Ο Χαρίλαος Τρικούπης ο μόνος πολιτικός  που μείωσε τον αριθμό των βουλευτών το 1886

Γράφει ο Κυριάκος Ι. Φίνας

Στο διάστημα της τελευταίας 15ετίας, όλο και κάποιο έκακτο πρόβλημα αναδεικνύεται και φέρεται προς συζήτηση στο Ελληνικό Κοινοβούλιο και μάλιστα με τον παραμερισμό άλλων τρεχόντων, με αποτέλεσμα άλλα πισσότερου ενδιαφέροντος να αναβάλλονται και μερικά μάλιστα, να μην επανέρχονται προς λήψη αποφάσεων.

Εκείνο, όμως, εκ των προβλημάτων που δεν συζητούνται ευρύτερα ως φαίνεται, δεν απασχολεί στα σοβαρά και κανένα από τους 300 εκ των εκπροσώπων μας στο Ελληνικό Κοινοβούλιο είναι ο αριθμός των βουλευτών. Πρώτος που ανακίνησε το θέμα κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, το 1886 και μάλιστα κατά τρόπον πιεστικό, ήταν ο Πρωθυπουργός Χαρίλαος Τρικούπης.

Ο Χαρίλαος Τρικούπης γεννήθηκε στο Ναύπλιο στις 11 Ιουλίου 1832 και ήταν γιος του διακεκριμένου πολιτικού και ιστορικού Σπυρίδωνα Τρικούπη και της Αικατερίνης. Ενώ ανάδοχός του ήταν ο Ναύαρχος του ΕΘνικοαπελευθερωτικού Αγώνα Ανδρέας Μιαούλης.

Ο Σπυρίδωνας Τρικούπης επιφανής και αυτός πολιτικός ήταν και συντάκτης και τετράτομης ιστορίας της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, η οποία προ ετών κυκλοφόρησε ξανά με φροντίδα του Δημοσιογραφικού Οργανισμού Λαμπράκη.

Επίσης, ο Σπ. Τρικούπης επί Καποδίστρια, διορίστηκε Γενικός Γραμματέας Επικρατείας (πρώτος Πρωθυουργός του Ελεύθερου Ελληνικού κράτους) και κατόπιν Γραμματέας (Υπουργός των Εξωτερικών).
1997 ο ιστορικός Αντώνης Μακρυδημήτρης εξέδωσε Μελέτη, που αριθμεί 450 περίπου σελίδες, με τον τίτλο: «Οι Πρωθυπουργοί της Ελλάδος».

Στην εισαγωγή του έργου του τεκμηριώνει την άποψή του ότι ο Πρωθυπουργός είναι ο σημαντικότερος πολιτικός κάθε χώρας. Και εντοπίζει στον “κανόνα”: Καποδίστριας, Τρικούπης, Βενιζέλος και Καραμανλής. Και επεξηγεί:

1) Ο Ιωάννης Καποδίστριας γιατί παρά τη σύντομη διάρκεια της Κυβερνητικής του θητείας, έθεσε τα θεμέλια του νεοελληνικού Κράτους.

2) Ο Χαρίλαος Τρικούπης γιατί, στη μακρά κοινοβουλευτική θητεία του, κατέβαλε μια τεράστια προσπάθεια με ανάλογο αποτέλεσμα για τον εκσυγχρονισμό της λειτουργίας του Κράτους και του Πολιτεύματος, αλλά και της οικονομικής και κοινωνικής ζωής γενικότερα.

3) Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, γιατί σε μια μόλις δεκαετία κυριολεκτικά διπλασίασε την έκταση και τα φυσικά όρια του Κράτους, επιτυγχάνοντας τη μέγιστη διεύρυνσή του, που κατέστη ποτέ δυνατή και τη λειτουργία του με νέους όρους.

4) Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, τέλος, γιατί στην επιμηκέστερη από όλους τους άλλους κυβερνητική του θητεία συνέβαλε αποφασιστικά στη ραγδαία οικονομική ανάπτυξη, κατά τη μεταπολεμική περίοδο, θεμελίωσε με τρόπο υποδειγματικό την Γ’ Ελληνική Δημοκρατία και πέτυχε την ένταξη της Χώρας ως πλήρους μέλους στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα.

