Νικόλαος Πλαστήρας, ο “Ειρηνοποιός”

Γράφει ο Κυριάκος Ι. Φίνας

Ο Νικόλαος Πλαστήρας πριν την ίδρυση του κόμματός του, την ΕΠΕΚ, χρημάτισε - άσκησε τα καθήκοντα - επί κεφαλής ακομμάτιστης κυβέρνησης, μόνο για 3 μήνες, από 3 Ιανουαρίου 1945 μέχρι 8 Απριλίου 1945, την επόμενη των περίφημων Δεκεμβριανών 1944, με Αντιβασιλέα τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Δαμασκηνό. Να σημειωθεί ότι οι πρώτες βουλευτικές εκλογές μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο διεξήχθησαν στην Ελλάδα το 1946 και δεν έλαβε μέρος ο Νικόλαος Πλαστήρας. 

Στις 14.1.1950, από κοινού με τον Εμμανουήλ Τσουδερό ίδρυσαν την Εθνική Προοδευτική Ένωση Κέντρου (ΕΠΕΚ). Με το σχήμα αυτό κατέβηκε στις εκλογές της 5ης Μαρτίου 1950. Κέρδισε το 16,4% των ψήφων και 45 έδρες και κατέλαβε την τρίτη θέση. Στη Δωδεκάνησο ανέδειξε ένα εκ των τεσσάρων βουλευτών, τον Καλύμνιο, πρώην στρατιωτικό, Γεώργιο Χατζησταυρή. 

Στις 27 Φεβρουαρίου, σε απάντηση πληθώρας τηλεγραφημάτων που τον καλούσαν να έρθει, έστειλε το παρακάτω τηλεγράφημα στο Πολιτικό Κέντρο Δωδεκανήσου του κόμματός του: “Λυπάμαι ζωηρότατα, διότι ευρίσκομαι εις την αναπόδραστον ανάγκην εκ λόγων τελείως ανυπερβλήτων να στερηθώ της χαράς να επισκεφθώ τη Δωδεκάνησον. Απευθύνω δι’ υμών θερμούς χαιρετισμούς προς αγαπητόν λαόν Δωδεκανήσου και δίδω υπόσχεσιν μετά τας εκλογάς να σάς επισκεφθώ”. 

Πράγματι, ο Νικόλαος Πλαστήρας μετά τις εκλογές, ως πρωθυπουργός, επισκέφθηκε τη Δωδεκάνησο. Κι έτσι ως τίμιος στρατιώτης και πολιτικός τήρησε το λόγο του.  Στις 15 Απριλίου 1950 σχημάτισε κυβέρνηση Συνασπισμού με συμμετοχή του Γεωργίου Παπανδρέου και την υποστήριξη του Σοφοκλή Βενιζέλου.

Η κυβέρνηση, όμως, αυτή δεν είναι μακροημέρευση και η πτώση της ήλθε στις 21 Αυγούστου 1950, με το αιτιολογικό που πρόβαλε ο Σοφοκλής Βενιζέλος ότι στις γιορτές της Παναγίας στην Τήνο ο Πλαστήρας αναφέρθηκε στα μέτρα επιείκειας που αποσκοπούσαν στον περιορισμό των διώξεων κατά της Αριστεράς και στην άμβλυνση των συνπειών του Εμφύλιου Πολέμου (“Πάπυρος Larousse Brittanica, τόμος 42, σελ. 587). 

Στις 29.4.1950 είχε προηγηθεί η άφιξη στη Ρόδο, για πρώτη φορά ως πρωθυπουργός του Νικολάου Πλαστήρα. 

Από τον εξώστη του Νομαρχιακού Μεγάρου εκφώνησε λόγο και αφού ευχαρίστησε το ροδιακό λαό για την πάνδημη υποδοχή, παρότρυνε τις εδώ Δημόσιες Υπηρεσίες να ενδιαφέρονται για την επίλυση των τοπικών δωδεκανησιακών θεμάτων, προσθέτοντας: “... Σας εγνώρισα, διότι περιήλθον το 1933 ολόκληρη τη νήσο και μού εδόθη η ευκαιρία να γνωρίσω ταυτοχρόνως και την αγνή πατριωτική ψυχή του Δωδεκανήσιου αγρότη. 

“Ως πρόεδρος της κυβερνήσεως θα έχω πάντα υπ’ όψιν την αγαπημένην Δωδεκάνησον, την οποίαν θα εξυπηρετήσω  όσον δύναμαι. 

