Ο τουρισμός τρίτης ηλικίας και ο τουρισμός υγείας στην Ελλάδα

Ο τουρισμός τρίτης ηλικίας και ο τουρισμός υγείας αποτελούν πλέον σημαντικό κομμάτι της παγκόσμιας τουριστικής βιομηχανίας. Πώς θα μπορούσε η χώρα μας να διεκδικήσει έσοδα δεκάδων δισ. ετησίως από την ανάπτυξη των συγκεκριμένων κατηγοριών τουρισμού; Σύμφωνα με έρευνα της «διαΝΕΟσις», το 7,3% των ενηλίκων στην Ευρώπη δηλώνουν ότι θα ήθελαν να διαμείνουν στη Ν.Ευρώπη μετά τη συνταξιοδότησή τους; Ότι 120.000 Βρετανοί ηλικίας άνω των 65 ετών ζουν σήμερα στην Ισπανία και ότι ο αριθμός αυτός διπλασιάστηκε μέσα στα τελευταία 10 χρόνια;

Ο ιατρικός τουρισμός και ο τουρισμός τρίτης ηλικίας αποτελούν μια μεγάλη αγορά και δυστυχώς μια ακόμα ανεκμετάλλευτη ευκαιρία για τη χώρα μας.
Πώς θα μπορούσε η Ελλάδα να διεκδικήσει έσοδα εκατομμυρίων δισ. ευρώ ετησίως από την ανάπτυξη των συγκεκριμένων κατηγοριών τουρισμού;
Πώς θα προσελκύσουμε περισσότερους ευκατάστατους συνταξιούχους από τις βόρειες χώρες για να περνούν μέρος του χρόνου εδώ;

Πώς θα προσφέρουμε καλύτερες υπηρεσίες σε ηλικιωμένους που θέλουν να επισκεφθούν τη χώρα μας, αλλά έχουν ιδιαίτερες απαιτήσεις από την προσβασιμότητα, την ασφάλεια και τις υπηρεσίες υγείας των καταλυμάτων τους;

Πώς θα προσελκύσουμε ασθενείς που θέλουν να συνδυάσουν τη θεραπεία τους με διακοπές σε υψηλής ποιότητας μονάδες;
Πώς πρέπει να εκμεταλλευτούμε τις εκατοντάδες ιαματικές πηγές της χώρας, και πώς θα διεκδικήσουμε κομμάτι της γιγάντιας παγκόσμιας αγοράς τουρισμού ευεξίας που αναπτύσσεται γρήγορα;

Η έρευνα της «διαΝΕΟσις», που εκπονήθηκε από το Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής και ομάδα ερευνητών υπό τον συντονισμό του καθηγητή κοινωνικής και προληπτικής ιατρικής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Γιάννη Τούντα, απαντά σε αυτή την ερώτηση.

Η έρευνα
Η ανθρωπότητα γερνάει. Σήμερα στη γη ζουν περίπου 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι ηλικίας άνω των 60. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς, μέχρι το 2050 αυτοί θα φτάσουν τα 2 δισεκατομμύρια. Τα παιδιά που γεννιούνται τον 21ο αιώνα έχουν πάνω από 50% πιθανότητα να ζήσουν πάνω από 100 χρόνια. Και καθώς οι ηλικιωμένοι πληθαίνουν, αλλάζει και ο τρόπος που ζουν. Μένουν υγιείς για περισσότερο χρονικό διάστημα, είναι περισσότερο ευκατάστατοι από τους νεότερους και, από ό,τι φαίνεται από τις τάσεις των τελευταίων δεκαετιών, ταξιδεύουν και περισσότερο.