 

ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (1776-1831) (Από τους πιο μεγάλους πολιτικούς  και διπλωμάτες του 19ου αιώνα)
ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (1776-1831) (Από τους πιο μεγάλους πολιτικούς και διπλωμάτες του 19ου αιώνα)


Στο σημερινό μας άρθρο θα αναφερθούμε όσο επιτρέπει ο χώρος της εφημερίδας στον Χαρίλα Τρικούπη:
«...Ο Χαρίλας Τρικούπης έκανε πολλά για τον πολιτικό, το συνταγματικό και κοινωνικό εκσυγχρονισμό της χώρας και σε τόσο σύντομο διάστημα μιας περίπου εικοσαετίας, όσο αυτός (ο Χαρίλαος Τρικούπης). Υπό τη δική του κατεύθυνση και καθοδήγηση σχεδιάστηκαν και εφαρμόστηκαν τα περισσότερα και τα διαρκέστερα δημόσια έργα, που συνέβαλαν αποφασιστικά στην ανάπτυξη της χώρας.

Η περίοδος αυτή φέρει την ανεξίτηλη σφραγίδα του Χαρίλαου Τρικούπη κι αυτός συγκαταλέγεται στους θεμελιωτές του νεοελληνικού κράτους και περιλαμβάνεται ασφαλώς στον “κανόνα” των τεσσάρων κορυφαίων Ελλήνων πρωθυπουργών στην Πολιτική Ιστορία της χώρας. (Ιωάννης Καποδίστριας, Χαρίλαος Τρικούπης, Ελευθέριος Βενιζέλος και Κωνσταντίνος Καραμανλής) (1)

Ο Χαρίλαος Τρικούπης ήταν αφοσιωμένος στην πολιτική. Και πολλά έργα στην Ελλάδα φέρουν το όνομά του. Για το μόνο, που οι αντίπαλοί του τον κατέκριναν ήταν η περίοδος της πτώχευσης, γιατί όπως είχε παρατηρήσει και ο Α. Συγγρός: «...Θέλει και η πτώχευση την τέχνη της».

Και όμως, άλλοι καλόπιστοι ιστορικοίπου ασχολήθηκαν με το θέμα της πτώχευσης αναφέρουν, κατά τα άλλα, όσα ο Τρικούπης προέκρινε ήσαν καλόπιστα και εκπροσωπούσαν την πραγματικότητα. Και όσα, τουλάχιστον, ορισμένοι από την Αντιπολίτευση του καταμαρτυρούσαν, ήσαν άδικα.

Ο πολιτικός και ιστορικός Σπύρος Μαρκεζίνης, αναφέρει: «... Δυστυχώς ο Ιωάννης Καποδίστριας που κατοχύρωσε την Ελληνική Ανεξαρτησία εδολοφονήθη. Ο Χαρίλαος Τρικούπης που έκαμε την Ελλάδα για πρώτη φορά Κράτος απεβίωσε στο εξωτερικό, αφούπρώτα έχασε και τη βουλευτική έδρα του. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, δημιουργός της Μεγάλης Ελλάδας απεβίωσε και αυτός μακριά από την Πατρίδα» (2).
 

ΧΑΡΙΛΑΟΣ ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (1832-1896) (Ο μόνος που ελάττωσε τον αριθμό  των βουλευτών από 245 σε 150 μέλη)
ΧΑΡΙΛΑΟΣ ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (1832-1896) (Ο μόνος που ελάττωσε τον αριθμό των βουλευτών από 245 σε 150 μέλη)


«Συνολικά ο Χαρίλαος Τρικούπης κέρδισετρεις (3) εκλογικές αναμετρήσεις(1881, 1887 και 1892) και έγινε επτά (7) φορές Πρωθυπουργός της χώρας, με συνολική διάρκεια θητείας, που πλησίαζε τα 11 χρόνια. Ξεπέρασε τα 23 χρόνια ως βουλευτής και τα 17 ως Υπουργός, αναλαμβάνοντας, κατά καιρούς, διάφορα Υπουργικά χαρτοφυλάκια (από 6 φορές των Υπουργείων Εξωτερικών και Οικονομικών, 3 φορές του Υπουργείου Εσωτερικών και 2 φορές του Υπουργείου Στρατιωτικών)». Και καθώς αναφέρεται (Αντώνης Μακρυδημητρήτης, «Οι Πρωθυπουργοί της Ελλάδος 1828-1997», Αθήνα 1997), μπορεί δικαιολογημένα να θεωρηθεί ότι ήταν ο πιο ολοκληρωμένος Έλληνας πολιτικός κατά το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα και άφησε το στίγμα του όσο κανένας άλλος στην πολιτική ζωή και την εξέλιξη της χώρας της τότε χρονικής περιόδου του 19ου αιώνα.