“Η Απελευθέρωση επραγματοποιήθη. Αλλά η μοίρα θέλησε να πραγματοποιηθεί με θυσίας”. 

“Η σημερινή γενεά προσέφερεν τας περισσοτέρας θυσίας εξόλων των παλαιοτέρων γενεών. Διά τον λόγον αυτόν έχει το απόλυτον και αναφαίρετον δικαίωμα του προβαδίσματος. 

“Εύχομαι να είσθε πάντοτε χαρούμενοι και ευτυχισμένοι εις το ωραίον αυτό νησί και σας βεβαιώ και πάλιν ότι θα με έχετε εις το πλευρόν σας. Γειά σας και χαρά σας”.

Το τέλος του λόγου του Ν. Πλαστήρα εκάλυψαν νέαι ζητωκραυγαί εκδηλώσεις. Εν συνεχεία ο πρωθυπουργός εισήλθεν εις το Διοικητήριον, εις την αίθουσαν τελετών, όπου τον εχαιρέτησαν αι αρχαί και αι Οργανώσεις, τα Σωματεία και ο λαός. Ολόκληρο το Μέγαρο της Γενικής Διοικήσεως είχε κατακλυσθεί από κύματα κόσμου.

Περί 2.20 μ.μ. ο Πλαστήρας μετά της συνοδείας του κατηυθύνθηκε εις το “Ξενοδοχείον των Ρόδων”. 

Το απόγευμα
Το απόγευμα ο πρωθυπουργός μετέβη εις την Μονή του Φιλερήμου, κατερχόμενος, δε, εστάθμευσε επ’ ολίγον εις τα Τριάντα, όπου πλήθος κόσμου είχαν συγκεντρωθεί εις τον περίβολον της Εκκλησίας. Εις τα Τριάντα τον πρωθυπουργόν προσεφώνησαν οι διδάσκαλοι Πετειδουνάκης και Κουντούρης. 

Μετά τα Τριάντα ο Πλαστήρας μετέβη εις την Κρεμαστή, όπου οι χωρικοί τού επεφύλαξαν ενθουσιώδη υποδοχή. Μόλις έφθασε δύο χαριτωμένες μικρούλες, η Καθολική Αγγελινιού και Μαρία Μάγγου τού προσέφεραν ωραιότατες ανθοδέσμες, τις οποίες συνόδευσαν με συγκινητικότατα λόγια. 

Εις το Παραδείσι οι χωρικοί έξαλλοι, από ενθουσιασμό υποδέχθηκαν τον πρωθυπουργόν. Ένας μικρός πρόσκοπος, ο Σταύρος Ταρλέζος του προσέφερε ανθοδέσμη με την ευχή, όπως επί των ημερών της κυβέρνήσεώς του να πραγματοποιηθεί η πολυπόθητη Ένωσις της Κύπρου. 

Ο Πλαστήρας έκλεισε την μικρή περιοδεία του με την επίσκεψή του εις την Σορωνή, όπου και εκεί τού εγένετο η αυτή ενθουσιώδης υποδοχή. 

Mερικά στιγμιότυπα
Μετά τις παρουσιάσεις των επισήμων εις τον Πρωθυπουργό υπό του αναπληρωτού Γενικού Διοικητή Γ. Κακομανώλη, άρχισαν οι αυθόρμητες παρουσιάσεις του λαού, ο οποίος αγνοών πρωτόκολλα και ετικέτες, έσπασε τον αστυνομικό κλοιό και χύθηκε με έξαλλον ενθουσιασμό πάνω στην προβλήτα, προσπαθώντας να αγκαλιάσει, να φιλήσει έστω φευγαλέα τον Στρατηγόν του, τον θρυλικό... “Καραπιπέρη!”.

Έτσι, σε μια στιγμή, κάποιος παλιός του κουμπάρος που τούχε βαφτίσει το γιό του, τον καιρό που ήρθε στη σκλαβωμένη Δωδεκάνησο, προ 17 ετών - και συγκεκριμένως ο γνωστός διευθυντής του κέντρου “ΕΛΛΗ” Μπέμπης - έφθασεν ασθμαίνοντας μπροστά του, κι αφού του φίλησε το χέρι και το μάγουλο τούπε: 

- Με θυμάσαι; Είμαι ο Μπέμπης, ο κουμπάρος σου... 
Και ο στρατηγός συγκινημένος. 

- Αν σε θυμάμαι... Εσύ θυμάσαι, τι σού’ πα... τότε: “Εσείς με μπαρκάρετε, τώρα και σεις πάλι θα με φέρετε σε λίγο”. 

