Μεσαιωνολόγιο: «Μαγικά φίλτρα»

Γράφει η Άννα Αχιολά

info@medievalfestival.gr

 

Σε μία εποχή όπου η κοινωνική καταπίεση ήταν έντονη, η έρευνα ήταν ενοχοποιημένη και τα προσωπικά θέλω ή οι διεκδικήσεις, πέρα από τα στενά όρια που έθετε η εκκλησία, τιμωρούνταν, ο άνθρωπος βρήκε διέξοδο στη μαγεία …

Βέβαια μαγεία υπήρχε ήδη από την αρχαιότητα, όμως θέριεψε την εποχή του Μεσαίωνα, καθώς μέσα από αυτήν, ο άνθρωπος πίστεψε ότι μπορεί να διεκδικήσει … την υγεία του, το αντικείμενο του πόθου του, πλούτη ή ακόμα να εξοντώσει κάποιον αντίζηλο ή υποτιθέμενο εχθρό κλπ, χωρίς να γίνει αντιληπτός από τον περίγυρο του, αν και αυτό δεν ήταν πάντα εφικτό.

Η μαγεία στην Ευρώπη πήρε πολλές μορφές. Δεν ήταν μία συγκεκριμένη κατηγορία ανθρώπων που ασκούσαν τη μαγεία, αλλά υπήρχαν πολλοί που ασκούσαν διάφορα είδη μαγείας (λευκή, μαύρη, νεκρομαντεία κ.α) σε αυτές τις εποχές, όπως: μοναχοί, ιερείς, γιατροί, χειρούργοι, μαίες, λαϊκοί θεραπευτές και μάντεις.

Όμως, μάγους ή μάγισσες αποκαλούσαν συνήθως, όσους η Eκκλησία όριζε πως δεν είχαν δικαιοδοσία από τον … Θεό, να ασχολούνται με θεραπευτικές ή άλλες πρακτικές και σε πολλές περιπτώσεις, ήταν διωκόμενοι. Φυσικά, υπήρχαν και οι περιπτώσεις πολλών ανθρώπων που ενοχοποιήθηκαν σκόπιμα ως μάγοι, χωρίς να έχουν καμία σχέση με μαγεία.
 


Για την άσκηση της μαγείας, οι μέθοδοι ήταν αμφιλεγόμενες και μυστήριες, συχνά δεν αποκαλύπτονταν, αν ο μάγος ήθελε να προστατεύσει τον εαυτό του ή να διασφαλίσει την αποκλειστικότητα της γνώσης των μαγικών του.

Σε άλλες περιπτώσεις όμως καταγράφονταν σε κώδικες και μέσα από αυτές τις καταγραφές διασώζονται σήμερα αρκετές πληροφορίες για τα υλικά και τις μεθοδολογίες των μάγων. Ένας τέτοιος κώδικας του 16ου αιώνα, "The Boke of Secretes of Albertus Magnus of the Vertues of Herbes, Stones and Certaine Beastes" (Το Βιβλίο των Μυστικών του Μεγάλου Αλμπέρτου για την Αξία των Βοτάνων, Λίθων και Συγκεκριμένων Ζώων), περιγράφει τα υλικά που χρησιμοποιούσαν στις διάφορες μαγικές συνταγές.

Ο Μέγας Αλμπέρτος, ή Άγιος Αλμπέρτος ο Μέγας, ήταν ένας καθολικός, Δομινικανός μοναχός και επίσκοπος από την Κολωνία της Γερμανίας του 13ου αι., τον οποίο η καθολική εκκλησία αναγνωρίζει ως έναν από τους 36 γιατρούς της Eκκλησίας.

Γίνεται λοιπόν εύκολα αντιληπτό, πώς μπόρεσε, χωρίς συνέπειες για τον ίδιο, να ασχοληθεί με τομείς όπως η βοτανολογία, αλχημεία, αστρολογία κλπ. Το δε βιβλίο που φέρει το όνομα του, είναι έργο ανώνυμου, πιθανόν οπαδού του Αλμπέρτου, του χρησιμοποίησε το όνομα της ιστορικής αυτής μορφής, για να μπορέσει να το εκδώσει και να το κυκλοφορήσει, ως επιτομή του έργου του.

Οι μαγγανείες έβρισκαν εφαρμογή μέσα από τη χρήση Μαγικών Φίλτρων, Κόνεων και Φυλαχτών, ανάλογα ποιος ήταν ο σκοπός της χρήσης τους, σε όλο το δυτικό κόσμο, από την Ισπανία ως τα Βαλκάνια και όχι μόνο.

Έτσι, εκτός από τους θεωρούμενους μαγικούς λίθους και τα διάφορα βότανα, που επιλέγονταν ανάλογα με τις ιδιότητες τους και το επιθυμητό αποτέλεσμα (θεραπευτικά, ερωτικά, μαύρης μαγείας κλπ), γινόταν χρήση και άλλων αλλόκοτων συστατικών, που σε κάποιες περιπτώσεις προκαλούν μάλλον αποτροπιασμό σήμερα, στην ιδέα ότι κάποιος έπρεπε τότε να τα βρει, να τα καταπιεί ή έστω και να τα φορέσει! …

Υπολείμματα ζώων
Στις μαγικές συνταγές συχνά χρησιμοποιούσαν ολόκληρο κεφάλι ή εγκέφαλο από σπουργίτι, καρδιά ελαφιού, περιττώματα πελαργού, λίπος φιδιού, όρχεις γαϊδάρου, το αίμα και την καρδιά περιστεριού ή ακόμα οστά από την αριστερή πλευρά ενός βακαλάου που έχει καταβροχθιστεί από τα μυρμήγκια. Στη Βαυαρία ήταν επίσης διαδεδομένο το αίμα νυχτερίδας μέσα σε μπύρα, ενώ πολύ δημοφιλής, ειδικά στα ερωτικά φίλτρα, ήταν και η ισπανική μύγα.

