Τι είναι η αχρωματοψία;

Γράφει η Ειρήνη Κατσουράκη
Οπτομέτρης
www.katsouraki.gr


Αχρωματοψία είναι η αδυναμία της αντίληψης των χρωμάτων. Δεν αποτελεί κάποια μορφή τύφλωσης αλλά όταν έχετε αχρωματοψία, έχετε δυσκολία να ξεχωρίσετε κάποια συγκεκριμένα χρώματα, όπως το κόκκινο και πράσινο ή το μπλε και κίτρινο.

Η αδυναμία αντίληψης του κόκκινου-πράσινου είναι η περισσότερο συχνή μορφή αχρωματοψίας. Λιγότερο συχνή παρουσιάζεται αυτή της αδυναμίας αντίληψης του μπλε-κίτρινου χρώματος. Σε αντίθεση με αυτό που πιστεύει ο περισσότερος κόσμος, είναι σπάνιο ένα άτομο που πάσχει από αχρωματοψία να βλέπει μόνο σε αποχρώσεις του γκρι.
Υπάρχουν τρεις τύποι κληρονομικά ή εκ γενετής ελαττώματα στην αντίληψη των χρωμάτων: μονοχρωματοψία, διχρωματοψία και ανώμαλη τριχρωματοψία.

Μονοχρωματοψία
Κατοχή ενός μόνο διαύλου για τη διαβίβαση πληροφοριών σχετικά με το χρώμα. Διαθέτουν μια πλήρη αδυναμία να διακρίνουν τα χρώματα και το αντιλαμβάνονται μόνο ως διαφοροποιήσεις φωτεινότητας.

Διχρωματοψία
Πρωτανοπία, Δευτερανοπία και Τριτανοπία. Μια μετρίως σοβαρή βλάβη στην αντίληψη των χρωμάτων κατά την οποία ένας από τους τρεις βασικούς μηχανισμούς χρωμάτων απουσιάζει ή δεν λειτουργεί. Είναι κληρονομικό και, στην περίπτωση των Πρωτανοπία ή Δευτερανοπία, συνδέονται με το φύλο, επηρεάζοντας κυρίως τους άνδρες.

Διχρωματοψία συμβαίνει όταν ένα από τα κωνία ενός χρώματος λείπει και το χρώμα αυτό μειώνεται σε δύο διαστάσεις. Δηλαδή, μπορεί να ταιριάξει με οποιοδήποτε χρώμα που βλέπουν (ενώ κανονικά οι άνθρωποι είναι τριχρωματικοί και απαιτούν τρία φώτα).

Αυτά τα άτομα συνήθως γνωρίζουν ότι έχουν ένα πρόβλημα αχρωματοψίας και μπορεί να επηρεάσει τη ζωή τους σε καθημερινή βάση. Πρωτανοπία και Δευτερανοπία δεν βλέπουν αισθητή διαφορά μεταξύ κόκκινου, πορτοκαλί, κίτρινου και πράσινου. Όλα αυτά τα χρώματα, που φαίνονται πολύ διαφορετικά από έναν κανονικό θεατή, φαίνεται να είναι το ίδιο χρώμα για αυτό το ποσοστό του πληθυσμού.
 

Ανώμαλη τριχρωματοψία
Πρωτανωμαλία, Δευτεροανωμαλία και Τριτανωμαλία. Για να ταιριάζει με ένα συγκεκριμένο φασματικό κίτρινο φως, οι πρωτανωμαλικοί παρατηρητές χρειάζονται περισσότερο κόκκινο φως σε ένα κόκκινο / πράσινο μείγμα από ένα κανονικό παρατηρητή, και οι δευτεροανωμαλικοί παρατηρητές χρειάζονται περισσότερο πράσινο.

Από πρακτική σκοπιά όμως, πολλοί πρωτανωμαλικοί και δευτεροανωμαλικοί άνθρωποι έχουν πολύ μικρή δυσκολία στην εκτέλεση των καθηκόντων που απαιτούν φυσιολογική αντίληψη των χρωμάτων. Μερικοί δεν γνωρίζουν καν ότι την αντίληψη των χρωμάτων τους είναι με κάποιο τρόπο διαφορετική από το συνηθισμένο

Είναι η αχρωματοψία κληρονομική;
Η αχρωματοψία μπορεί να είναι κληρονομική ή να προέρχεται από ασθένειες που προσβάλλουν το οπτικό νεύρο ή τον αμφιβληστροειδή.

Η επίκτητη αχρωματοψία προσβάλλει μόνο το μάτι που εμφανίζει το πρόβλημα και μπορεί να χειροτερέψει με την πάροδο του χρόνου. Οι ασθενείς με αχρωματοψία που οφείλεται σε άλλες ασθένειες συνήθως έχουν πρόβλημα στον διαχωρισμό του μπλε ή του κίτρινου χρώματος.

Η κληρονομική αχρωματοψία είναι η πιο συχνή. Προσβάλλει και τα δύο μάτια και δεν επιδεινώνεται κατά τη διάρκεια του χρόνου. Αυτός ο τύπος αχρωματοψίας ανευρίσκεται στο 8% των ανδρών και 0,4% των γυναικών.

Η αχρωματοψία μπορεί να είναι μερική και ονομάζεται δυσχρωματοψία (επηρεάζει μόνο ορισμένα χρώματα), ή πλήρης (επηρεάζει όλα τα χρώματα). Η πλήρης αχρωματοψία, είναι πάρα πολύ σπάνια. Αυτοί οι ασθενείς, οι οποίοι παρουσιάζουν πλήρη αχρωματοψία συνήθως εμφανίζουν και άλλα οφθαλμολογικά προβλήματα.