Εξάλλου, μεταξύ των θετικών άλλων παρεμβάσεων του Χαριλάου Τρικούπη να παρουσιαστεί στη δημόσια ζωή της χώρας ήταν, όταν δημοσιεύοντας ανυπόγραφα στην εφημερίδα “Καιροί” στις 29 Ιουνίου/11 Ιουλίου 1874 το πολυσυζητημένο άρθρο του επιτέθηκε σφοδρότατα κατά των Αυλικών ραδιουργών επί Βασιλέως Γεωργίου Α’. Απέδιδε την από το έτος 1867 κακοδαιμονία στον σχηματισμό κυβερνήσεων από τη μειοψηφία, χαρακτήριζε την τακτική αυτή του Στέμματος “ως κατάχρησιν της Συνταγματικής προνομίας τον διορισμό και της παύσεως των Υπουργών και πρότεινε ως θεραπεία την αρχή της “δεδηλωμένης” κατά την οποία “τα Υπουργεία λαμβάνονται εκ της πλειοψηφίας της Βουλής”.

Το άρθρο προκάλεσε την ποινική δίωξη του εκδότη των “Καιρών” Γ. Κανελλίδη, ο οποίος προφυλακίστηκε. Μόλις, όμως, εμφανίστηκε ο Τρικούπης και δήλωσε ότι αυτός ήταν ο συντάκτης του άρθρου, ο Κανελλίδης αποφυλακίστηκε. Προφυλακίστηκε, όμως, ο Τρικούπης στις 7/20 Ιουλίου 1874, αλλά αφέθηκε ελεύθερος με εγγύηση, μετά από ένα 24ωρο. Και απαλλάχθιηκε τελικά μετά 15νθήμερο με βούλευμα των Πλημμελειοδικών, το οποίο επικυρώθηκε και από το Εφετείο μετά την ανακοπή του Εισαγγελέα» (3).
 

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (1907-1998) (Στη φωτογραφία ο Κ. Καραμανλής υπογράφει την ιστορική συμφωνία της 28ης Μαΐου 1979 με την οποία η Ελλάδα έγινε το δέκατο μέλος της ΕΟΚ)
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (1907-1998) (Στη φωτογραφία ο Κ. Καραμανλής υπογράφει την ιστορική συμφωνία της 28ης Μαΐου 1979 με την οποία η Ελλάδα έγινε το δέκατο μέλος της ΕΟΚ)


Ελάττωση των βουλευτών από 245 σε 150
Του Χαρίλαου Τρικούπη ήταν τότε τόσον μεγάλη η επιβολή, ώστε έπεισε τη Βουλή που είχε πρόσφατα εκλεγεί, να ελαττώσει τον αριθμό των ίδιων των Μελών της από 245 σε 150, και να ψηφίσει το σύστημα της ευρείας Περιφέρειας, ως και στην αποπεράτωση των αναγκαίων Κρατικών έργων.

Ενδιαφέρον επέδειξε ο Χαρ. Τρικούπης και για τις Ελληνικές Αρχαίοτητες και συνετέλεσε στην αποπεράτωση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Μουσείου της Αθήνας. Έθεσε, δε, τα θεμέλια της Οικονομικής Νομοθεσίας του Κράτους και στο μέτρο που το επέτρεπαν οι διαθέσιμοι πόροι, στράφηκε προς ανάπτυξη των πλουτοπαραγωγικών, δυνάμεων της Χώρας. Αλλά το οικονομικό πρόγραμμα του Τρικούπη στηρίχθηκε, κυρίως, στον εξωτερικό δανεισμό και λιγότερο στον εσωτερικό και στη φορολογία. Εξού και το περίφημο, “δυστυχώς επτωχεύσαμε”.

Ωστόσο, το “δυστυχώς επτωχεύσαμε” κατά τις εκλογές που επακολούθησαν στις 16/28 Απριλίου του 1895, το κόμμα του Χαρίλαου Τρικούπη υπέστη ολοσχερή ήττα, αφού ούτε ο ίδιος δεν εκλέχθηκε στην εκλογική του περιφέρεια του Μεσολογγίου και τη θέση του κατέλαβε άσημος αντίπαλός του με διαφορά 4 ψήφων.
Έτσι μετά την ανακοίνωση των αποτελέσματων των βουλευτικών εκείνων εκλογών, ο Τρικούπης θα πει: “ανθ’ ημών ο Γουλιμής”.

