Να κάνουμε το άγχος φίλο μας;

Γράφει η Χριστίνα Ζερβού
Ψυχολόγος


Έχω μια ομολογία να κάνω. Αλλά αρχικά θέλω να μου κάνετε και εσείς μια μικρή εξομολόγηση.

Τον περασμένο χρόνο, είχατε σχετικά χαμηλό, μέτριο, ή πολύ άγχος; Δεν υπάρχει κανένας μας που δεν αντιμετωπίζει άγχος. Η ομολογία μου είναι αυτή, ως ψυχολόγος, η αποστολή μου είναι να βοηθήσω τους ανθρώπους να είναι πιο ευτυχισμένοι.

Φοβούμαι όμως ότι μέχρι σήμερα έχουμε πληροφορίες που κάνουν περισσότερο κακό παρά καλό και έχουν να κάνουν με το άγχος. Εδώ και χρόνια μαθαίνουμε μόνο ότι το στρες μας κάνει να νιώθουμε άρρωστοι. Αυξάνει τον κίνδυνο παθήσεων υγείας από το κοινό κρυολόγημα έως την καρδιαγγειακή νόσο.  Βασικά έχουμε μετατρέψει το άγχος σε εχθρό. Αλλά με τις σημερινές προηγμένες επιστημονικές έρευνες εγώ σαν ψυχολόγος έχω αλλάξει γνώμη για το άγχος και σήμερα, θέλω να αλλάξω και τη δικιά σας.

Επιτρέψτε μου να ξεκινήσω με μια επιστημονική έρευνα που άλλαξε όλη μου την προσέγγιση στο άγχος. Η μελέτη αυτή παρακολούθησε χιλιάδες ενήλικες στη Αμερική για οκτώ χρόνια. Εντάξει, πρώτα θα σας πω τα κακά νέα των ευρημάτων. Οι άνθρωποι που έζησαν πολύ άγχος το προηγούμενο έτος είχαν 43% αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου.

Αλλά αυτό ισχύει μόνο για τους ανθρώπους που πίστευαν ότι το στρες είναι επιβλαβές για την υγεία τους. Τα άτομα όμως  που έζησαν πολύ άγχος αλλά δεν είδαν το στρες ως επιβλαβή, δεν ήταν σε κίνδυνο να πεθάνουν πρόωρα.

Στην πραγματικότητα, είχαν τον μικρότερο κίνδυνο από οποιονδήποτε άλλον στη μελέτη, συμπεριλαμβανομένων ανθρώπων που είχαν σχετικά χαμηλό άγχος. Τώρα οι ερευνητές εκτιμούν ότι κατά τη διάρκεια των οκτώ ετών που παρακολουθούσαν θανάτους, 182.000 πέθαναν πρόωρα, όχι από άγχος, αλλά από την πεποίθηση ότι το άγχος είναι κακό για την υγεία. Πρόκειται για πάνω από 20.000 θανάτους ετησίως.

Αυτό δείχνει το πιστεύω ότι το στρες είναι κακό για τη υγεία είναι μια από τις μεγαλύτερες αιτίες θανάτου, σκοτώνοντας περισσότερους ανθρώπους από τον καρκίνο του δέρματος, το HIV / AIDS και την αυτοκτονία. Πιστεύοντας ότι το στρες είναι κακό για την υγεία μας προκαλεί περισσότερο κακό παρά καλό.

Ερεύνησα ακόμη περισσότερο. Μπορεί η αλλαγή αντιμετώπισης του στρες να μας κάνει στα αλήθεια πιο υγιείς; Και εδώ η επιστήμη απαντάει Ναι! Όταν αλλάζετε γνώμη για το στρες, μπορείτε να αλλάξετε την αντίδρασή του στο σώμα. Τώρα για να σας εξηγήσω πώς λειτουργεί αυτό. 

Υπάρχουν επιστημονικές μελέτες που  ονομάζονται κοινωνική δοκιμασία άγχους (Social Stress Test). Αν πραγματικά συμμετείχατε σε αυτή τη μελέτη, σίγουρα θα αγχωνόσασταν καθώς έχει σχεδιαστεί για να κάνει ακριβώς αυτό.

Η καρδιά σας θα χτυπούσε δυνατά, η αναπνοή σας θα γινόταν γρηγορότερη και θα ιδρώνατε. Κανονικά, ερμηνεύουμε αυτές τις φυσικές αλλαγές ως άγχος ή σημάδια ότι δεν αντιμετωπίζουμε πολύ καλά την πίεση. Εάν όμως τα θεωρούσαμε ως σημάδια ότι το σώμα μας ήταν ενεργοποιημένο και μας προετοίμαζε να ανταποκριθούμε στην πρόκληση αυτή;

Στη μελέτη που διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ αυτό ακριβώς είπαν στους συμμετέχοντες. Πριν ξεκινήσουν την κοινωνική δοκιμασία άγχους, διδάσκονταν να επανεξετάσουν την ανταπόκρισή τους στο στρες ως χρήσιμη. Όταν η καρδιά χτυπάει δυνατά μας προετοιμάζει για δράση.

