Οι διαστάσεις της γλώσσας και οι γλωσσικές διαταραχές

Γράφει η Χαραλαμπία Λεοντίτση
Ειδική Λογοπαθολόγος, Ειδική παιδαγωγός νηπιαγωγός

 

Η γλώσσα έχει τρεις διαστάσεις: μορφή περιεχόμενο και χρήση. Οι διαταραχές στη γλώσσα μπορεί να σχετίζονται με δυσκολίες σε αυτούς τους τρεις τομείς. Επίσης μπορεί να εμφανίζονται διαταραχές που να έχουν σχέση με την αλληλεπίδραση αυτών των τριών διαστάσεων. Θα αναπτύξουμε αναλυτικά τις διαταραχές στους παραπάνω τομείς

• Διαταραχές περιεχομένου  διαπιστώνονται όταν η μορφή και η χρήση της γλώσσας κυμαίνεται είτε σε φυσιολογικά όρια είτε είναι πολύ πιο ανεπτυγμένη από το περιεχόμενο. Τα τυφλά παιδιά συνήθως παρουσιάζουν τέτοιες διαταραχές διότι απουσιάζουν τα οπτικά ερεθίσματα και οι οπτικές πληροφορίες. Ως επί το πλείστον ηχολαλούν ή μιλούν παρορμητικά χωρίς να εκφράζουν τις ιδέες τους.

Ακόμα παιδιά χαμηλής νοημοσύνης εμφανίζουν διαταραχές στο περιεχόμενο της γλώσσας πολύ περισσότερες σε σχέση με τη μορφή και τη χρήση της. Πολλές φορές οι απαντήσεις των παιδιών εξαρτώνται από την τελευταία φράση του συνομιλητή τους. Έχουνε επιφανειακή συνοχή και αποδεκτή γραμματική σύνταξη αλλά υστερούν σε νόημα. για παράδειγμα τα υδροκέφαλα παιδιά είναι "υπερλεκτικά" Δηλαδή εμφανίζουν μία λογόρροια χωρίς όμως να υπάρχει νόημα σε αυτήν. 

• Οι διαταραχές μορφής αφορούν τα προβλήματα λόγου που έχουν σχέση με τις δυσκολίες των παιδιών να συνδυάσουν τους ήχους της ομιλίας , να χρησιμοποιήσουν συγκεκριμένες κατηγορίες λόγου η να χρησιμοποιήσουν κανονες  με τους οποίους συνδυάζονται οι λέξεις μεταξύ τους. τα παιδιά με προβλήματα μορφής χρησιμοποιούν εναλλακτικούς τρόπους επικοινωνίας. για παράδειγμα βλεμματική επαφή κίνηση κεφαλιού προσωδία και άλλα. Έχουν δυσκολία στο να κωδικοποιήσουν ομιλητικα και γλωσσικά σχήματα. Δηλαδή μπορεί να έχουμε ένα παιδί το οποίο να χρησιμοποιεί μία με δυο λέξεις στην φράση του και με αυτό τον τρόπο μπορεί να μεταδίδει το περιεχόμενο της

 • Οι διαταραχές της χρήσης αφορούν παιδιά τα οποία δεν συμμετέχουν ουσιαστικά στη συζήτηση και δεν παίρνουν καμία πρωτοβουλία για να αναπτύξουν μία συζήτηση. Ακόμα μπορεί να μην ανταποκρίνονται όταν τα ρωτάνε ή τα παροτρύνουν. Ωστόσο τα παιδιά αυτα μπορεί να έχουν αναπτύξει σωστά τη μορφή και το περιεχόμενο της γλώσσας. Διαταραχές χρήσης μπορεί να είναι και σε περιπτώσεις όπου τα παιδιά χρησιμοποιούν τη γλώσσα για προσωπικές μόνο λειτουργίες. Δηλαδή μιλούν για τον εαυτό τους και ότι σχετίζεται με αυτόν.

Οι διαταραγμένες αλληλεπιδρασεις της χρήσης μορφής και περιεχομένου  της γλώσσας σχετίζονται με ένα παιδί το οποίο μπορεί να έχει σωστό συντακτικό καλή γραμματική και να αρθρώνει σωστά τις λέξεις,  αλλά οι φράσεις του να μην συνδέονται με τα συμφραζόμενα και να μην έχουν νοηματική συνοχή. Δηλαδή τα παιδιά μπορεί να διατυπώνουν φράσεις οι οποίες όμως να διαφέρουν στο νόημα που θέλουν να μεταδώσει το παιδί , ενώ μπορεί να έχουν μία καλή μορφή της γλώσσας.

 • Χωρισμός περιεχομένου μορφής και χρήσεις της γλώσσας αναφέρεται σε περιπτώσεις που έχουμε πολύ σοβαρές διαταραχές λόγου. Καμία διάσταση του λόγου δεν παρουσιάζει επίδραση στην άλλη. Τα παιδιά μπορεί να απαγγέλλουν ποιήματα διαφημίσεις και ανακοινώσεις από το ραδιόφωνο αλλά χωρίς καμία σχέση με το περιβάλλον τους ή χωρίς κάποιο φανερό σκοπό.

Ο σκοπός είναι πολύ γενικότερος και αφορά τη διατήρηση επαφής με τον έξω κόσμο. Για παράδειγμα όταν ένα παιδί είπε τη φράση " μη ρίχνεις το σκύλο από το μπαλκόνι " ενώ έριχνε κάτι στο πάτωμα την είχε συσχετίσει με τη φράση που του είπε η μαμά του πριν από τρία χρόνια όταν το παιδί έριξε το παιχνιδάκι-σκύλο κάτω από το μπαλκόνι.