Η δύσκολη συζήτηση για το μέλλον  της ΕΕ και η Ελλάδα

Γράφει o
Σωτήρης Ντάλης*

Η συζήτηση  για το μέλλον της Ευρώπης, που ξεκίνησε ενόψει των ευρωεκλογών του Μαϊου του 2019, θα είναι μια πολυεπίπεδη συζήτηση σε μια «δύσκολη» Ευρώπη.

Μετά το γαλλικό δημοψήφισμα του 2005 και την οριακή επικράτηση του «όχι» για το Ευρωσύνταγμα, η ΕΕ βυθίστηκε σε μια κρίση στην οποία προστέθηκε τα τελευταία χρόνια και η μεγάλη συζήτηση για το προσφυγικό. Έτσι η ΕΕ βρέθηκε να βιώνει μια μεγάλη σύγκρουση.

Όπου από τη μια πλευρά έχουμε αυτούς που ζητούν μια Ευρώπη «φρούριο» (Όρμπαν και Σαλβίνι) και από την άλλη πλευρά έχουμε την πρόταση για μια Ευρώπη φιλελεύθερη  με ενισχυμένη προστασία των εξωτερικών συνόρων, που υποστηρίζεται  κυρίως από τον Μακρόν και τη Μέρκελ.
Ειδικότερα ο Εμμανουέλ Μακρόν μετά τη νίκη του απέναντι  στον εθνικολαϊκισμό τον Μάιο το 2017, έδωσε μια νέα διάσταση στη συζήτηση για  το μέλλον της Ευρώπης και δημιούργησε νέες προϋποθέσεις για τη γαλλογερμανική συνεργασία που είναι πάντα απαραίτητη για την προώθηση της ευρωπαϊκής ενοποιητικής διαδικασίας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ανάγκη από πολιτικούς  ηγέτες με ξεκάθαρες ευρωπαϊκές θέσεις γιατί αντιμετωπίζει σήμερα σοβαρές απειλές.  Ηγέτες που δεν θα επικαλούνται διαρκώς το «εθνικό συμφέρον» που εγκλώβισε την ΕΕ στα  «εθνικά εγώ». Σε αυτόν  τον εγκλωβισμό των «εθνικών εγωισμών», εντάσσεται και το βρετανικό δημοψήφισμα που οδήγησε στο Brexit.

Άραγε μπορεί το Brexit, να αφυπνίσει πολιτικά την Ευρώπη και να την κάνει να αλλάξει;    
Σήμερα με τη Γερμανία να είναι ο βασικός πρωταγωνιστής  της Ευρωζώνης, είναι προφανής η ανάγκη για ένα πιο λειτουργικό σύστημα  για την Ευρωζώνη, η οποία ούτως ή άλλως αποτελεί  μέρος του προβλήματος γιατί είναι μια ατελής οικονομική και νομισματική ένωση  χωρών –μελών με διαφορετικά χαρακτηριστικά.  

Η εμβάθυνση  - ολοκλήρωση της Ευρωζώνης που θα μπορούσε  να συνοδεύεται από τη δημιουργία θέσης υπουργού οικονομικών της Ευρωζώνης, τη μετεξέλιξη του μόνιμου μηχανισμού ΕSM, σε Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ταμείο, ανεξάρτητο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (κάποιοι την θεωρούν ευάλωτη σε πολιτικές πιέσεις) ίσως και  Κοινοβουλίου, θα είναι ο βασικός άξονας των θεσμικών συζητήσεων που θα αρχίσουν μετά τις ευρωεκλογές του Μαΐου.

Τις  παραπάνω συζητήσεις πιθανότατα θα συμπληρώνει το σχέδιο ανάπτυξης της ευρωπαϊκής κοινής άμυνας προκειμένου η ΕΕ να είναι σε θέση να εξασφαλίζει τη στρατηγική της αυτονομία, να μπορεί να διαχειριστεί τις διεθνείς κρίσεις μόνη της και να εγγυάται τα εξωτερικά σύνορά της.  

Το κλειδί για να ανταποκριθεί η Ευρώπη  στις σημερινές και μελλοντικές προκλήσεις είναι να εξοπλιστεί με την απαραίτητη κυριαρχία. Για να καθορίζει η ίδια η Ευρώπη το μέλλον της χρειάζεται περισσότερη κυριαρχία. Είναι απαραίτητο να αποκτήσει η ΕΕ μια ευρωπαϊκή άμυνα. Όσο για την Ελλάδα, φαίνεται  πως η ελληνική κυβέρνηση δεν έχει πειστεί, πως η ελληνική κυριαρχία διασφαλίζεται μέσα από την ενίσχυση της συλλογικής ευρωπαϊκής κυριαρχίας.

 Στερείται ευρωπαϊκού   οράματος  για τη χώρα. Δεν πρέπει  να ξεχνάμε πως στις αρχές του 2015 θεωρούσε το ευρώ αιτία της ελληνικής κρίσης και υποστήριζε την αποχώρηση της Ελλάδας από την Ευρωζώνη. Η χώρα δεν κατέρρευσε γιατί η Ευρωζώνη λειτούργησε ως δίχτυ ασφαλείας.  Η συνέχεια είναι επίσης γνωστή με τακτικές κινήσεις και διαδοχικές κωλοτούμπες, έκανε στροφή 180 μοιρών και  εφαρμόζει με θρησκευτική ευλάβεια όλα τα μέτρα που είτε της επέβαλλαν είτε η ίδια πρότεινε.

* Επίκ. καθηγητής διεθνών σχέσεων  και ευρωπαϊκής ενοποίησης στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Από  τις εκδόσεις Παπαζήση κυκλοφορεί η Β’ έκδοση  του  νέου βιβλίου του «Η ‘’Δύσκολη’’ Ευρώπη. Σε Αναζήτηση της νέας Ευρωπαϊκής Αλληλεγγύης».