνουν τα τείχη της Ρόδου και τους δίνουν το σχήμα που έχουν σήμερα. Χτίζονται κι άλλοι πύργοι στο θαλασσινό τείχος και γίνεται απογραφή των κατοίκων που μπορούν να κρατήσουν όπλα. Οι συχνές τουρκικές επιδρομές έχουν τρομοκρατήσει τους νησιώτες. Στα 1471 αρκετοί κάτοικοι της Κω κατέφυγαν στη Ρόδο για να σωθούν.

Στα 1474 ο μεγάλος μάγιστρος Oρσίνι (1467-1476) έβγαλε ένα διάταγμα για τους κατοίκους του εσωτερικού και ορίζει σε ποια φρούρια θα κλειστούν όταν παρουσιασθεί ο εχθρός: «οι κάτοικοι του χωριού Κατταβιά θα ‘πρεπε να πάνε στη Λίνδο, εκτός ολίγων που θα έμεναν να υπερασπίσουν τον τόπο τους. Οι κάτοικοι της Λαχανιάς, Γενναδίου και Βάτι θα αποσύρονταν στην Πυλώνα και στο Ασκληπειό,  των Λαέρμων στο  Φαρακλό, της Απολακκιάς στο Μονόλιθο, της Λάρδου στη Λίνδο εκτός μερικών που θα έμεναν για την υπεράσπιση του τόπου. Του Αρχαγγέλου στο Φαρακλό ή στην πόλη Ρόδο, μερικοί θα έμεναν για υπεράσπιση του Αρχαγγέλου. Του Αφάντου και Ψίνθου στη Ρόδο, των Τριαντών και της Κρεμαστής θα έμεναν στα φρούριά τους για να φυλάττουν και το ναυτικό. Της Παστίδας, των Μαριτσών θα πήγαιναν στη Ρόδο. Δαματριά, Θεολόγος στη Βιλλανόβα, των Φανών, της Σορωνής και Σαλάκου στην πόλη, των Πλατανίων στο Φαρακλό, των Απολλώνων στο φρούριό τους.  

Σύμφωνα με το διάταγμα οι κάτοικοι των χωριών θα κλείνονταν στα ορισμένα φρούρια, κι από εκεί μόνο με άδεια θα έβγαιναν για να θερίσουν τα σπαρτά τους και να φέρουν την εσοδεία στην πόλη. Σε μια τέτοια έξοδο (1475) ήρθε ιππικό από τη Λίνδο και τη Σάλακο για να τους προστατεύσει.   Μεγάλος μάγιστρος αναλαμβάνει το 1476 ο d’ Aubusson και συνεχίζει τις προετοιμασίες ενώ συνάπτει και εμπορική συνθήκη με την Αίγυπτο και την Τύνιδα. Οι Τούρκοι ενώ ετοιμάζονται για την πολιορκία της Ρόδου, δεν παύουν τις επιδρομές για να φοβίζουν τους νησιώτες. Στις επιδρομές αυτές λεηλάτησαν την Τήλο, την Κέφαλο της Κω, τη Νίσυρο, την Κάλυμνο και πήραν αιχμαλώτους.

Οι προδοσίες
Ο Μωάμεθ έκανε μεγάλες ετοιμασίες στο στρατό και στο στόλο και διόρισε αρχηγό της εκστρατείας το Μεσίχ πασά Παλαιολόγο, Έλληνα αρνησίθρησκο όπως δέχονται πολλοί συγγραφείς. Ξεκινάει να λειτουργεί μυστικά ένα δίκτυο πληροφοριών με δραστηριότητα στην Κωνσταντινούπολη και στη Ρόδο. Ένας Έλληνας από την Εύβοια μετά την κατάληψή της από τους Τούρκους, ο Δημήτριος Σοφιανός , ήρθε στη Ρόδο και μάζεψε ειδήσεις για τη θέση, τα φρούρια, το στρατό του Τάγματος και τα μετέδωσε στην Κωνσταντινούπολη. Στην Κωνσταντινούπολη βρισκόταν κι ένας  Ροδίτης, ο Αντώνιος Μελίγαλος (το επώνυμο σώζεται σαν τοπωνύμιο «στου Μελι(γ)άλου», στη Σορωνή) ο οποίος αφού ξόδεψε την περιουσία του σε ασωτίες, κατέληξε να γίνει προδότης της πατρίδας του για οικονομικό όφελος. Γνώρισε το Μεσίχ Πασά, κι έδωσε πολλές πληροφορίες για να καταληφθεί η Ρόδος.

