Καστελλόριζο,  ένα όνειρο κοντά μας...

Γράφει ο αρχιτέκτονας Αγαπητός Ξάνθης

«Μικρό μου Καστελλόριζο
της γης μαργαριτάρι
βασίλεια σε πολεμούν
ποιός θα σ’ πρωτοπάρει…»

Ένας στίχος που αποτυπώνει τη διαχρονικότητα του νησιού και σιγοτραγουδιέται σ’ όλο το νησί. Είναι το απόσταγμα της ιστορίας ενός πονεμένου νησιού, που γνώρισε δόξες αλλά και πτώση.
Ήταν ένα νησί με πλούσια οικονομική ζωή, δικό του νόμισμα και γραμματόσημο, με δεκάδες εκκλησιές και κυβερνιόταν από δημογεροντία και δημοτικό συμβούλιο αντάξιο του πνευματικού του επιπέδου. Είχε αποικίες  σ ‘ όλο το εύρος των απέναντι ακτών (Καλαμάκι, Αντίφυλλο, Τρίστομη, Κάκαβα, Μύρα, Λιβίσι, Φοίνικα) με πλούσια δράση και ζωή, σ’ ένα  γεωγραφικό ακτινωτό σχηματισμό ανάπτυξης.

Οι κάτοικοι του νησιού πριν από Πόλεμο με ένα στόλο από 500 ιστιοφόρα επιδόθηκαν στο εμπόριο της ξυλείας, του κάρβουνου, των χαλιών και άλλων ειδών, τα οποία αγόραζαν από την Ανατολή και τα πουλούσαν στην Αίγυπτο, στην Παλαιστίνη, στην Κύπρο, στα νησιά του Αιγαίου, ακόμα και στην Ιταλία.

Λέει το τραγούδι
«Μικρό το Καστελλόριζο τσ’ είχε πολλά καράβια
είχε κορίτσες όμορφες τσέ ναύτες παλικάρια»
Η μετανάστευση και η δυστυχία του πολέμου κατάντησαν το Καστελλόριζο ένα «μικρό» νησί, με μεγάλη ψυχή και σπουδαίο μνημονικός τόπο.     
Σήμερα κατοικείται από 250 μόνιμους κατοίκους και κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού ο πληθυσμός διπλασιάζεται κυρίως με τους μετανάστες της πρώτης και δεύτερης γενιάς , οι λεγόμενοι «Cazzies» που ο νόστος τους κάνει να «γεύονται» τις φυσικές ομορφιές του Καστελλόριζου.   
 
Η ζωή συνδέεται άμεσα με τον θερινό τουρισμό και η οικοδομική δραστηριότητα βασίζεται πάνω σε αυτόν.
Η αυθεντικότητα του περιβάλλοντος και η γνησιότητα των φαγητών προδίδει τη χάρη του νησιού.
Έξω από τις ταβέρνες στο «κορδόνι» που προσφέρουν εκπληκτικούς  ψαρομεζέδες και τοπικά φαγητά, υπάρχει ένα φαγάδικο στην πλατεία του Αγίου Γεωργίου των Χωραφιών τα ονομαζόμενα «Πλατάνια» της κυρίας Μαγιάφη Κατίνας που προσφέρει μαγειρευτό φαγητό, γεμιστά κρεμμύδια (σαλαντρουμάσι) ακολουθώντας πιστά τη υγιεινή μεσογειακή κουζίνα. Η γνησιότητα σ’ όλο το μεγαλείο της.   

Αλλά αυτό που κάνει το νησί ξεχωριστό είναι η Γαλάζια Σπηλιά του Καστελλόριζου. Γνωστότερη με τ’ όνομα «Σπηλιά του Παραστά» ή «Φώκιαλη», από τις φώκιες που κατοικούν μέσα, είναι το μεγαλύτερο από τα ενάλια σπήλαια της Ελλάδας και ένα από τα γνωστά παγκοσμίως για τον πλούσιο σταλακτιτικό-στολισμό που διαθέτει. Βρίσκεται στο νότιο σημείο του νησιού και είναι εφάμιλλο εκείνου του «Κάπρι της Ιταλίας».

Τις ημέρες παραμονής στο νησί απήλαυσα και την παρουσία του βιβλίου της Βασιλικής Χρυσανθοπούλου. (2017). «Τόποι Μνήμης στην Καστελλοριζιακή μετανάστευση και διασπορά». Εκδόσεις: Παπαζήση, το οποίο αφορά την ανάλυση του τόπου μνήμης (σημαντικό γεγονός για το νησί) στη βάση του ναυαγίου του πλοίου Empire Patrol (1945), όπου χάθηκαν 33 ανθρώπινες ζωές που επέστεφαν στα πάτρια εδάφη από την προσφυγιά.
 
Αλλά και ο γλύπτης Αλέξανδρος Ζυγούρης, αποκαλούμενος και  «Άγιος», είναι μια ιδιαίτερη ζώσα φιγούρα για το νησί προερχόμενος από το Γοργόμυλο Πρέβεζας. Μένει τους θερινούς μήνες και όχι μόνο από το 1979 προσφέροντας την τέχνη της γλυπτικής πάνω στους φυσικούς βραχώδεις όγκους του νησιού με ρήματα και φιγούρες από την αρχαία Ελλάδα, επιθυμώντας να αφήσει το αποτύπωμα του «Λόγου και της Σοφίας» στο χωροχρόνο της τοπικότητας.    
Το τελευταίο ελκυστικό «πραγματάκι» είναι οι χελώνες καρέτα που κυκλοφορούν ελεύθερες στο λιμάνι του νησιού, υποδεχόμενες τους επισκέπτες και διατυπώνοντας τη φιλικότητα της θάλασσας με τους κατοίκους. Είναι ένα άλλο στοιχείο που πιστοποιεί τα φιλόξενα γαλάζια νερά του νησιού τα οποία διαθέτουν και ιδιαίτερη πολυτοπική εθνογραφική και γεωοικονομική σημασία1 σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο…

«Καστελλόριζο, εθνικό μετερίζι…»
«Καστελλοριζιοί , πορτιέρηδες, ακοίμητοι, μπροστάρηδες και ποντίφικες της ελληνικής γης».  
Χαρακτηρισμοί από το βιβλίο του Ευάγγελου Δανιήλ Σπάρταλη με τίτλο «τότες…στο Καστελλόριζο».
ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΟ, ένα πιστευτό όνειρο που σε κάνει να ανακαλύπτεις την πύλη της αιωνιότητας…  
Υ.Γ.  Το παρόν άρθρο γεννήθηκε με την επιστροφή μου από το ακριτικό νησί, πατρίδα του πατέρα μου.

1. Για τη σημασία της γεωοικονομίας και της αειφόρου ανάπτυξης στο Καστελλόριζο διεξάγεται έρευνα σ’επίπεδο μετα-διδακτορικού στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου.