Πέτρες στα νεφρά: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε

Γράφει ο Δρ. Σταύρος Σφουγγαριστός MD, PhD*
Χειρουργός Ουρολόγος – Ανδρολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Πατρών
Απόφοιτος Αμερικανικής Ενδοουρολογικής Εταιρείας

 

Τι είναι οι πέτρες στα νεφρά και πώς δημιουργούνται;
Οι πέτρες ή λίθοι στα νεφρά είναι ουσιαστικά άλατα τα οποία δημιουργούνται από τη συνένωση τουλάχιστον δύο στοιχείων. Υπάρχουν πολλοί διαφορετικού τύποι λίθων. Ο πιο συχνός τύπος είναι αυτός του οξαλικού ασβεστίου και αντιστοιχεί στο 80% των περιπτώσεων. Άλλοι τύποι λίθων είναι αυτοί από φωσφορικό ασβέστιο, ουρικό οξύ, στρουβίτη, κυστίνη κ.α.

Τι προβλήματα μπορεί να δημιουργήσει μία πέτρα;
Οι νεφρικοί λίθοι μπορούν να είναι ιδιαίτερα επιβλαβείς για την υγεία και τη φυσιολογική λειτουργία των νεφρών. Μπορούν να προκαλέσουν μία σειρά από προβλήματα τα οποία όλα οφείλονται στην απόφραξη που δημιουργεί η πέτρα στην ελεύθερη ροή των ούρων. Το συνηθέστερο σύμπτωμα είναι ο κολικός του νεφρού. Οι σοβαρότερες επιπλοκές των νεφρικών λίθων είναι η οξεία νεφρική ανεπάρκεια και η ουροσήψη.

Τι θα πρέπει να κάνει κάποιος που έχει πέτρα στα νεφρά;
Υπάρχει το τετράπτυχο της σωστής αντιμετώπισης το οποίο περιλαμβάνει τη χαρτογράφηση των λίθων, την αφαίρεση των λίθων, τη χημική ανάλυση των λίθων και την πρόληψη επαναδημιουργίας.

Τι είναι η χαρτογράφηση των λίθων;
Πριν προτείνουμε την οποιαδήποτε θεραπεία στον ασθενή μας θα πρέπει να έχουμε συλλέξει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες που αφορούν τον αριθμό των λίθων, το μέγεθός τους, τη θέση τους και την πυκνότητα τους. Η εξέταση εκλογής για τη χαρτογράφηση είναι η αξονική τομογραφία. Άλλες εξετάσεις, όπως το υπερηχογράφημα και οι ακτινογραφίες είναι εξαιρετικές επιλογές για την παρακολούθηση ενός ασθενούς αλλά όχι για την αρχική διάγνωση και τη χαρτογράφηση.

Πως επιτυγχάνεται η αφαίρεση μίας πέτρας;
Η αφαίρεση των λίθων μπορεί να επιτευχθεί είτε αυτόματα είτε επεμβατικά. Για πέτρες μικρότερες των 10 χιλιοστών που προκαλούν απόφραξη του νεφρού μπορούμε να περιμένουμε 4-6 εβδομάδες γιατί υπάρχουν αυξημένες πιθανότητες η πέτρα να αποβληθεί μόνη της.

Ποιες τεχνικές λιθοτριψίας υπάρχουν;
Οουρολόγος θα πρέπει να αξιολογεί το μέγεθος, τη θέση και την πυκνότητα της πέτρας προκειμένου να προτείνει την κατάλληλη θεραπεία. Για πέτρες μέχρι και 2 εκατοστά, οι θεραπευτικές επιλογές είναι η ενδοσκοπική/ουρητηροσκοπική λιθοτριψίαμε τη χρήση laser και η εξωσωματική λιθοτριψία. Για μεγαλύτερες πέτρες η μόνη θεραπευτική επιλογή είναι η διαδερμική νεφρολιθοτριψία.

Το ανοικτό χειρουργείο έχει θέση στην αντιμετώπιση των λίθων του ουροποιητικού;
Με τα σύγχρονα ενδοσκόπια και lasers, μπορεί να αντιμετωπισθεί οποιοσδήποτε λίθος με ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους. Το ανοικτό χειρουργείο δεν αποτελεί πλέον επιλογή και δε θα πρέπει να προτείνεται.

Τι είναι η ουρητηροσκοπική λιθοτριψία με laser;
Η ουρητηροσκοπική λιθοτριψία είναι η πιο σύγχρονη μέθοδος λιθοτριψίας με εξαιρετικά ποσοστά επιτυχίας που αγγίζουν το 100%. Η επέμβαση πραγματοποιείται από την ουρήθρα χωρίς τομές και η νοσηλεία του ασθενούς διαρκεί λιγότερο από 24 ώρες. Ο κατακερματισμός της πέτρας επιτυγχάνεται με τη χρήση Holmium laser που είναι η πιο σύγχρονη μορφή λιθοτριψίας και έχει παραγκωνίσει τους παλαιότερους βαλλιστικούς λιθοτρίπτες οι οποίοι προκαλούσαν κακώσεις στον ουρητήρα και αρκετές επιπλοκές.
Είμαι ιδιαίτερα χαρούμενος γιατί μπορούμε πλέον να χρησιμοποιούμε και στη Ρόδο σύγχρονα εύκαμπτα ουρητηροσκόπια και να αντιμετωπίζουμε με αποτελεσματικότητα και ασφάλεια ουσιαστικά όλες τις πέτρες του ουροποιητικού συστήματος.