Ο Σοφιανός και ο Μελίγαλος διαβεβαίωσαν τον Μεσίχ  πασά ότι τα τείχη της Ρόδου ήταν παλαιά, αδύνατα ν΄ αντέξουν την πολιορκία, ο στρατός λίγος, δεν είχαν εφόδια και περίμεναν βοήθεια.  Πολλές προσωπικότητες στην Τουρκία έλεγαν στο Σουλτάνο να μη δίνει πίστη στις ειδήσεις αυτές. Τα φρούρια της Ρόδου ήταν ισχυρά και τα υπερασπίζονταν Ιππότες, πρόθυμοι  να χαθούν για το Τάγμα, του έλεγαν. Η αποτυχία θα είχε αντίκτυπο στο ένδοξο παρελθόν του, του λένε και τον συμβουλεύουν να κάνει ειρήνη με το Τάγμα. Εκείνος πράγματι στέλνει το γιό του τον Τζεμ και τον εγγονό του Τσελεπί να κάνουν ειρήνη με τον όρο να πληρώνουν φόρο οι Ιππότες. Είχε σκοπό να πάρει αργότερα τα νησιά αφού πρώτα πάρει το Μπουρδούμ. Πείστηκε κι ο Μωάμεθ, η αποστολή ήρθε στη Ρόδο, οι Ιππότες αρνήθηκαν να πληρώνουν φόρο, συνέχισαν τις προετοιμασίες να αποκρούσουν επίθεση και ζήτησαν επειγόντως βοήθεια από τον Πάπα και τις βασιλικές αυλές της Ευρώπης.

Το νησί οχυρώνεται
Στις  4 του Δεκέμβρη 1479, στόλος από 150 πλοία παρουσιάστηκε στο φρούριο Φάνες, έβγαλε στη ξηρά στρατό κι ιππικό, κι άρχισαν να καίνε τα χωριά και να καταστρέφουν τα πάντα. Το ιππικό των Ιπποτών όμως πήρε κατάλληλη θέση, κι άρχισε να απωθεί τον εχθρό, έπιασε αιχμαλώτους και οι άλλοι γύρισαν στα πλοία με πολλές απώλειες.

Τότε οχύρωσαν οι Ιππότες το φρούριο της Βιλλανόβας που ήταν παραθαλάσσιο και προστάτευε την περιοχή. Φεύγοντας ο εχθρικός στόλος προσπάθησε να βγάλει δυνάμεις στην Τήλο, αλλά η φρουρά από Ιππότες και ντόπιους ήταν έτοιμοι ν΄ αγωνιστούν, κι έτσι ο εχθρός αποκρούστηκε, κι έφυγε στην απέναντι μικρασιατική ακτή για να περάσει το χειμώνα. Μεγάλες ετοιμασίες γίνονταν και από τις δύο πλευρές για να τους σταλεί βοήθεια. Εκείνη την περίοδο η εικόνα της Παναγίας  από τη Φιλέρημο μεταφέρθηκε με τιμές στη Ρόδο, για να μην την αρπάξουν οι εχθροί και τοποθετήθηκε στο ναό του Αη Γιάννη του Πάτρωνα (δίπλα στο Καστέλο) για να φυλάει και να προστατεύει την πόλη.

Την άνοιξη του 1480 νέα τουρκικά στρατεύματα συγκεντρώθηκαν στη Φύσκο-Μαρμαρά και σε άλλες πόλεις στη Λυκία (Φετιγιέ), κι ενώθηκαν με τις δυνάμεις του Μεσίχ που είχαν έρθει από τον προηγούμενο Δεκέμβρη. Ο μεγάλος μάγιστρος έδωσε νέα διαταγή να κλειστούν πάλι οι χωρικοί στα  φρούρια Λίνδου, Φαρακλού, Μονολίθου, Κρητηνίας, Κατταβιάς. Επίσης έδωσε διαταγή να μεταφέρουν τους κατοίκους των νησιών: Νίσυρος, Χάλκη, Τήλος, στη Ρόδο αφήνοντας εκεί μόνο μερικούς για τη φύλαξη των νησιών. Μάλιστα δόθηκε διαταγή όσοι είχαν σπίτια έξω από το φρούριο της Ρόδου να φέρουν τις πόρτες, τα παράθυρα, τα σίδερα, τα ξύλα της στέγης, μέσα στην πόλη, για να μη τα μεταχειριστούν οι εχθροί. Ακόμα και τις εκκλησίες τις κατεδάφισαν κι έφεραν τα υλικά, με την υπόσχεση ότι αν δώσει ο Θεός και νικήσουν, θα τις χτίσουν καλύτερα. 

