Ένα βιβλίο από τρεις καθηγητές του Πανεπιστημίου Αιγαίου που αφορά τη δημιουργία και τη φαντασία… στη σημερινή πραγματικότητα

Γράφει ο
Αγαπητός Ξάνθης
Αρχιτέκτων-μεταδιδάκτορας 
του Πανεπιστημίου Αιγαίου

 

Το βιβλίο που είχε εκδοθεί στα ελληνικά με τίτλο «Φαντασία Νεκρή Φαντασία-γιατί «με τις ξόβεργες μπορείς να πιάνεις πουλιά, δεν πιάνεις ποτέ το κελαηδητό τους» άνοιξε τα φτερά του στο εξωτερικό, και μάλιστα από τον εκδοτικό οίκο: Nova Science Publishers, Inc. Ne, με αντίστοιχο τίτλο «Imagination Dead Imagine» because «You Can Trap Birds With Birdlime, But You Cannot Capture Their Song». 

Αυτό αποδεικνύει περίτρανα την εμβέλεια που έχουν τα βιβλία που εκδίδουν οι καθηγητές του Πανεπιστήμιου Αιγαίου ως επιβράβευση της προσφοράς τους στη διεθνή επιστημονική κοινότητα.  

Οι συγγραφείς-καθηγητές, κ. Γιώτα Ξανθάκου, κ. Μαρία Καΐλα και κ. Βασίλης Παπαβασιλείου εξέχοντα εκπαιδευτικά μέλη του ΤΕΠΑΕΣ (Τμήμα Επιστημών της Προσχολικής Αγωγής και του Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού) απέδωσαν το πόνημά τους στην ελληνική αλλά και στην αγγλική γλώσσα πλέον  για να διαχυθεί η συγκεκριμένη εκπαιδευτική γνώση σ’ όλο τον κόσμο.  

Το πόνημα καταπιάνεται με τη δημιουργικότητα και την καινοτομία στην κατεύθυνση της εκπαίδευσης. Συνδέει τα παιδαγωγικά νοήματα με την αειφόρο ανάπτυξη σε μια πολύμορφη διάσταση στη βάση του σχεδιασμού, του πνεύματος, του παιχνιδιού και του τεχνουργήματος. Το βιβλίο υποστηρίζει την αναλυτική και δημιουργική σκέψη στο σχολείο και στην οργάνωση απωθώντας τα στενά όρια των ρόλων και κανόνων. 

Η δημιουργική σκέψη έρχεται να ανακαλύψει και να θέσει πλαίσια φαντασίας και πληροφοριών. Είναι ενδιαφέρον για το εκπαιδευτικό σύστημα να γίνει περισσότερο ελαστικό, περισσότερο ευέλικτο, περισσότερο εναλλακτικό. Η δημιουργικότητα αναπτύσσεται με δυναμικά κίνητρα και με διαφορετικά ενδιαφέροντα.   

Το βιβλίο επίσης περιγράφει πολλαπλές απόψεις για τη δημιουργική διαδικασία και τα στάδιά της, από την προετοιμασία στην επώαση, από την έκλαμψη στην επιβεβαίωση. Εμπνέει τους φοιτητές, τους δασκάλους, τους μάνατζερ και τους πολυσχιδείς να προάγουν και να αναζωπυρώσουν τη φλόγα της καινοτομίας και της δημιουργικότητας σε κάθε προσπάθεια τους και σε κάθε στάση τους.   

Παραθέτω το άρθρο-σχόλιό μου που δημοσιεύτηκε στις 13 Μαρτίου 2016 στην έγκριτη εφημερίδα “Ροδιακή” για την ελληνική έκδοση (Εκδοτικός οίκος, Διάδραση).
«Όταν ένα βιβλίο ανατρέπει τον στατικό ειρμό της σκέψης σου, οφείλεις να το αναλύσεις, οφείλεις να το εμβαθύνεις γιατί αυτό μπορεί και να αλλάξει τον ίδιο τον εαυτό σου.

Το βιβλίο: «Φαντασία Νεκρή Φαντάσου» γιατί «με τις ξόβεργες μπορείς να πιάνεις πουλιά, δεν πιάνεις ποτέ το κελαηδητό τους», είναι ένα απλό, ευανάγνωστο πόνημα των: Γιώτα Ξανθάκου, Μαρίας Καΐλα και Βασίλη Παπαβασιλείου, και οι τρεις καθηγητές-παιδαγωγοί του Πανεπιστήμιου Αιγαίου.   

