Το Γιωργάκι από τη Σορωνή!

Γράφει ο Κυριάκος Μιχ. Χονδρός


Σαν σήμερα 10 Ιουνίου του 1944, απελευθερώθηκαν από τις φοβερές φυλακές 72 του Σαν Τσιμινιάνο,  πολιτικοί κρατούμενοι, ανάμεσα στους οποίους και Δωδεκανήσιοι. 

Τρεις μέρες αργότερα λευτερώθηκε και η πόλη αυτή, μια από τις μεσαιωνικές πόλεις της Ιταλίας. Βρίσκεται πάνω σε λόφο σε υψόμετρο 324 μ. στην επαρχία της Σιένας στην περιφέρεια της Τοσκάνης (βόρειο τμήμα της κεντρικής Ιταλίας).
Οι πολιτικοί κρατούμενοι, δεν είχαν την παραμικρή υποψία τι επρόκειτο να συμβεί. Εκείνη τη νύχτα ομάδες από παρτιζάνους κύκλωσαν τις φυλακές και αφού αιφνιδίασαν και ανάγκασαν τους φύλακες της εισόδου, άνοιξαν την κεντρική είσοδο. Ακούστηκε προηγουμένως ένας πυροβολισμός. Ήταν το σύνθημα. Ακολούθησε ο ανατριχλιαστικός θόρυβος από τις σιδερένιες πόρτες των κελιών. Φωνές ακούστηκαν από παντού.

Ένας Έλληνας φώναξε:

- Όλοι οι Έλληνες εδώ. Μετρηθείτε…

Οι φυλακισμένοι βγαίναν άλλοι γρήγορα και άλλοι αργά, χωρίς να πιστεύουν στα μάτια τους, πως εγκαταλείπουν  τα κελιά τους. Βγαίνουν από  την κεντρική είσοδο – έξοδο. Όμως ήταν τόση η αμηχανία και το σοκ, που υπέστησαν,  ώστε ήταν αδύνατον να μετρήσουν μέχρι τον αριθμό δέκα.
 

Οι περιβόητες φυλακές του Σαν Τσιμινιάνο, σχεδιασμένες από τον ζωγράφο Henry Rare (1889-1968)
Οι περιβόητες φυλακές του Σαν Τσιμινιάνο, σχεδιασμένες από τον ζωγράφο Henry Rare (1889-1968)


Η φωνή του Έλληνα ξακακούστηκε λυτρωτικά μέσα στο μαύρο σκοτάδι:
- Γρήγορα, γρήγορα. Κοιτάξτε μήπως ξαχάσαμε κάποιον.
Και τότε ένας από τους κατάδικους, ο Μιχάλης Χονδρός φώναξε:
- Το Γιωργάκι! Το Γιωργάκι από τη Σορωνή. Είναι στο διπλανό κελί μου.
Το παλικάρι βγήκε από το κελί του, ταλαιπωρημένο, αδύναμο, χωρίς κουράγια. Ήταν σε αυτησρή απομόνωση και το βασάνιζαν οι δεσμοφύλακες.

Ο Γιώργος Κυρμιχάλης μαζί με τον Νικόλαο Σάββα, ήταν αυτοί που συνέβαλαν  μεθοδικά, απαφασιστικά και με θετικό αποτέλεσμα, να ανατινάξουν πάνω από 15 πολεμικά ιταλικά αεροπλάνα στα αεροδρόμια της Ρόδου.

Ο  Γ. Κυρμιχάλης επειδή ήταν ανήλικος φυλακίστηκε σε αυστηρά απομόνωση και ο Ν. Σάββας εκτελέστηκε σχεδόν αμέσως.

Οι περισσότεροι από τους πρώην φυλακισμένους ντύθηκαν με χωριάτικα ρούχα και δήθεν πουλούσαν αυγά, μέσα στη πόλη με προορισμό να ανέβουν στα βουνά για να πολεμήσουν τους Γερμανούς.

Για να έρθει η πολυπόθητη λευτεριά, στους πολιτικούς κρατούμενους προηγήθηκαν άλλα γεγονότα όπως οι μάχες κατά των Γερμανικών στρατευμάτυων σε διάφορα μέτωπα.
 

Ενημερωτική πινακίδα στη προτομή του ήρωα, που βρίσκεται  έξω από τη Νέα Αγορά Ρόδου.
Ενημερωτική πινακίδα στη προτομή του ήρωα, που βρίσκεται έξω από τη Νέα Αγορά Ρόδου.


Να παραμείνουμε στο Σαν Τσιμινιάνο. Και να σημειώσουμε την εκπαιδυετική δραστηριότητα που ανέπτυξαν δάσκαλοι προς τους μαθητές τους, κατά την οποία  είχε αναπτυχθεί η κριτική σκέψη, η σημασία της ειρήνης και του φασισμού. Το αποτέλεσμα ήταν πως οι νέοι άνθρωποι μπόρεσαν να αντιληφθούν τα δεινά του πολέμου και της σκλαβιάς και να συντάσσουν κείμενα  κατά του φασισμού και εναντίον του πολέμου.