Οι πρώτες μάχες
Στις 23 Μαΐου ο τουρκικός στόλος αποτελούμενος από 170 πλοία με 100.000 στρατό μπήκε στο λιμάνι του Αγίου Στέφανου (Μόντε Σμιθ) κι αμέσως πολύ βιαστικά βγήκε ο στρατός με το ιππικό, το πυροβολικό και το μηχανικό και έπιασε θέσεις στους γύρω λόφους. Στις δυνάμεις αυτές οι Ιππότες είχαν να παρατάξουν περίπου 7.000. Μόλις προχώρησαν οι εχθροί και κατόπτευσαν την πόλη, τους επιτέθηκαν από το φρούριο, κι έγιναν τότε οι πρώτες αψιμαχίες στις οποίες σκοτώθηκαν αρκετοί Τούρκοι, κι ένας Ιππότης. 

Στις πρώτες μάχες σκοτώθηκε ο Σοφιανός, πέθανε κι ο Μελίγαλος από αρρώστια και μπορεί να θεωρηθεί ως θεία δίκη αυτό για την προδοσία τους. Την άλλη μέρα εγκατέστησαν πυροβολικό στον κήπο του Αη Αντώνη, (σημερινό τζαμί Μουράτ Ρέις ), έκοψαν τα δέντρα και βομβάρδισαν το φρούριο του Αη Νικόλα. Οι Ιππότες τους απάντησαν από τον κήπο του καταλύματος της Ωβέρνης. Ο μεγάλος μάγιστρος έκανε μια επιθεώρηση των πολεμιστών, κι έδωσε θάρρος στο λαό.


Το πρωί της άλλης μέρας (25ης) ήρθε από την τάφρο του παλατιού του μεγάλου μάγιστρου ένας ακόμη προδότης και ζήτησε να τον δεχτούν στην πόλη, γιατί μετάνιωσε όπως έλεγε, κι έτσι τα κατάφερε και τον έβαλαν μέσα. Αποδείχτηκε όμως ότι εξακολουθούσε να είναι κατάσκοπος γι αυτό τον φυλάκισαν, κι αφού ομολόγησε την ενοχή του, τον απαγχόνισαν κοντά στο φρούριο, για να τον βλέπουν οι εχθροί. Οι Τούρκοι βομβάρδισαν πάλι το φρούριο του Αη Νικόλα, κι επειδή  κινδύνευε πια το οχυρό, έτρεξε εκεί ο ίδιος ο μεγάλος μάγιστρος, με βάρκα. Αντιστάθηκαν στην έφοδο όλη τη νύχτα, κι ανάγκασαν τους εχθρούς να γυρίσουν πίσω με μεγάλες απώλειες. Και η επίθεση που έγινε επίσης στη θέση της Ιταλίας, στο μέρος της Εβραϊκής συνοικίας, αποκρούσθηκε.

Ο Μεσίχ έδωσε διαταγή να γίνει μεγάλη επίθεση, γενική στις 9 Ιουλίου. Με πλωτή γέφυρα από το λοιμοκαθαρτήριο (σημερινό Ν.Ο.Ρ) προσπαθούν να ανεβούν στο φρούριο του Αη Νικόλα και το πυροβολικό τους έκανε μεγάλες ζημιές. Ένας γενναίος Ροδίτης ναύτης , ρίχτηκε τη νύχτα στη θάλασσα και  διέλυσε την πλωτή γέφυρα. Οι Τούρκοι προσπαθούν να ανέβουν, δεν το κατόρθωσαν όμως, σκοτώθηκαν πολλοί και μαζί ο γαμπρός του Μωάμεθ, κι άλλοι επίσημοι. Το ίδιο έγινε σε νέα επίθεση στη θέση της Ιταλίας, το πυροβολικό όμως έκανε μεγάλες ζημιές στα τείχη. Άνδρες, γυναίκες και παιδιά, Έλληνες Λατίνοι, Εβραίοι και μοναχές ακόμα βοηθούν να γίνουν επισκευές. Έγινε τάφρος από μέσα και τείχος με τούβλα για ενίσχυση.

