Η ιδιαίτερη σχέση της Αγιάς Σοφιάς με τη Ρόδο

Της Μαίρης Παπανδρέου


Είναι γνωστή η Ιστορία της Αγιάς Σοφιάς με τη μοναδική Βυζαντινή Τέχνη, που είναι εδώ και αιώνες μοναδικό έργο και αποτελεί το Κέντρο της Ορθοδοξίας και του Χριστιανισμού. Είναι ανεπανάληπτο αρχιτεκτονικό έργο και σημαντικότατο τμήμα της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας.

Η Ρόδος, έχει πολλούς λόγους να αισθάνεται ιδιαίτερα υπερήφανη και «συνδεδεμένη», με την «Αγιά Σοφιά», όχι μόνον επειδή όπως αναφέρεται, τα τούβλα με τα οποία χτίστηκε είναι κατασκευασμένα από Ροδίτικο χώμα, αλλά ακόμα και σήμερα, έχει έναν ιδιαίτερο δεσμό, καθώς η μελέτη και η επίβλεψη της «υποστύλωσής» της, έχει ανατεθεί στη διεθνώς αναγνωρισμένη Ροδίτισσα Πολιτικό Μηχανικό, Αντιπρύτανη του Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Τόνια Μωροπούλου και στην επιστημονική της ομάδα, όπως και η ανάθεση της αναστύλωσης του Παναγίου Τάφου στα Ιεροσόλυμα, έχει ανατεθεί επίσης στην Αντιπρύτανη Τόνια Μωροπούλου και στους συνεργάτες της από το Πολυτεχνείο.

Θρύλοι και παραδόσεις διηγούνται ότι η Αγιά Σοφιά χτίστηκε χάρη σε ένα θαύμα – χάρη σε ένα σημάδι της Σοφίας του Θεού. Το 325 μ.Χ. ο Αυτοκράτορας Κωσταντίνος  έχτισε ειδωλολατρική εκκλησία στη θέση όπου παλαιότερα υπήρχε επίσης ειδωλολατρικός ναός, στο κέντρο της Κωνσταντινούπολης, εκεί που σήμερα βρίσκεται η «Αγιά Σοφιά».

Τον ειδωλολατρικό ναό τον ονόμασε Μεγάλη Εκκλησία, ενώ όταν αργότερα άρχισε να εδραιώνεται στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ο Χριστιανισμός, μετονομάστηκες σε Αγία Σοφία.

Ο πρώτος Ναός καταστράφηκε από οπαδούς του Αρείου, έπειτα από τη Σύγκλητο της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου το 381 μ.Χ. επί αυτοκράτορα Θεοδοσίου Α΄. Οι Πατέρες της Εκκλησίας καταδίκασαν τότε τον Αρειανισμό και εδραιώθηκε ως επίσημη Θρησκεία του Βυζαντινού Κράτους ο Χριστιανισμός.

Ακολούθησαν επεισόδια και ταραχές, καταστράφηκε η στέγη και ανακατασκευάστηκε με αψιδωτές καμάρες το 397 μ.Χ. Και πάλι αποτεφρώθηκε στις 20 Ιουνίου 404 μ.Χ. κατά τη διάρκεια στάσεων που προκλήθηκε εξαιτίας της εξορίας του Πατριάρχη Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου.

Ακολούθησαν πολλές καταστροφές, μέχρι που ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός, μετά τη Στάση του Νίκα, κατά την οποία σκοτώθηκαν 35.000 άνθρωποι, αποφάσισε να χτίσει τη σημερινή Αγία Σοφία.

Ένας ενδιαφέρων θρύλος, αναφέρει, ότι ο Ιουστινιανός δεν ήταν ικανοποιημένος από τα σχέδια που του παρουσίαζαν οι αρχιτέκτονές του για την οικοδόμηση του ναού. Μια Κυριακή, ο αυτοκράτορας έπαιρνε αντίδωρο από το χέρι του Πατριάρχη. Το αντίδωρο έπεσε και ο Ιουστινιανός έσκυψε για να το σηκώσει.

Δεν πρόλαβε όμως, διότι το είχε πάρει μία μέλισσα που πέταξε έξω από το παράθυρο. Τότε ο Ιουστινιανός διέταξε να τρυγηθούν όλα τα μελίσσια για να βρεθεί το αντίδωρο, όπως και έγινε.

Σε μία κυψέλη, αντί για το αντίδωρο, βρέθηκε μία πανώρια εκκλησία πελεκητή και στην Αγία Τράπεζά της, ήταν τοποθετημένο το αντίδωρο. Ο Ιουστινιανός εντυπωσιάστηκε από το έργο της μέλισσας και αποφάσισε, με βάση αυτό το σχέδιο να κατασκευαστεί η Αγία Σοφία.

Την ευθύνη για την ανέγερση του ναού, ανέλαβαν δύο διάσημοι αρχιτέκτονες, ο Ανθέμιος και ο Ισίδωρος. Οι εργασίες άρχισαν το 532 μ.Χ. και ολοκληρώθηκαν μετά από 16 χρόνια. Τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν το 548 μ.Χ.

Σύμφωνα με την παράδοση, ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός επιθυμούσε η Αγιά Σοφιά να είναι το πιο αξιόλογο οικοδόμημα που δημιουργήθηκε ποτέ και να ξεπεράσει το τέμενος του προφήτη Σολομώντα στην Ιερουσαλήμ. Κατά την είσοδό του στην Αγιά Σοφιά, ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός αναφώνησε: «Δόξα των Θεώ, τω καταξιώσαντί με τοιούτον έργον επιτελέσαι. Νενίκηκά σε Σολομών».