Τι είναι η διαδερμική λιθοτριψία;
Η επέμβαση αυτή διενεργείται για την αντιμετώπιση μεγάλων κοραλοειδών λίθων. Η επέμβαση γίνεται από την πλάτη του ασθενούς με τομή μικρότερη του 1 εκατοστού. Πρόκειται για μία ασφαλή τεχνική με υψηλά αποτελέσματα. Η εξέλιξη της standard διαδερμικής νεφρολιθοτριψίας είναι η mini-διαδερμική νεφρολιθοτριψία. Η ομάδα μας είναι πρωτοπόρα στην εφαρμογή της τεχνικής αυτής στην Ελλάδα έχοντας πραγματοποιήσει μεγάλο αριθμό επεμβάσεων.

Τι είναι η χημική ανάλυση μίας πέτρας;
Η χημική ανάλυση της πέτρας που αφαιρείται θα μας πληροφορήσει για την ακριβή σύστασή της. Γνωρίζοντας τη σύσταση του λίθου δίνονται συγκεκριμένες οδηγίες στον ασθενή για την πρόληψη σχηματισμού νέων λίθων.

Τι είναι ο μεταβολικός έλεγχος;
Οι ασθενείς που έχουν συχνά επεισόδια λιθίασης θα πρέπει να υποβάλλονται σε εξειδικευμένο μεταβολικό έλεγχο που περιλαμβάνει ειδικές ορμονολογικές και αιματολογικές εξετάσεις καθώς και ανάλυση ούρων 24ώρου με στόχο την εξακρίβωση του ακριβούς αιτίου που οδηγεί στον σχηματισμό των λίθων. Με βάση τα αποτελέσματα του μεταβολικού ελέγχου οι ασθενείς αντιμετωπίζονται στοχευμένα με συγκεκριμένες διατροφικές οδηγίες και αν χρειαστεί με τη χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής.

Η διατροφή επηρεάζει την εμφάνιση πέτρας στα νεφρά;
Ασφαλώς. Η διατροφή επηρεάζει τον σχηματισμό πέτρας στα νεφρά. Η άφθονη λήψη νερού, γύρω στα 3 λίτρα την ημέρα, και η μείωση του αλατιού είναι τα βασικά μέτρα πρόληψης. Οι παλαιότερες απόψεις που υποστήριζαν τη μείωση των γαλακτοκομικών έχουν καταρριφθεί από όλες τις μελέτες και δε θα πρέπει να προτείνονται.
Πέραν των γενικευμένων οδηγιών, ανάλογα με το είδος της πέτρας που έχει ο κάθε ασθενής και τα αποτελέσματα του μεταβολικού ελέγχου, θα προταθούν συγκεκριμένες και στοχευμένες διατροφικές οδηγίες.

Τι ακριβώς είναι η Ενδοουρολογία;
Η Ενδοουρολογία αποτελεί εξειδίκευση της Ουρολογίας και ασχολείται με τις ενδοσκοπικές χειρουργικές επεμβάσεις. Επεμβάσεις δηλαδή που πραγματοποιούνται από τις φυσικές οπές του σώματος (ουρήθρα) χωρίς τομές και με τη χρήση των ενδοσκοπίων, μικρής διαμέτρου εργαλεία με κάμερα. Η Ενδοουρολογία είναι μία «ντελικάτη» εξειδίκευση όπου οι χώροι στους οποίους δουλεύουμε (νεφρός, ουρητήρας) είναι ολίγων χιλιοστών. Επομένως η εξειδικευμένη εκπαίδευση είναι απαραίτητη για τη διενέργεια αποτελεσματικών αλλά κυρίως ασφαλών ενδοουρολογικών επεμβάσεων.
Η Ενδοουρολογία απαιτεί εξειδικευμένη εκπαίδευση σε κέντρα που ασχολούνται στοχευμένα με τις τεχνικές αυτές. Είχα την ευκαιρία να εκπαιδευτώ, με υποτροφία της Αμερικανικής Ενδοουρολογικής Εταιρείας, σε ένα από τα σημαντικότερα Ενδοουρολογικά κέντρα στον κόσμο το Hadassah University Hospital του Ισραήλ με περισσότερες από 1000 ενδοουρολογικές επεμβάσεις τον χρόνο.

* Ο Δρ. Σταύρος Σφουγγαριστός είναι απόφοιτος της Αμερικανικής Ενδοουρολογικής Εταιρείας και αποτελεί Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Πατρών.

Έχει εξειδικευθεί στην Ενδοουρολογία και στη Λαπαροσκοπική/Ρομποτική Χειρουργική στο Hadassah University Hospital του Ισραήλ και στο Maximillian University Hospital του Μονάχου.

Διατηρεί ιδιωτικό ιατρείο στη Ρόδο και είναι επικεφαλής του εξειδικευμένου κέντρου λιθίασης “Athens Stone Clinic” που εδρεύει στην Αθήνα (www.stone-clinic.gr).