Δεν θα μπω στον πειρασμό να κάνω μια τυπική προσέγγιση για τα περιεχόμενα και τη σειρά των κεφαλαίων αλλά θα προσπαθήσω με ανάμεικτες σκέψεις να μεταφέρω την όποια ουσία του έργου μέσα από τη δική μου ματιά. Εξάλλου οι εκπαιδευτικές και οι ανθρώπινες σχέσεις πολλές φορές σε οδηγούν σε συναισθηματικούς ατραπούς, που συνήθως σε βγάζουν από αδιέξοδα και άλλες όμως σε απασχολούν περισσότερο.  

Είναι ένα βιβλίο γεμάτο θετική ενεργεία που αποδίδει τη δημιουργικότητα σε όλες τις εκφάνσεις. Η δημιουργικότητα παρουσιάζεται ως «μια ιδέα ή ένα προϊόν που είναι πρότυπο, έχει αξιολογηθεί ως χρήσιμο και ως φαινόμενο ενέχει έννοιες όπως: αποκλίνουσα σκέψη, λύση του προβλήματος, ταλέντο και μπορεί να προέλθει μέσα από την παιδεία, αλληλεγγύη, ανοχή, συνεργατικότητα, ανταλλαγή, σχεδιασμό, πρόληψη, πολυλογική και πολυδρομική σκέψη».

Υπάρχει ένα διάλογος με τον αναγνώστη για να τον παροτρύνει να αλλάξει στάσεις για ένα κόσμο με φαντασία, με όραμα, με ομορφιά. Αυτή η συνθετότητα αναδύει την ανάγκη της αναζήτησης μιας και καινούργιας αισθητικής μετατρέποντας την πεζότητα της ζωής σε Τέχνη. Μεταβάλλει το άχρωμο σε χρώμα που μας ταιριάζει. Εξάλλου το χρώμα το φτιάχνουμε εμείς και εμείς είμαστε υπεύθυνοι για την λαμπρότητα, για τη δημιουργία, για τη  θετικότητά του. 

Το νέο παγκόσμιο καθεστώς με τις ανισότητες και τους αποκλεισμούς, έφτιαξε το homo techonologicus και  homo psychologicus, με τις  διαρκείς απειλές των σύγχρονων προβλημάτων σε κοινωνικό και περιβαλλοντικό επίπεδο. Η τοξικότητα δεν εμφανίζεται μόνο στα οικονομικά funds, αλλά διαχέεται σε όλα τα ανθρώπινα δρώμενα. Για αυτό χρειάζεται μια συν-ανάπτυξη που θα προέλθει από την από-μάθηση του υπάρχοντος βλαπτικού μοντέλου και θα οδηγήσει σε νοοτροπίες ενός modus vivendi στο μπόι του ανθρώπου αποθησαυρίζοντας  το για το ουσιαστικό στον τομέα του πολιτισμού το οποίο διαχρονικά υπερθεματίζει το ηθικό και αισθητικό ενέργημα. 

Χρειάζεται να καταλάβουμε ότι ζούμε μέσα σε μια συμ-πλοκή. Κάθε γεγονός είναι ταυτόχρονα τοπικό και παγκόσμιο μέσα από τις συνεχείς ροές των καταστάσεων που εξελίσσονται ραγδαία σε όλα τα μέρη της γης. Από τις προκλήσεις των καιρών και κάτω από την πίεση της διαφαινόμενης ρευστότητας ανοίγονται χώροι όπου πρέπει να σκεφτόμαστε μαζί, να οραματιζόμαστε μαζί, να κάνουμε λάθη μαζί, να αξιολογούμε και να αξιολογούμαστε μαζί, να ανακαλύπτουμε μαζί νέες προοπτικές, εκεί που το παγκόσμιο φαίνεται ανίκητο να βρούμε την κουλτούρα της συμμαχίας και της συν-αγωνιστικότητας. 

Ο πολίτης δεν μπορεί να είναι στριμωγμένος, αδύναμος, πνιγμένος μέσα στην ατομικότητά του αλλά οφείλει να βρει τη δική του στροφή, από την ευφυΐα του και τη διαίσθηση του, από την γενική παιδεία η οποία θα φτιάχνει ανθρώπους τους οποίους ωθεί προς «μια ιπτάμενη φυγή προς τα άστρα», λόγια τρυφερά από τον μεγάλο μουσουργό Μάνο Χατζιδάκι.