Ενδεικτικά, ένα ερωτικό φίλτρο που προτείνεται στο βιβλίο του Μεγάλου Αλμπέρτου, συνιστά την ανάμειξη τριμμένης σε σκόνη μυρτιάς, με πράσα και γαιοσκώληκες. Μόλις φαγωνόταν το παραπάνω μίγμα πίστευαν ότι θα ενισχύσει την αγάπη μεταξύ ενός άνδρα και της συζύγου του.

Επιπλέον, τα σκουλήκια, λόγω της προφανής σχέσης τους με τη γη, ήταν ένα ισχυρό σύμβολο γονιμότητας, συνεπώς ένα πολύ επιθυμητό προσδοκώμενο και γι’ αυτό πολύ συνηθισμένα, σε διάφορα ξόρκια αγάπης.

Στη μεσαιωνική Αγγλία, προτεινόταν στις ερωτευμένες να δημιουργήσουν ένα ζωμό που συμπεριλάμβανε, μεταξύ άλλων, το νεφρό του λαγού, τη μήτρα του χελιδονιού και την καρδιά από περιστέρι. Πρόσθεταν αίμα και κρασί για να γίνει πόσιμο.

Κομμάτια Ανθρώπων
Διάφορα ανθρώπινα μέλη ή ζωτικά όργανα, μπορούσαν να αποτελούν συστατικό ενός μαγικού φίλτρου ή σκόνης. Ένα γνωστό ξόρκι απαιτούσε ακόμα και τον μυελό των οστών αλλά και τον σπλήνα ενός δολοφονημένου αγοριού!

Στα ερωτικά φίλτρα, κονιορτοποιημένα οστά, ηβική τρίχα και εμμηνορροϊκό αίμα, ήταν μόνο μερικά από τα φρικιαστικά συστατικά που μπορεί να χρειαζόταν να βρει ένας επιζητών την αγάπη, για να εξασφαλίσει ότι το ξόρκι θα είχε επιτυχία. θα είχε μάλιστα μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, αν τα παραπάνω συστατικά ανήκαν στο αντικείμενο του πόθου του, σε συνδυασμό με κάποια δικά του.

Το εμμηνορροϊκό αίμα, φυσικά, αντικατοπτρίζει τη φυλετική φύση της ερωτικής μαγείας. Έτσι, για παράδειγμα, το 1320 η ευγενής Béatrice de Planisoles, από την αίρεση των Καθάρων, οδηγήθηκε στον επίσκοπο για να αντιμετωπίσει κατηγορίες μαγείας. Στην κατοχή της ήταν - μεταξύ άλλων "αντικειμένων που έντονα υποδήλωναν ότι χρησιμοποιήθηκαν από αυτήν για να ρίξουν κακά ξόρκια" - λινά μάλλινα με το πρώτο εμμηνορροϊκό αίμα της κόρης της, για να τα πιει ο σύζυγος της κόρης και να σφραγιστεί η πίστη του σ' αυτήν.

Στο όλο τελετουργικό δημιουργίας των μαγικών φίλτρων, οι μάγοι ή μάγισσες, έψελναν στιχάκια και ύμνους, κάποιες φορές ακόμα και προσευχές προς το Θεό, ενώ λάμβαναν υπόψη και την αστρολογία, ώστε το ξόρκι να είναι αποτελεσματικό. Πολύ σημαντική ήταν η φάση του φεγγαριού, που έπρεπε να είναι ευνοϊκή για το σκοπό: Η Νέα Σελήνη συμβόλιζε το ξεκίνημα (πχ για να φέρει ένα νέο έρωτα).

Η Σελήνη σε γέμιση θα έφερνε  αύξηση, ανάπτυξη, έλξη (πχ για να καλυτερέψει μία σχέση). Η Πανσέληνος θα πρόσφερε αναγνώριση, εκπλήρωση, ανταμοιβή, διαύγεια, επίτευγμα (φυλαχτά ή φίλτρα προστασίας, θεραπείας κ.α.) ενώ η Σελήνη σε χάση σήμαινε μείωση ή κατάληξη (φυλαχτά ή φίλτρα για ξεκαθάρισμα και ξεφόρτωμα απ’ ό,τι ενοχλεί ή βαραίνει). Περισσότερα όμως για τη μεσαιωνική αστρολογία … σε επόμενη ενότητα…

Πηγές:
“Magic in the Middle Ages” by Richard Kieckhefer, Cambridge University Press
“The Boke of Secretes of Albertus Magnus of the Vertues of Herbes, Stones and Certaine Beastes”, Michael R. Best, Frank H. (EDT) Brightman
“The Encyclopedia of Witches and Witchcraft” by Rosemary Ellen Guiley, Facts on File
www.historyanswers.co.uk
www.historyextra.com
en.wikipedia.org