Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της δυσλεξίας;

Της Mίκας Αρρώνη*

Ετυμολογικά, ο όρος δυσλεξία (dyslexia), προέρχεται από το λατινικό «dys» και το ελληνικό «λέξη». Δεν πρόκειται για ένα φαινόμενο της εποχής. Αντιθέτως, υπάρχει μια πορεία προσπαθειών αποσαφήνισης του όρου.

Η Βρετανική Εταιρία Δυσλεξίας, ορίζει τη δυσλεξία ως μια σύνθετη νευρολογική κατάσταση με ιδιοσυστατική προέλευση. Aναγνωρίζει τις δυσκολίες οπτικής και ακουστικής επεξεργασίας,  που μπορούν να αντιμετωπίσουν μερικά άτομα με δυσλεξία και επισημαίνει ότι οι δυσλεκτικοί αναγνώστες μπορούν να δείξουν ένα συνδυασμό ικανοτήτων και δυσκολιών που επηρεάζουν τη μαθησιακή διαδικασία. Ορισμένοι έχουν επίσης πλεονεκτήματα σε άλλους τομείς, όπως σχεδιασμός, επίλυση προβλημάτων, δημιουργικές δεξιότητες, διαδραστικές  δεξιότητες και προφορικές δεξιότητες

Τα συμπτώματα της δυσλεξίας μπορεί να διαφέρουν από το ένα παιδί στο άλλο, είναι ασυνεπή και μπορούν ακόμη και να αλλάξουν μέσα στην ίδια μέρα και να εξελιχθούν διαφορετικά καθώς μεγαλώνουν τα παιδιά. Αυτό απορρέει από τον σύνθετο και πολύπλοκο χαρακτήρα της δυσλεξίας.  Κάποια από τα συνηθέστερα χαρακτηριστικά της δυσλεξίας περιγράφονται παρακάτω.

Προβλήματα με τις εκτελεστικές λειτουργίες:  Η εκτελεστική λειτουργία περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα σύνθετων γνωστικών δεξιοτήτων, που είναι υπεύθυνες για το σχεδιασμό των καθηκόντων, χωρίζοντάς τα σε βήματα.

Αυτά τα βήματα θα μπορούσαν να ξεκινήσουν με την ανάλυση των εργασιών και τις απαιτήσεις, να οργανώσουν και να καθορίσουν τον απαραίτητο χρόνο για να ολοκληρώσουν το έργο, να διαρθρώσουν το φόρτο εργασίας, να ορίσουν στόχους, να αξιολογήσουν τις εφαρμοζόμενες δράσεις και να τις προσαρμόσουν με βάση τα αποτελέσματα κ.λπ. ένα από τα πιο κοινά χαρακτηριστικά της δυσλεξίας.

Αυτό σημαίνει ότι κάθε εργασία που απαιτεί προγραμματισμό, για παράδειγμα ο καθαρισμός του δωματίου ή η ολοκλήρωση κάποιας εργασίας μπορεί να αποτελέσει πραγματική πρόκληση για τα παιδιά με δυσλεξία.

Δυσκολίες στην εκμάθηση και επικοινωνία: Η μειωμένη ικανότητα κατανόησης των ταχέων οδηγιών ή η κατανόηση εκφράσεων που έχουν νόημα που δεν είναι εύκολο κατανοητό από τις συγκεκριμένες λέξεις (ιδιώματα). Το παιδί παρουσιάζει αδυναμία εκμάθησης νέων λέξεων, αίσθημα ανασφάλειας όταν μιλάει ή εκφράζει ιδέες κ.λπ.

Προβλήματα με την ανάγνωση: Δυσκολίες στην αποκρυπτογράφηση οποιονδήποτε κωδικών γλώσσας ή συμβόλων, καθιστώντας την ανάγνωση ένα δύσκολο έργο. Τα παιδιά με δυσλεξία συχνά παρερμηνεύουν την προφορά των λέξεων και αντιμετωπίζουν προβλήματα στην επεξεργασία και κατανόηση του τι διαβάζουν. Έτσι, συχνά δεν ενδιαφέρονται πολύ για τα βιβλία.

Προβλήματα με τη γραφή: Δεδομένου ότι τα παιδιά με δυσλεξία έχουν δυσκολίες να θυμούνται τις νέες λέξεις με την πάροδο του χρόνου και να εφαρμόζουν ορθογραφικούς κανόνες, συχνά κάνουν λάθη ορθογραφίας. Έχουν πρόβλημα στο να εκφράσουν γραπτώς τις ιδέες τους. Μερικές φορές, παρόλο που καταλαβαίνουν πλήρως τον παιδαγωγό, δυσκολεύονται να γράψουν. Ο τρόπος που κρατούν το μολύβι είναι γενικά ασυνήθιστος, καθιστώντας το χειρόγραφο ακανόνιστο, ελάχιστα αναγνώσιμο, είτε πολύ μεγάλο είτε πολύ μικρό.

Συμπτώματα στον κινητικό συντονισμό και στον προσανατολισμό χώρου: Δυσκολία διακρίσεως αριστερά από δεξιά, επάνω από κάτω, εμπρός από πίσω, μέσα από έξω, κλπ. Το παιδί αυτό φαίνεται πιο αδέξιο από άλλα παιδιά. Γενικά δεν είναι καλοί σε αθλήματα που απαιτούν συντονισμό, όπως ποδηλασία ή οποιοδήποτε ομαδικό άθλημα όπως το ποδόσφαιρο.

Δυσκολίες με μαθηματικά προβλήματα: Επειδή έχει προβλήματα αναγνώρισης συμβόλων, είναι δύσκολο να μάθει αριθμητική καθώς περιλαμβάνει σύμβολα όπως προσθήκη, αφαίρεση, πολλαπλασιασμό κλπ. Το παιδί έχει, επίσης, πρόβλημα στην απομνημόνευση των πινάκων πολλαπλασιασμού.

Προβλήματα κοινωνικής και συναισθηματικής εμπλοκής: Το παιδί με δυσλεξία μπορεί  να είναι άτακτο ή πολύ ήσυχο. Κάθε παιδί είναι διαφορετικό και βλέπουμε περιπτώσεις τόσο εξέγερσης όσο και μισαλλοδοξίας, αλλά και περιπτώσεις υποβολής.

* Η Μίκα Αρρώνη είναι εκπαιδευτικός
Μsc Ειδική Εκπαίδευση, University of Nicosia. Απόφοιτος του τμήματος Φιλοσοφίας- Παιδαγωγικής- Ψυχολογίας, της Φιλοσοφικής Σχολής του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.  arronimika@hotmail.com