***

Τη στιγμή που οι επίσημοι και οι Οργανώσεις υπέβαλλαν τα σέβη τους στον γηραιό Στρατηγό, στην αίθουσα δεξιώσεων της Γενικής Διοικήσεως, ευχόμενοι εις αυτόν το “καλώς όρισες”, ο εκπρόσωπος των ιταλικών συμφερόντων στη Δωδεκάνησο Μαρτίνι, χαιρετώντας δια χειραψίας τον Στρατηγό είπε: 

- Εύχομαι κύριε Πρόεδρε, όπως οι Ελληνοϊταλικαί σχέσεις, εύρουν εις το πρόσωπόν σας τον άνθρωπο, ο οποίος θα προαγάγη επ’ αγαθώ των πολλαπλών συμφερόντων, τα οποία ενώνουν τα δύο Έθνη μας. 
- Το εύχομαι και το επιθυμώ. Άλλωστε, το “πιστεύω” της κυβερνήσεώς μου είναι η ειλικρινής φιλία με όλους τους λαούς και δη με τους γείτονας λαούς, εις τους οποίους ανήκει και το ιταλικόν έθνος. 

***

Μια γυναικούλα από τα Κοσκινού, πλησιάζοντας δειλά για να χαιρετήσει τον Στρατηγό, μαζί με την κόρη της, με δάκρυα στα μάτια, σταματά μπροστά του και με φωνή πνιγμένη από συγκίνηση τού λέει δείχνοντας την κόρη της.

- Είναι η βαφτιστικιά σου η Σοφία...

Και ο Στραγητός με καταφανή συγκίνηση, αγκαλιάζοντας και φιλώντας την βαφτιστικιά του στο μέτωπο: 
- Πού νάξερα πως θα ζούσα ύστερα από τόσα χρόνια για νάρθω σε ιδώ μεγάλη κι ομορφοκοπέλα, στα ελεύθερα πια νησιά μας;

***

Στη συνέχεια, παραθέτουμε τον χαιρετισμό που απηύθυνε ο Οικονόμος Παπά Βασίλειος, όταν τον Απρίλιο του 1933 ο Νικ. Πλαστήρας εξόριστος επισκέφθηκε το χωριό Άρνιθα.
Αρνίθα - Ρόδου 21.4.1933

“Κο Νικόλαον Πλαστήρα
“Χαίρετε Αγαπητέ Στρατηγέ και Υγιαίνετε. 

“Ο μετά τιμής, αγάπης και θαυμασμού υποφαινόμενος Σάς διαβεβαιώ ότι την 21ην ημέραν του μηνός Απριλίου 1933 θα την θεωρώ την πλέον ευτυχεστέραν ημέραν της ζωής μου. Διότι με ηξίωσεν η Θεία Πρόνοια να ίδω και να γνωρίσω εκ του πλησίον ένα εκ των πρώτων Ηρώων της Νέας Ελλάδος και την μετά Θεόν ελπίδα της Σωτηρίας ημών του αλυτρώτου Ελληνισμού. 

“Θα ήθελα, αγαπητέ μας Στρατηγέ, να σας ανοίξομεν την καρδία μας δια να ειδήτε το περιεχόμενο, αλλά δυστυχώς δεν μας το επιτρέπει ο χώρος. Νομίζομεν ότι Σεις οι Μεγάλοι Άνδρες είναι δυνατόν να το μαντεύσετε και να ψυχολογήσετε το περιεχόμενο αυτής από μίαν και μόνην έκφρασιν του προσώπου μας. 

“Το αστείον, το οποίον είπατε κατά τη φωτογράφησίν μας εις την βρύσιν του χωριού μας Αρνίθας το “εν μέσω δύο ληστών” ήτο μία έμπνευσις και μία μεγάλη αλήθεια. Διότι εσείς μεν και πραγματικώς αντιπροσωπεύετε τον Σωτήρα Χριστόν. Ημείς δε οι λησταί την αμαρτωλήν εκείνη μερίδα του αλύτρωτου Ελληνισμού.

“Σας περιβάλλωσι με το ένδυμα της αφθαρσίας και σας καταστήσωσιν άτρωτον μέχρις ου πληρωθώσιν οι Ιερόι πόθοι και τα γλυκά όνειρα όλων ημών. Ημείς, δε, ως οι σταυρωθέντες λησταί αναφωνούμεν το “Μνήσθητι και ημίν Κύριε, όταν έλθης εν τη Δόξη σου”. 