Έκτοτε δεν δόθηκε καμία σοβαρή συνέχεια επί  του εν λόγω θέματος, αλλά απλά διατυπώθηκε αόριστη αναφορά ότι θα ερχόταν στην Ελληνική Βουλή προς περαιτέρω συζήτηση. ‘Ετσι, προ 10ετίας, ο τότε Πρωθυπουργός Γεώργιος Ανδρ. Παπανδρέου, το ανακοίνωσε ότι η Κυβέρνηση θα έφερνε σχετικό Νομοσχέδιο στη Βουλή και εξέφρασε την άποψη ότι είχε ως βάση το γερμανικό μοντέλο.

Ευθύς αμέσως μετά τα διατυπωθέντα, ως προς αριθμό των βουλευτών στο Ελληνικό Κοινοβούλιο, μερικά στελέχη των ελληνικών κομμάτων τοποθετήθηκαν, προκειμένου να παρουσιάσουν τις θέσεις τους, ως προς την εφαρμογή του προαναφερθέντος γερμανικού μοντέλου στα ελληνικά δεδομένα.

Μερικοί, μάλιστα, εξ αυτών, μεταξύ των οποίων και ο άριστος Συνταγματολόγος Ευάγγελος Βενιζέλος, ανέφεραν πως “το γερμανικό μοντέλο θα ήταν σφάλμα να μεταφερθεί στην Ελλάδα”, χωρίς η άποψή του να βρει ανάλογη ανταπόκριση ούτε στον τύπο, αλλά ούτε και στην κοινή γνώμη.

Εκτός των άλλων, ιδιαίτερα στην παρούσα φάση με τις υφιστάμενες οικονομικές, η μείωση καθίσταται απαραίτητη. Επειδή, ωστόσο το Σύνταγμα της Χώρας μας προβλέπει 200 έως 300 βουλευτές ας περιοριστεί, προς το παρόν, στον κατώτερο προβλεπόμενο αριθμό του 200. Ακόμη και αν μειωθούν οι βουλευτές στην Ελλάδα στους 200, θα αντιστοιχεί ένας βουλευτής σε 56.500, ενώ θα χρειαζόταν να μειωθούν στους 157 για να φθάσουμε τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η μέση αναλογία βουλευτών/πληθυσμού στα ευρωπαϊκά κοινοβούλια είναι αποκαλυπτικός, αφού αναλογεί ένας βουλευτής προς περίπου 70.000 κατοίκους. Στην Ελλάδα αντιστοιχεί ένας βουλευτής προς 38.000 κατοίκους, ενώ στις μεγάλες Χώρες ο αντίστοιχος αριθμός κυμαίνεται από 96.000 στην Ιταλία έως 131.000 στη Γερμανία. Στις Χώρες ελληνικού, πάνω-κάτω μεγέθους, ο αριθμός κυμαίνεται από 72.000 στο Βέλγιο έως 45.000 στην Αυστρία. (“Η Καθημερινή” 21.5.2014).

Από τους μετέπειτα του Χαριλάου Τρικούπη πολιτικούς της Χώρας μας εκείνος που πίστευε πράγματι ότι έπρεπε να μειωθεί ο αριθμός των βουλευτών ήταν ο μακαρίτης πολιτικός και ιστορικός Σπύρος Μαρκεζίνης. Έτσι, αρχές του 1954, ύστερα από την εξαγγελθείσα και εφαρμοζόμενη οικονομική πολιτική, δήλωσε ότι η τότε Κυβέρνηση του Στρατάρχη Αλεξάνδρου Παπάγου, του Ελληνικού Συναγερμού, στην οποία συμμετείχε ως Υπουργός Συντονισμού, με ευρύτερες δικαιοδοσίες, θα ψήφιζε Νόμο, με τον οποίο ο αριθμός των βουλευτών θα μειωνόταν σε 150. Αλλά, η μεσολαβήσασα αρχές του Απριλίου του ιδίου έτους διαφωνία του επί άλλων θεμάτων με τον Πρωθυπουργό και η εν συνεχεία αποχώρησή του από την Κυβέρνηση και το κόμμα, ανέστειλαν την ψήφιση του σχετικού Νόμου.

(το  β’ μέρος αύριο)
 

ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (1863-1936) (Οδήγησε στον διπλασιασμό της εδαφικής έκτασης και του πληθυσμού της Ελλάδας)
ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (1863-1936) (Οδήγησε στον διπλασιασμό της εδαφικής έκτασης και του πληθυσμού της Ελλάδας)