Όταν η αναπνοή είναι γρηγορότερη, δεν είναι πρόβλημα, σημαίνει απλώς ότι ο εγκέφαλός μας θα έχει περισσότερο οξυγόνο. Οι συμμετέχοντες που έμαθαν να αντιλαμβάνονται το στρες ως χρήσιμο για την απόδοσή τους, είχαν λιγότερο άγχος και περισσότερη εμπιστοσύνη στον εαυτό τους . Αλλά το πιο συναρπαστικό εύρημα για μένα ήταν το πώς άλλαξε η αντίδραση του σώματός τους.

Τώρα, σε μια τυπική αντίδραση στρες, ο καρδιακός ρυθμός ανεβαίνει και τα αιμοφόρα αγγεία συστέλλονται, αυτός είναι ένας από τους λόγους που το χρόνιο στρες συνδέεται με καρδιαγγειακές παθήσεις. Πραγματικά δεν είναι υγιές να βρισκόμαστε σε αυτή την κατάσταση συνεχώς. Όμως, σε αυτή τη μελέτη, όταν οι συμμετέχοντες θεώρησαν την ανταπόκρισή τους στο στρες ως χρήσιμη, τα αιμοφόρα αγγεία τους παρέμειναν χαλαρά και ανοιχτά.

Η καρδιά τους εξακολουθούσε να χτυπάει δυνατά, αλλά με πολύ πιο υγιές καρδιαγγειακό προφίλ. Μοιάζει πολύ με τη βιολογική αντίδραση σε στιγμές χαράς και θάρρους. Κατά τη διάρκεια μιας ζωής με αγχωτικές εμπειρίες, αυτή η βιολογική αλλαγή θα μπορούσε να είναι η διαφορά μεταξύ μιας καρδιακής προσβολής που προκαλείται από άγχος στην ηλικία των 50 ετών και της διαβίωσης ως την ηλικία των 90 ετών.

Είναι πραγματικά αυτό που αποκαλύπτει η νέα επιστήμη του στρες, το πώς σκέφτεστε για το στρες. Ο στόχος μου ως ψυχολόγος έχει αλλάξει. Δεν θέλω πλέον να ξεφορτώσω το στρες σας αλλά θέλω να βελτιωθείτε βιώνοντας το στρες. Αν απαντήσατε στην πρώτη ερώτησή μου ότι είχατε πολύ άγχος τον περασμένο χρόνο, θα μπορούμε να σώσουμε τη ζωή σας, επειδή ελπίζουμε ότι την επόμενη φορά που η καρδιά σας χτυπάει δυνατά από το στρες, θα θυμάστε αυτό το άρθρο και θα σκεφτείτε τον εαυτό  σας, αυτό είναι το σώμα μου που με βοηθά να αντεπεξέλθω σε αυτή την πρόκληση. Και τη στιγμή που βλέπετε το στρες με αυτόν τον τρόπο, το σώμα σας σας πιστεύει και η ανταπόκρισή σας γίνεται πιο υγιεινή.

Το στρες μας κάνει κοινωνικούς. Για να καταλάβουμε αυτή την πλευρά του στρες, πρέπει να μιλήσουμε για μια ορμόνη, την οξυτοκίνη. Της δώσανε και χαριτωμένο ψευδώνυμο, την ορμόνη της αγκαλιάς, επειδή κυκλοφορεί στο σώμα όταν αγκαλιάζουμε κάποιον. Αλλά αυτό είναι ένα πολύ μικρό μέρος στο τι κάνει αυτή η ορμόνη. Ρυθμίζει τα κοινωνικά ένστικτα του εγκεφάλου.

Μας προάγει να κάνουμε πράγματα που ενισχύουν τις ανθρώπινες σχέσεις. Είμαστε ακόμα πιο πρόθυμοι να βοηθάμε και να υποστηρίζουμε τους ανθρώπους που μας ενδιαφέρουν. Γινόμαστε πιο συμπονετικοί και στοργικοί. Παρόλα αυτά οι πιο πολλοί από μας δεν γνωρίζουμε ότι και αυτή είναι μια ορμόνη του στρες όπως και η αδρεναλίνη. Όταν η οξυτοκίνη απελευθερώνεται στην απόκριση του στρες μας παρακινεί να αναζητήσουμε υποστήριξη. Η απόκριση στο βιολογικό στρες μας ωθεί να μιλήσουμε σε κάποιον για το πώς αισθανόμαστε.