Ο Πλαστήρας ξανά στην Αρνίθα το 1951
Εν τω μεταξύ, στον τοπικό πολιτικό χάρτη της Δωδεκανήσου μεσολάβησαν ορισμένες επιλογές. Ο Γιάννης Ζίγδης, από φιλελεύθερος βουλευτής που είχε εκλεγεί το 1950 προσχώρησε στην ΕΠΕΚ. Το ίδιο έκανε και ο Μανόλης Ζαννής, ο οποίος το 1950 είχε κατέλθει ως υποψήφιος με το κόμμα του Γεωργίου Παπανδρέου. 

Κατά την προεκλογική περίοδο για τις εκλογές της 9-9-1951 ο Πλαστήρας ήρθε στη Ρόδο στις 22.10.1951 και εξεφώνησε πολιτικό λόγο. Την επόμενη συνοδευόμενος από τους υποψηφίους του κόμματός του Ζίγδη και Ζαννή επισκέφθηκε την Αρνίθα για να θυμηθεί, προφανώς, τα παλιά. Μαζί τους τα αναπόλησαν και οι επιζώντες Αρνιθενοί, όταν τον Απρίλιο του 1933, ο Μαύρος Καβαλάρης επισκέφθηκε για πρώτη φορά το χωριό τους.  

Στις βουλευτικές εκλογές της 9ης Σεπτεμβρίου 1951 η παράταξή του ήλθε δεύτερη με 23,5% των ψήφων και 74 έδρες. Οι εκλογές ανέδειξαν πρώτο κόμμα με Αρχηγό τον Αλέξανδρο Παπάγο με το όνομα “Ελληνικός Συναγερμός”, χωρίς, όμως, να συγκεντρώσει και αυτός αυτοδύναμη πλειοψηφία. Με ποσοστό 36,53% εξέλεξε 114 βουλευτές επί 258.  Η ΕΠΕΚ του Νικολάου Πλαστήρα ήλθε δεύτερη με ποσοστό 23,49%, ως προαναφέρεται. Το κόμμα των Φιλελευθέρων με ποσοστό 19,04% των ψήφων με 57 βουλευτές. 

Η κομμουνιστική ΕΔΑ με 10,57% και 10 έδρες. Το δε Λαϊκό κόμμα του Κ. Τσαλδάρη με 6,66% των ψήφων έλαβε 2 έδρες και το Αγροτικό 1,23% και μία έδρα. Ο Γεώργιος Παπανδρέου δεν πέτυχε να εκλεγεί και έμεινε εκτός βουλής.

Ο Αλέξανδρος Παπάγος δεν δέχθηκε να συμμετάσχει ως Πρωθυπουργός σε Κυβέρνηση συνεργασίας και ζήτησε νέα προσφυγή στο Λαό με πλειοψηφικό.

Τελικά, στις 27 Οκτωβρίου 1951 ορκίστηκε Κυβέρνηση με Πρωθυπουργό τον Νικόλαο Πλαστήρα και Αντιπρόεδρο τον Σοφοκλή Βενιζέλο.

Νικ. Πλαστήρας, «ο Ειρηνοποιός»
Στις 27 Οκτωβρίου 1951 ορκίστηκε η υπό του Νικολάου Πλαστήρα Κυβέρνηση του Κέντρου. Μετά την ορκωμοσία ο Πρωθυπουργός απηύθυνε από του Ραδιοφωνικού Σταθμού Αθηνών διάγγελμα προς τον ελληνικό λαό και ζήτησε απόλα τα κόμματα να εμπεδοθεί το πνεύμα ενότητας και καλής θέλησης για να αντιμετωπιστούν τα μεγάλα προβλήματα που υπήρχαν και τότε στη Χώρφα μας.

Έτσι, μεταξύ των άλλων τόνισε: «...Πρέπει να σας προσθέσω ότι την δύσκολον,α λλά ωραίαν προσπάθειαν εις την οπίαν αποδύομαι, δεν την θεωρώ προσωπικήν μου μόνον προσπάθειαν και των συνεργατών μου, αλλά όλων ανεξαιρέτως των Ελλήνων, ανεξαρτήτως κομματικής τοποθετήσεως εκάστου. Δεν έρχομαι για να αναξέσω πληγάς, ούτε για οξύνω τα πνεύματα.

