Η στάση του γονέα απέναντι στο άγχος του παιδιού

Οι εξελικτικές προκλήσεις στη ζωή του κάθε παιδιού πυροδοτούν ποικίλα συναισθήματα κάθε φορά: αγωνία, φόβο, άγχος, ανησυχία, αβεβαιότητα, ανυπομονησία, υπερένταση, νευρικότητα, απογοήτευση. Το παιδί καλείται να διαχειριστεί αλλαγές, αξιολογήσεις, αποτελέσματα, δοκιμασίες, πιέσεις ανακαλύπτοντας παράλληλα τα όρια και τις αντοχές του. Αν σε όλα αυτά προσθέσεις και την πορεία αναζήτησης της ταυτότητάς του, κυρίως στην προ-εφηβεία και την εφηβεία, καταλαβαίνει κανείς καλύτερα την ευάλωτη και εύθραυστη ψυχοσύνθεση ενός παιδιού. 

Ο γονέας αντιλαμβάνεται άμεσα τις μεταπτώσεις του παιδιού του, τα «ακαταλαβίστικα» ξεσπάσματά του, τις «απρόσμενες» αντιδράσεις του, τις υπερβολές του, καθώς και τις αντιφατικές ή και αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές του. Άλλοτε ως παρατηρητής κι άλλοτε ως αποδέκτης όλων αυτών, ο γονέας προσπαθεί να ερμηνεύσει «σωστά» τις αμφιθυμικές εκδηλώσεις του παιδιού του. Υπάρχουν φορές που είναι προφανείς οι αιτίες και φορές, δυστυχώς, που δυσκολεύεται να εντοπίσει την πηγή της έντασης, λόγω ελλιπούς πληροφόρησης. Στην περίπτωση αυτή απαιτείται μια πιο διερευνητική ματιά από τον γονέα και «ανάλυση» των διάφορων πλαισίων που περιβάλλουν το παιδί (σχολείο, φίλοι, χόμπι, φλερτ, εαυτός, κ.α.).

Τις περισσότερες φορές δεν είναι απαραίτητο να έχει συμβεί κάτι πολύ σοβαρό ή σημαντικό για να αγχωθεί ένα παιδί. Η υπερμεγέθυνση, η υπερανάλυση, η υπερεστίαση μπορούν να συμβούν και σε γεγονότα που αντικειμενικά δεν θα έπρεπε να το απασχολούν τόσο πολύ. Και, όμως, το τι θα ενοχλήσει ένα παιδί, το τι θα το αγχώσει εξαρτάται από το πώς το εισπράττει και το ερμηνεύει το ίδιο με βάση την προσωπικότητά του, την ευαισθησία του, τη συναισθηματικότητά του, την ευθιξία του, την αυτοπεποίθησή του. 

Ο γονέας αρκετά συχνά νιώθει μπερδεμένος, αλλά και εξίσου αγχωμένος σχετικά με το πώς να αντιδράσει απέναντι σε όλα αυτά που εντοπίζει και τον προβληματίζουν στο παιδί του. Κάποιες στιγμές αντιδρά παρορμητικά, άλλες κατόπιν ενδελεχούς σκέψης και προετοιμασίας κι άλλες υπερβολικά ή και απότομα. Δεν είναι καθόλου εύκολο να πρέπει να είσαι συνεχώς σε εγρήγορση. Δεν υπάρχουν ούτε «έτοιμες» απαντήσεις, ούτε γενικευμένες λύσεις. Κάθε παιδί είναι μοναδικό και απαιτεί τη δική του διαχείριση, ανάλογα και με την περίσταση. 

Τα περισσότερα παιδιά τη στιγμή της έντασης ή της «κρίσης» τους έχουν περισσότερο ανάγκη από κατανόηση, συμπαράσταση κι όχι «κήρυγμα», όπως θα έλεγαν τα ίδια. Το πιο σημαντικό για εκείνα, όταν δεν νιώθουν καλά είναι να έχουν δίπλα τους κάποιον που θα τους ακούσει με προσοχή και χωρίς κριτική. Πρώτα από όλα θέλουν να εκφραστούν, να αποσυμπιεστούν, να «βγάλουν» από μέσα τους ό,τι τους βαραίνει. Έχουν ανάγκη σε πρώτη φάση από έναν γονέα που θα λειτουργήσει κατευναστικά, καθησυχαστικά, πυροσβεστικά. Όταν ένα παιδί είναι αγχωμένο ή σε υπερένταση κάθε λέξη του γονέα με το ανάλογο ύφος της θα παίξει καταλυτικό ρόλο στην αντίδρασή του: είτε στο να ηρεμήσει, είτε στο να εκνευριστεί και να συγχυστεί περαιτέρω.

Η ψυχραιμία του γονέα, αλλά και η επιλογή του κατάλληλου timing για το πότε θα πει τι, αποτελούν τους παράγοντες εκείνους που μπορούν να αμβλύνουν ή αντίστροφα να επιδεινώσουν το όποιο άγχος του παιδιού. Αφού το παιδί «ξεσπάσει», αφού εκτονώσει το άγχος του μπορεί να γίνει σε δεύτερο επίπεδο μια πιο εποικοδομητική συζήτηση, όπου ο γονέας θα βρει την κατάλληλη ευκαιρία να αντικαθρεφτίσει στο παιδί του τις τυχόν υπερβολές του, τις διαστρεβλώσεις του, τις αβάσιμες ανησυχίες του, τις προβολές του, τις υπόδηλες ανασφάλειές του. Τότε μόνο μπορεί να γίνει ο γονιός ο υγιής αντίλογος απέναντι σε ένα παιδί που βρίσκεται σε σύγχυση, να το στηρίξει, να το συμβουλεύσει. Υπό άλλες συνθήκες, το παιδί δεν είναι σε θέση να ακούσει κάτι άλλο πέρα από τον («παράλογο») εαυτό του.

Η κατάκτηση και η διατήρηση μιας καλής επικοινωνίας γενικότερα με το παιδί μας αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση για να αντέξουμε τους «κραδασμούς» μιας σύγκρουσης και μιας οξείας αντιπαράθεσης. Ας έχουμε πάντα στο νου μας ότι τα παιδιά τη στιγμή του υπέρμετρου άγχους, φόβου ή θυμού τους έχουν περισσότερη ανάγκη από ποτέ τους γονείς τους, ακόμη κι αν κάνουν ό,τι μπορούν για να μας δείξουν το αντίθετο...