Ο Μεσίχ πασά στενοχωρημένος, τρεις μέρες δε δέχτηκε κανέναν ενώ ο στρατός του προσπαθούσε να κάνει υπονόμους κάτω από το φρούριο. Βλέποντας τις αποτυχίες προσπαθεί με υποσχέσεις να εξαπατήσει το λαό. Έστειλε απεσταλμένο να μιλήσει από την τάφρο για παράδοση, επειδή τάχα τα τείχη δεν θα άντεχαν πια κι αν δεν συνθηκολογούσαν, θα πάθαιναν μεγάλα βασανιστήρια. Ο μεγάλος μάγιστρος απάντησε αρνητικά ενώ τους λίγους ιππότες που λιποψύχησαν, κι ήθελαν   να συνθηκολογήσουν τους προειδοποίησε να φύγουν αν δεν θέλουν να πολεμήσουν. Ο λαός έμεινε πιστός στο Τάγμα και  πολέμησε με θάρρος τον εχθρό του.

Η μεγάλη επίθεση των Τούρκων
Ο Μεσίχ πασά διέταξε ισχυρό βομβαρδισμό των τειχών, κι όρισε μεγάλη έφοδο για την 27η Ιουλίου του Αγίου Παντελεήμονα, μεγάλη εορτή για τους Ορθόδοξους. Με την ανατολή του ήλιου δόθηκε το σύνθημα με θόρυβο και ήχους σαλπίγγων και τυμπάνων, με φωνές και αλαλαγμούς άγριους που νόμιζες ότι βύθιζαν τη γη απ΄ όπου περνούσαν. Ο στρατός όρμησε σε διάφορα σημεία του κάστρου, κυρίως όμως  στη θέση της Ιταλίας που ήταν πιο αδύναμη και με σκάλες προσπαθούσε να μπει μέσα.

Οι εχθροί σαν κύματα αλλεπάλληλα διαδέχονται το ένα το άλλο και για μια στιγμή κατορθώνουν να μπουν στον πύργο της Ιταλίας και να στήσουν τουρκικές σημαίες. Αμέσως διαδόθηκε στην πόλη ότι οι Τούρκοι πήραν τη θέση της Ιταλίας. Πράγματι πολλοί κατόρθωσαν να κατεβούν εκεί ,αλλά τους σκότωσαν όλους. Επιτόπου έφτασε κι ο ίδιος ο μεγάλος μάγιστρος με το Τάγμα του άρχισε η αντεπίθεση στην οποία πληγώθηκε πολεμώντας στην πρώτη γραμμή. Οι Τούρκοι δεν μπόρεσαν να αντέξουν, κι άρχισαν να φεύγουν. Σκοτώθηκαν 3.500 στην έφοδο αυτή. Η νίκη ήταν με το μέρος της Ρόδου και την πανηγύρισαν με δοξολογίες στους ναούς Ορθόδοξοι  και Λατίνοι. 


Οι Τούρκοι φεύγουν ηττημένοι
Ο πασάς έλυσε την πολιορκία και μαζί με τα μηχανήματα και τα υπολείμματα του στρατού μπήκε στα πλοία. Τότε ακριβώς ήρθαν δύο γαλέρες μεγάλες από το Φερδινάνδο της Νεάπολης για βοήθεια της Ρόδου. Η μία κατάφερε και μπήκε στο λιμάνι και την άλλη την κυνήγησαν οι Τούρκοι. Ο Μεσίχ πασάς γύρισε στην Κωνσταντινούπολη και ο Μωάμεθ τον υποβίβασε για την αποτυχία του, τον έστειλε διοικητή κάτι σαν εξόριστο,στην Καλλίπολη.

Άρχισε ωστόσο νέες προετοιμασίες για να έρθει το επόμενο έτος να καταλάβει τη Ρόδο. Η υγεία του όμως είχε κλονιστεί και μόλις πέρασε στην απέναντι ακτή, πέθανε με την πικρία ότι δεν μπόρεσε να πάρει το νησί αυτός που είχε θεωρηθεί ο ευτυχέστερος των προκατόχων του σουλτάνων για το μεγάλο κατόρθωμά του να πάρει την Κωνσταντινούπολη και να υποτάξει το Βυζαντινό κράτος. Η είδηση του θανάτου του γέμισε ανακούφιση τη Ρόδο και ακολούθησαν δοξολογίες και λιτανείες.