Όπως έκαμα προ τινος εις άλλην επισημοτέραν περίπτωσιν, όταν ενώπιον του Βασιλέως εισηγήθην την συνεργσίαν ολοκλήρου του πολιτικού κόσμου δια την από κοινού αντιμετώπισιν των δυσκόλων προβλημάτων της Χώρας, έτσι και τώρα ζητώ από όλους τους Έλληνας να καταστήσουν ιδικήν την προσπάθειά μου. Από σήμερα δεν διαχωρίζω τους Έλληνες εις συμπολιτευομένους και αντιπολιτευομέους, βέβαιος ότι και η Αντιπολίτευσης με το ίδιο πρίσμα θα ατενίση την κατάστασιν και θα βοηθήση με τον καλόπιστον έλεγχόν της εις την Βουλήν το έργον της Κυβερνήσεως.

Προς την κατεύθυνσιν της εμπεδώσεως πνεύματος ενότητος και καλής θελήσεως μεταξύ του πολιτικού κόσμου και του λαού, ζητώ την συνδρομήν όλων των Ελλήνων (Εφημερίδες 28.10.1951). Αυτή την ενότητα, ύστερα από 67 χρόνια και σήμερα αυτή την ανάγκη η Πατρίδα μας, η Ελλάδα.

Αξιωματική αντιπολίτευση ήταν ο Ελληνικός Συναγερμός του Αλέξανδρου Παπάγου και αρνήθηκε να συμφωνήσει· και επέμενε ότι πρέπει να επακολουθήσουν εκλογές με πλειοψηφικό σύστημα.

Τελικά, αυτό έγινε μετά ένα χρόνο περίπου και το Νοέμβριο του 1952, διενεργήθηκαν βουλευτικές εκλογές με πλειοψηφικό. Τις διενήργησε υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Δ. Κιοσόπουλο. Ο Ελληνικός Συναγερμός επί 300 εδρών πήρε τις 258 και τις υπόλοιπες 48 η Αντιπολίτευση.

Επακολούθησαν πολλά οικονομικά μέτρα και μεταξύ αυτών και η υποτίμηση της δραχμής, τον Απρίλιο του 1954. Τα ληφθέντα μέτρα εκείνη την εποχή ωφέλησαν, πράγματι, την Ελληνική Οικονομία. Και η εν συνεχεία Κυβερνήσεις με Πρόεδρο τον Κωνσταντίνο Καραμανλή (1955-1963), τα συμπλήρωσαν και η Ελληνική Οικονομία βάδιζε με κανονικούς αναπτυξιακούς ρυθμούς.

Ο Νικόλαος Πλαστήρας δεν εκλέκτηκε ούτε σαν απλός βουλευτής, λόγω του πλειοψηφικού, που σήμαινε και το τέλος της ζωής του, στις 26 Ιουλίου 1953, υποκύπτοντας στην καρδιοπάθεια και την ημιπληγία. Ο Νικόλαος Πλαστήρας, όπως γράφει ο Ν. Μπούτας (Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Larousse Britanicca, Τόμος 42, σελ. 588), «υπήρξε αναμφίβολα σημαντική, αλλά και ιδιόρυθμη στρατιωτική και πολιτική φυσιογνωμία.

Ήταν ένας από τους κορυφαίους αντιπροσώπους του σκηνικού του ελληνικού πολιτικού βίου, όπως αυτός διαμορφώθηκε μετά το Διχασμό, αλλά και μία ιδιαίτερα σημαντική μορφή στην πορεία προς την Εθνική συμφιλίωση που ακολούθησε τα Δεκεμβιανά (1944) και τον Εμφύλιο Πόλεμο.

«Οι στρατηγικές του ικανότητες μπορεί να αμφισβητήθηκαν, αλλά κανείς δεν αμφισβήτησε ότι ως πολεμιστής υπήρξε γενναίος και ορμητικός και ως διοικητής πολύ αγαπητός στους στρατιώτες του.

«Ως άτομο υπήρξε τίμιος, απλός, σιωπηλός, μοναδικός και απόκοσμος. Δεν ακούστηκε ποτέ κατηγορία για την προσωπική του ζωή. Είναι γεγονός ότι πολλές από τις ενέργειές του παραμένουν ουσιαστικά ανερμήνευτες και δεν είναι γνωστή η πραγματική αιτιολογία τους. Αλλά τούτο είναι υπόθεση του ιστορικού του μέλλοντος, δεδομένου ότι, όπως και όλους, σχεδόν τους πρωταγωνιστές της εποχής του, τίποτα δεν έχει λεχθεί οριστικά».

 

O Nικ. Πλαστήρας ψηφίζει στις εκλογές του 1951
O Nικ. Πλαστήρας ψηφίζει στις εκλογές του 1951