Με την ορμόνη αυτή μπορούμε και παρατηρούμε όταν κάποιος άλλος στη ζωή μας βρίσκετε σε δύσκολη στιγμή και έτσι υποστηρίζουμε ο ένας τον άλλον. Όταν η ζωή είναι δύσκολη χρειάζεται να  περιβαλλόμαστε από ανθρώπους που ενδιαφέρονται για μας. Λοιπόν, η οξυτοκίνη δεν δρα μόνο στον εγκέφαλό μας. Λειτουργεί επίσης στο σώμα μας και ένας από τους κύριους ρόλους της είναι να προστατεύσει το καρδιαγγειακό μας σύστημα από τις συνέπειες του στρες.

Είναι ένα φυσικό αντιφλεγμονώδες. Βοηθά επίσης τα αιμοφόρα αγγεία να παραμένουν χαλαρά κατά τη διάρκεια του στρες. Αλλά η αγαπημένη μου επίδραση στο σώμα είναι πραγματικά στην καρδιά. Η καρδιά μας έχει υποδοχές για αυτή την ορμόνη, βοηθά τα καρδιακά κύτταρα να αναγεννηθούν και να επουλωθούν από τυχόν ζημιές που προκαλούνται από το στρες.

Αυτή η ορμόνη δηλαδή ενισχύει την καρδιά μας. Και το όμορφο είναι ότι όλα αυτά τα φυσικά οφέλη της οξυτοκίνης ενισχύονται από την κοινωνική επαφή και υποστήριξη. Έτσι, όταν πάμε σε άλλους όταν νιώθουμε άγχος, είτε για να αναζητήσουμε υποστήριξη είτε για να βοηθήσουμε, απελευθερώνουμε περισσότερη από αυτήν την ορμόνη, η ανταπόκριση στο στρες γίνεται πιο υγιής και πραγματικά αναρρώνουμε ταχύτερα από το άγχος.

Θεωρώ είναι εκπληκτικά ευρήματα, ότι η αντίδρασή μας στο στρες έχει έναν ενσωματωμένο μηχανισμό για να αντέχουμε στο στρες και αυτός ο μηχανισμός είναι η ανθρώπινη επαφή. Θέλω να τελειώσω με μια ακόμη μελέτη. Και διαβάστε προσεκτικά, επειδή αυτή η μελέτη θα μπορούσε να σώσει μια ζωή. Ανάμεσα σε άλλες, μια έρευνα στο στρες παρακολούθησε ενήλικες που κυμαίνονταν από την ηλικία 34 έως 93 ετών.

Εντάξει, λοιπόν τα κακά νέα πρώτα: Για κάθε μεγάλη αγχωτική εμπειρία ζωής, όπως οι οικονομικές δυσκολίες ή η οικογενειακή κρίση, αυξήθηκε ο κίνδυνος θανάτου κατά 30%. Αλλά τα καλά νέα είναι ότι οι άνθρωποι που φρόντιζαν άλλους  δεν δημιούργησαν άγχος επικίνδυνο για τ ζωή τους. Μηδέν, τίποτα. Η φροντίδα δημιούργησε ανθεκτικότητα. Βρίσκουμε και πάλι ότι οι βλαβερές συνέπειες του στρες στην υγεία μας δεν είναι αναπόφευκτες. Το πώς σκεφτόμαστε όμως μπορεί να μεταμορφώσει την εμπειρία του στρες στο σώμα και στο νου.

Όταν επιλέγουμε να βλέπουμε το στρες ως χρήσιμο, δημιουργούμε τη βιολογία του θάρρους. Και όταν επιλέγουμε να συνδεθούμε με άλλους υπό άγχος, δημιουργούμε ανθεκτικότητα. Τώρα δεν θα ζητούσα αναγκαστικά περισσότερες αγχωτικές εμπειρίες στη ζωή μας, αλλά η επιστήμη μου έδωσε μια εντελώς νέα εκτίμηση για το άγχος.

Το άγχος μας δίνει πρόσβαση στις καρδιές μας. Στη συμπονετική καρδιά που βρίσκει χαρά και νόημα στη σύνδεση με τους άλλους και ναι, στη βιολογική καρδιά που εργάζεται τόσο σκληρά για να μας δώσει δύναμη και ενέργεια. Όταν επιλέγουμε να βλέπουμε το στρες με αυτόν τον τρόπο, δεν γινόμαστε μόνο καλύτεροι στο άγχος, κάνουμε πραγματικά μια αρκετά βαθιά δήλωση. Λέμε ότι είναι δυνατόν να εμπιστευτούμε τον εαυτό μας να χειριστεί τις προκλήσεις της ζωής.