Είναι ένα βιβλίο που ανακαλύπτεις τον Άλλον, γιατί πολύ απλά η μοίρα του ανθρώπου είναι να αναζητά δια βίου το σημαντικό εταίρο ώστε να σχηματισθεί η ομάδα η οποία μπορεί να οικοδομήσει πάνω σ’ αυτή τη σχέση και να πλατύνει κρατώντας όμως την ευφυΐα του καθενός. Αυτή η δημιουργία είναι το ξέσπασμα από τη μιζέρια για ένα κόσμο αλλιώτικο, με πολιτισμό βιωσιμότητας όπου η επιστήμη και η τεχνολογία είναι έτοιμες να συμφιλιωθούν με την οικονομία και το περιβάλλον. 

Ζητείται ο δημιουργός-μάστορας να δημιουργεί έργο και σύναμμα  να δημιουργείται απ’ αυτό.   

Και μέσα σ’ αυτόν το συνθετό της θεωρητικής και ψυχο-φιλοσοφικής προσέγγιση αναπτύσσεται και εκφράζεται η φράση κλειδί: ο δημιουργικός σχεδιασμός. Είναι ο σχεδιασμός που ανοίγει διαδρόμους προόδου και συν-ανάπτυξης αποφεύγοντας «μυωπικές» στάσεις και αναβλητικότητες προσβλέποντας στην καινοτομία, ήτοι στη δομική τομή του σήμερα για το αύριο. Αγγίζει απόλυτα και τους αρχιτέκτονες (ευτυχώς !) γιατί μέσα από τη «δημιουργική τάξη» ή την αναλογική τάξη της χωροταξίας, όπως λέει o αρχιτέκτονας Aldo Rossi μπορεί να γεννηθεί η δημιουργική πόλη της οικολογίας και της αειφορίας, η πόλη που παρουσιάζεται ως κοινωνικό έργο που  όπως λέει και ο Henry Lefebvre.

Και μετά από αυτό το ταξίδι στο σύμπαν του διαλόγου, της συνύπαρξης, της κοινωνικότητας αλλά και της συν-σκέψης, η «επένδυση» στα παιδιά, στη γενιά που έρχεται είναι η μεγαλύτερη επιτυχία όλης αυτής της μετάβασης και της καινοτομίας  (transition and innovation). Μέσα από τα δημιουργικά παιχνίδια, μέσα από τα projects τα παιδιά εμπλέκονται ενεργά και υπεύθυνα για να ανακαλύψουν τη σύνδεση ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα.

Ο δημιουργικός δάσκαλος σχεδιάζει (ως οραματιστής αρχιτέκτονας) τη διαδικασία ώστε τα παιδιά να ανακαλύψουν, να σχεδιάσουν, να παίξουν, να υποθέσουν, να διαφωνήσουν, να αποτύχουν και να συνεχίσουν σχεδιάζοντας τις δικές τους ιδέες για  ανεμόμυλους, φωτοβολταϊκά φωτάκια, μηχανές και ακόμη και για το δικό μας «Νανοχώρι» στη δυτική πλευρά του προφήτη Ηλία,  ως περιοχή αναφοράς του βιβλίου για να προβληθούν ζωτικά θέματα για τον τόπο μας. 

Σε αυτή την ευαισθητοποιημένη νεολαία ανοίγει η πόρτα της συλλογικότητας που πρέπει να ξεκινήσει από το τοπικό επίπεδο για να απλώσει στο πλανητικό κρατώντας ότι η αειφόρας ανάπτυξη δεν είναι σλόγκαν αλλά κτίζεται από τη συν-ανάπτυξη και το complexus  στο μότο «σκέφτομαι και δρω ταυτόχρονα σε τοπική και παγκόσμια κλίμακα» σε μια συνεχή διαλεκτική. 

Στο βασανιστικό ερώτημα της σύγχρονης κοινωνίας: Ποιο είναι το ιδανικό σχολείο; για μια κοινωνία σχέσεων, αξιών, αλληλεγγύης, αλτρουισμού και «ευγενούς» ανάπτυξης, απαντάμε μεγαλόφωνα ….διαβάστε το βιβλίο. 

Γιατί διαβάζοντας το ανακαλύπτουμε την απάντηση,  ότι σε αυτό το ανοιχτό, ευέλικτο, δημιουργικό σχολείο θέλουμε να (ξανα)πάμε όλοι μας... Αξίζει τον κόπο».