Στις 5 Ιουλίου 1944, ξεκίνησε η μάχη μαζί με τα συμμαχικά στρατεύματα κατά των Γερμανών. Οι αντάρτες ήταν χωρισμένοι σε ομάδες, οι οποίοι κάτω από ένα συνεχή βομβαρδισμό μπόρεσαν να πολεμήσουν τον εχθρό.

Το Σαν Τσιμινιάνο, απελευθερώθηκε τελικά στις 13 Ιουλίου 1944, από τα γαλλικά στρατεύματα,  τα οποία κατεύθηνε ο στρατηγός Σεβέζ με τη βοήθεια των Ιταλών παρτιζάνων τους ΙΧ αποσσπάσματος της Ταξιαρχίας Spartaco Lavagnini. Η 20χρονη φασιστική δικτατορία, όπως και η γερμανική κατοχή  έληξαν.
Η περιοχή της Τοσκάνης, δεν ξεχνά τις δραματικές εκείνες ημέρες και τα γεγονότα του πολέμου που έζησε ο λαός της.

Έξι Δήμοι  κάθε χρόνο συνεργάζονται  στενά ώστε να τιμήσουν τους νεκρούς και τους μαχητές της ελευθερίας. Έχουν συγκεντρώσει έγγραφα, βίντεο, εικόνες, εικαστικό υλικό και ντοκουμέντα – μαρτυρίες που φανερώνουν τα δραματικά γεγονότα.

Ο Δήμος Σαν Τσιμινιάνο, έχει τοποθετήσει σε περίοπτη θέση  μια μαρμάρινη επιγραφή,  η οποία στην ιταλίκή βέβαια γλώσσα αναφέρεται στο γεγονός αυτό του 1944: «Στις 10 Ιουνίου 1944, οι συμπατριώτες του Σαν Τσιμινιάνο, του 9ου Αποσπάσματος του τμήματος Spartaco Lavagnini, σε συνεργασία με άλλους συμπατριώτες του valdelsa και με μια ομάδα της ταξιαρχίας Guido Boscaglia, απελευθέρωσαν από τη φυλακή 72 πολιτικούς κρατούμενους διαφόρων εθνικοτήτων οι οποίοι καταδικάστηκαν από φασιστικά δικαστήρια και στη μνήμη εκείνων που υπέφρεαν για την ελεύθερη σκέψη τους. 8 Νοεμβρίου 1990».

Η ταπεινή μου γνώμη είναι πως θα πρέπει να τιμήσουμε τον Γιώργο Κυρμιχάλη από τη Σορωνή και τον Νικόλαο Σάββα από το Καστελλόριζο, γιατί θυσίασαν τη ζωή τους, για να καταφέρουν σοβαρό πλήγμα κατά του εχθρού στα πολεμικά αεοδρόμια του νησιού της Ρόδου.

Κάποτε, βρέθηκα στον ιερό ναό Αγίου Λουκά Σορωνής. Ήταν Νοέμβρης μήνας και τα παιδιά έπαιζαν στην αυλή της εκκλησίας. Κάποια στιγμή κοριτσάκια των πρώτων  τάξεων του δημοτικού σχημάτισαν χορό πιασμένα χέρι – χέρι και τραγουδούσαν το γνωστό τραγούδι «Bάζει ο Ντούτσε τη στολή του», γύρω από ένα μνήμα. Το μνήμα αυτό ήταν του Γιώργου Κυρμιχάλη, που πέθανε στη Ρόδο μετά από μακρόχρονη ασθένεια, λόγω ακριβώς της φυλακής και των βασανιστηρίων που υπέστη, στις 15 Αυγούστου του 1949.  
Τι σπουδαίο και αυθόρμητο μνημόσυνο! Τι συγκινητική στιγμή!

Τα νέα παιδιά θα πρέπει να διδαχθούν την τοπική ιστορία. Να μάθουν πως ο πόλεμος είναι η μεγαλύτερη μάστιγα της κοινωνίας. και πως τα αποτελέσματά του είναι καταστροφικά σε νικητές και ηττημένους.

Στις 12.10.1992, ο Σύνδεσμος Καστελλοριζίων Ρόδου «ο Αχιλλέας Διαμαντάρας», ζήτησε από τις τοπικές αρχές να στηθούν ανδριάντες του Γιώργου Κυρμιχάλη και του Νικόλαου Σάββα, με την ευκαιρία μιας εκδήλωση του έγινε προς τιμήν των δυο ηρώων του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου.  Τελικά η πρωτοβουλία ήρθε από την Εταιρεία Ροδιακών Μελετών και από τον Δήμο Ρόδου.

Στην εκδήλωση αυτή, έλαβαν μέρος εκπρόσωποι των ιερολοχιτών, αντιστασιακές οργανώσεις, επίσημοι και πλήθος κόσμου. Το πρωί έγινε  επομνημόσυνη δέση μέσα σε μια συγκινητική ατμόσφαιρα, κατόπιν κατάθεση στεφάνων, ενώ το απόγευμα δόθηκε διάλεξη στην αίθουσα του Ροπδινιού  με θέμα τον ηρωϊσμό των δυο παληκαριών.  Ακολούθησε, μουσικό πρόγραμμα από τη νεανική μπάντα του Δήμου Ιαλυσού υπό την διεύθυνση του αξέχαστου μαέστρου Γιάννη Φουρλάνου.