Η Ευρώπη ως πολιτικό εργαλείο δημιουργίας

Γράφει ο Σωτήρης Ντάλης*

 

Η ευρωπαϊκή ενοποιητική διαδικασία από το 1950 μέχρι σήμερα εξασφάλισε στην Ευρώπη ειρήνη, ευημερία και συνείδηση κοινότητας προκειμένου να ξεπεραστούν οι αντιθέσεις. Με την ευρωπαϊκή ενοποίηση αντλήσαμε  διδάγματα από τις αιματηρές αντιπαραθέσεις του παρελθόντος.

Πέρα από την ειρήνη, τη σταθερότητα και την ευημερία, στις επιτυχίες της ευρωπαϊκής ενοποίησης συμπεριλαμβάνονται οι αρχές, αλλά και η μορφή συνεργασίας στην Ευρώπη: δημοκρατία, ισότητα δικαιωμάτων, διαφάνεια, επικουρικότητα, αξιοπρέπεια του ανθρώπου, ελευθερία, αλληλεγγύη και ανεκτικότητα είναι μερικές από τις βασικές αξίες της ΕΕ, καθώς η ΕΕ δεν είναι απλώς ένας οικονομικός χώρος αλλά και μια κοινωνία αξιών.

Σήμερα,  η  Ευρωπαϊκή  ενοποίηση  σηματοδοτεί   πρωτίστως την ειρήνη στην Ευρωπαϊκή Ήπειρο  που δοκιμάστηκε τόσο σκληρά  στη διάρκεια του 20ού αιώνα. Η Ευρωπαϊκή ενοποιητική  διαδικασία  σημαίνει όμως  και ένα πρότυπο ανάπτυξης μοναδικό στον κόσμο, που συνδυάζει κάποιες πολιτικές αλληλεγγύης με αντικειμενικό σκοπό  μια ανάπτυξη που  πρέπει  να συμμεριζόμαστε όλοι.  

Τι εξυπηρετεί όμως σήμερα η ΕΕ, και ποιο είναι το μέλλον της; Τι έχει ήδη επιτευχθεί προς όφελος των πολιτών της, και ποιες νέες προκλήσεις αντιμετωπίζει σήμερα; Ποιες αλλαγές και καινοτομίες πρέπει να προωθήσει η ΕΕ;

Σε μια περίοδο παγκοσμιοποίησης, μπορεί η Ένωση να ανταγωνισθεί με επιτυχία άλλες μεγάλες οικονομίες; Μπορεί να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στην παγκόσμια σκηνή; Θα βαδίσει τελικά η ΕΕ προς ένα σχήμα  Ενωμένων Πολιτειών της Ευρώπης,  ή στο τέλος θα παραμείνει ένα πλαίσιο συνεργασίας και ανταγωνισμού ανάμεσα σε διαφορετικά κράτη, τα οποία απλώς θα συμμετέχουν στο ίδιο οικοδόμημα;

Τα τελευταία χρόνια η «έλλειψη» της Ευρώπης οδήγησε στην «υποχώρηση»  της Ευρώπης. Η Ευρώπη «σαν κενός χώρος» είναι  η πραγματική παγίδα που η ίδια η Γηραιά Ήπειρος κινδυνεύει να στήσει στον εαυτό της.

Η πρόκληση που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι το αν θα μπορέσει  να προσαρμοστεί στις  προκλήσεις  του 21ου αιώνα  και  να συνδιαμορφώσει   τη  νέα  ατζέντα  της διεθνούς  πολιτικής και των διατλαντικών σχέσεων.

Όπως φάνηκε στη  μέχρι σήμερα  πορεία της ευρωπαϊκής ενοποίησης, η Ευρώπη επιβεβαιώνει την αξία της μόνον όταν επιδεικνύει την ικανότητά της να απαντά στις προκλήσεις της Ιστορίας.

Ειδικότερα σήμερα, με την  ευρωπαϊκή ενοποίηση να έχει μπλοκαριστεί από μια πολυεπίπεδη κρίση οικονομική και προσφυγική στην  οποία ήλθε να προστεθεί και η απόφαση της  Βρετανίας για αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το βασικό  διακύβευμα των ευρωεκλογών του Μαΐου ήταν η συνέχιση της ευρωπαϊκής ενοποίησης ως ενιαίας  στρατηγικής σε ένα σύνθετο και πολύπλοκο κόσμο.

Ο απερχόμενος πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, μας προτρέπει τα τελευταία χρόνια να δούμε  την ενωμένη Ευρώπη ως πολιτικό εργαλείο δημιουργίας και  ειδικότερα την ΕΕ ως συνολική, αναπτυξιακή, κοινωνική, θεσμική και πολιτική οντότητα.  

Το κλειδί  για να ανταποκριθεί η Ένωση στις σημερινές και μελλοντικές προκλήσεις είναι να εξοπλιστεί με την απαραίτητη κυριαρχία τόσο  στο οικονομικό επίπεδο με την ολοκλήρωση της ΟΝΕ όσο και στο πολιτικό επίπεδο με την ανάπτυξη μιας κοινής άμυνας που θα της εξασφαλίζει τη στρατηγική της αυτονομία και θα εγγυάται τα εξωτερικά σύνορά της.

Σε αυτή την κρίσιμη καμπή, χρειαζόμαστε μια νέα φιλόδοξη Ένωση με μεγαλύτερη πολιτική ενοποίηση και ισχυρή οικονομική αλληλεγγύη.

Ειδικότερα στην Ελλάδα, όπου κάποιοι συνεχίζουν να εμφανίζουν την εθνική κυριαρχία ως έννοια ασύμβατη με το ευρωπαϊκό σχέδιο, θα  πρέπει  να εξηγηθεί, πως η ελληνική κυριαρχία διασφαλίζεται μέσα από την ενίσχυση της συλλογικής ευρωπαϊκής κυριαρχίας.

Αυτό πρέπει να το καταλάβουν κι αυτοί που στερούνται ευρωπαϊκού οράματος για τη χώρα και θεωρούσαν το ευρώ αιτία της ελληνικής κρίσης και υποστήριζαν το 2015 την αποχώρηση της Ελλάδας από την Ευρωζώνη. Και πρέπει  να τους θυμίσουμε πως η χώρα δεν κατέρρευσε γιατί η Ευρωζώνη λειτούργησε ως δίχτυ ασφαλείας.

Ας αποφύγουμε τους μοιρολατρικούς τρόπους σκέψης και ας πορευτούμε λοιπόν σε μια ευρωπαϊκή κανονικότητα με γνώμονα έναν εξωστρεφή πατριωτισμό που θέλει την Ελλάδα να προκόβει σε μια ισχυρή και ενωμένη Ευρώπη.
_________________________

 *Ο Σωτήρης Ντάλης είναι Επίκουρος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Από τις εκδόσεις Παπαζήση  κυκλοφορεί το τελευταίο βιβλίο του με τίτλο: “H «δύσκολη» Ευρώπη. Σε αναζήτηση της νέας Ευρωπαϊκής Αλληλεγγύης”.