Τι προκαλεί την αχρωματοψία;
Τα µάτια µας έχουν τη δυνατότητα να ξεχωρίζουν το χρώµα καθώς και τη φωτεινότητα, κι αυτό διότι στο πίσω µέρος τους διαθέτουν τα λεγόµενα κωνία και ραβδία. Τα κωνία αναγνωρίζουν το χρώµα και τα ραβδία αναγνωρίζουν τη φωτεινότητα.

Τα κωνία είναι συγκεντρωμένα στην κεντρική περιοχή του αμφιβληστροειδούς και περιέχουν τρεις φωτοευαίσθητες χρωστικές ουσίες: την ερυθρή, την πράσινη και την μπλε. Αυτοί που έχουν πρόβλημα αχρωματοψίας έχουν μερική ή ολική έλλειψη σε μια ή σε περισσότερες από τις ανώτερες χρωστικές ουσίες.

Ανάλογα µε τον αριθµό των κωνίων που έχει ο κάθε ασθενής µε αχρωματοψία ποικίλλει και ο βαθµός της αχρωματοψίας που έχει. Ένα άτοµο που πάσχει από αχρωματοψία στο κόκκινο και το πράσινο δεν έχει αρκετά κόκκινα και πράσινα κωνία. Αυτό βεβαίως δεν σηµαίνει ότι ο ασθενής από αχρωματοψία βλέπει τα πάντα ασπρόµαυρα αλλά ότι μπερδεύει το κόκκινο µε το πράσινο ή µε το καφέ καθώς επίσης και το μπλε µε το µωβ.

Η σύγχυση των χρωμάτων που έχει το άτοµο που πάσχει από αχρωματοψία εξαρτάται και από τις συνθήκες φωτισµού. Για παράδειγμα, το άτοµο που συγχέει το πράσινο θα μπορούσε κάτω από έντονο ηλικιακό φως ν’αναγνωρίσει ένα έντονο πράσινο ως πράσινο. Αντιθέτως,  κάτω από µία λάµπα τεχνητού φωτισµού µικρής ισχύος µπορεί να µπερδέψει το πράσινο χρώµα µε το καφέ ή ακόµη και το κόκκινο.

Μπορεί η αχρωματοψία να διαγνωσθεί;
Η αχρωματοψία ανιχνεύεται με ειδικούς χρωματικούς πίνακες Ishihara Test (σχήμα 1). Σε κάθε πίνακα υπάρχει ένας αριθμός που σχηματίζεται από χρωματικές κηλίδες. Ο ασθενής πρέπει να αναγνωρίσει τον αριθμό του πίνακα που κρατάει στα χέρια του κάτω από καλό φωτισμό. Μόλις τεθεί η διάγνωση της αχρωματοψίας, τότε μπορεί να γίνει πιο λεπτομερής έλεγχος του χρωματικού προβλήματος.

Στηριζόμενη στα επιτεύγματα της πανεπιστημιακής ερευνητικής δραστηριότητας μιας 25ετίας, η εταιρεία Colorlite Kft. ανέπτυξε γυαλιά για τη διόρθωση της δυσχρωματοψίας για όσους πάσχουν από δυσχρωματοψία και αχρωματοψία. Βάσει των αποτελεσμάτων των ατομικών εξετάσεων χρωματικής όρασης των πασχόντων από δυσχρωματοψία συνιστούμε προσωποποιημένα γυαλιά διόρθωσης της δυσχρωματοψίας ώστε να ανακαλύψετε νέες, μέχρι τώρα άγνωστες χρωματικές αποχρώσεις

Συχνές ερωτήσεις
1. Γιατί έχει σημασία να διορθωθεί η δυσχρωματοψία;
Τα χρώματα είναι σημαντικά για μας για πολλούς λόγους. Επηρεάζουν τη διάθεσή μας, μας χαρίζουν αισθητική εμπειρία και εμπεριέχουν πληροφορίες. Σε κάθε βήμα συναντάμε χρωματικά κωδικοποιημένες πληροφορίες. Όσοι πάσχουν από δυσχρωματοψία αποκλείονται από πολλά επαγγέλματα και υφίστανται σχεδόν παντού μειονεκτήματα. Με τους φακούς που διορθώνουν τη χρωματική όραση παρέχουμε σανίδα σωτηρίας στους πάσχοντες από δυσχρωματοψία για να προσανατολίζονται στον έγχρωμο κόσμο.

2. Σε τι διαφέρει το τεστ δυσχρωματοψίας της Colorlite από τα άλλα τεστ χρωματικής όρασης;
Το τεστ της χρωματικής όρασης που εφαρμόζουμε προσδιορίζει τον τύπο και τη σοβαρότητα της δυσχρωματοψίας και κατά την επαναμέτρηση με διορθωτικούς φακούς βοηθάει στην επιλογή του καλύτερου διορθωτικού φακού. Το τεστ είναι γρήγορο, αντικειμενικό και απλό, όπως ακριβώς η συνηθισμένη εξέταση οπτικής οξύτητας.

3. Μπορεί να θεραπευτεί η δυσχρωματοψία;
Η δυσχρωματοψία δεν θεραπεύεται, αλλά – όπως στην περίπτωση των κανονικών γυαλιών – με ειδικούς διορθωτικούς φακούς η χρωματική όραση μπορεί να βελτιωθεί.