Ταυτόχρονα, άνθρωποι με προβλήματα υγείας επιλέγουν όλο και πιο συχνά να αναζητήσουν θεραπείες σε άλλες χώρες, ή να συνδυάσουν θεραπεία με διακοπές σε δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς. Αυτές οι τάσεις έχουν δημιουργήσει δύο πολύ μεγάλες αγορές που στο όχι πολύ μακρινό παρελθόν πρακτικά δεν υπήρχαν: τον τουρισμό τρίτης ηλικίας και τον τουρισμό υγείας.
H έρευνα αυτή μελετά κυρίως δύο μεγάλες κατηγορίες: Τον τουρισμό τρίτης ηλικίας και τον τουρισμό υγείας. Σχετίζονται μεταξύ τους, αλλά είναι διαφορετικοί τομείς.

Όταν μιλάμε για τουρισμό τρίτης ηλικίας αναφερόμαστε σε δύο μεγάλες υποκατηγορίες επισκεπτών: Τους τουρίστες (που έρχονται για ολιγοήμερες διακοπές) και αυτούς που έρχονται για μακροχρόνια διαμονή, είτε νοικιάζοντας είτε αγοράζοντας κατοικία. Η πρώτη κατηγορία είναι αυτονόητα σημαντική -και πολύ μεγάλη. Περίπου το 18% των Ευρωπαίων τουριστών το 2014 ήταν άνω των 65 ετών. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, το 2030 θα είναι το 26% και το 2050 το 32%. Είναι ένα πολύ μεγάλο κομμάτι τις αγοράς, το οποίο επίσης χωρίζεται σε δύο υποκατηγορίες: Αυτούς που είναι υγιείς, και αυτούς που έχουν κάποια προβλήματα υγείας. Ένα μεγάλο μέρος αυτού του πληθυσμού τρίτης ηλικίας που ταξιδεύει έχει ανάγκη από κάποιας μορφής ιατρική υποστήριξη. Επιθυμούν, λοιπόν, να έχουν εύκολη και γρήγορη πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας στον τόπο που επισκέπτονται, ακόμα κι αν δεν πάσχουν από κάποιο νόσημα. Μολονότι πρόκειται για μεγάλη κατηγορία, μόνο το 6,1% του συνόλου των ταξιδιών στη χώρα μας το 2016 έγιναν από τουρίστες τρίτης ηλικίας.

Η άλλη κατηγορία, οι τουρίστες μακράς διάρκειας, χωρίζονται κι αυτοί σε δύο κατηγορίες, ανάλογα με το αν ενοικιάζουν ή αγοράζουν σπίτι στον προορισμό τους. Αυτή η κατηγορία, που έχει και το όνομα “snowbird tourism”, μεγαλώνει ολοένα και περιλαμβάνει κυρίως συνταξιούχους από πλούσιες βόρειες χώρες, που επιλέγουν να περάσουν ένα μέρος του χρόνου (συνήθως το χειμώνα) σε νοτιότερα, θερμότερα κλίματα. Ένα 7,3% των ενηλίκων στην Ευρώπη δηλώνει ότι θα ήθελε μετά τη σύνταξή του να πάει να μείνει στη Νότια Ευρώπη. Στη Γερμανία το ποσοστό είναι 9%. Στην Αγγλία είναι 15,3%. 120.000 Βρετανοί ηλικίας άνω των 65 ζουν σήμερα στην Ισπανία -ένας αριθμός που έχει διπλασιαστεί τα τελευταία 10 χρόνια. Είναι μια μεγάλη αγορά, η οποία αναμένεται να μεγαλώσει περισσότερο, πολύ γρήγορα. Τα επόμενα 20 χρόνια θα συνταξιοδοτηθούν 120 εκατομμύρια Ευρωπαίοι. Αυτό σημαίνει ότι τα επόμενα 20 χρόνια εκτιμάται ότι θα έχουμε ζήτηση στη Νότια Ευρώπη για περίπου 2,7 εκατομμύρια παραθεριστικές κατοικίες.

Ο τουρισμός υγείας είναι μια άλλη μεγάλη κατηγορία, που περιλαμβάνει με τη σειρά της διακριτές υποκατηγορίες που ορίζει η έρευνα: Τον ιατρικό τουρισμό, τον ιαματικό τουρισμό και τον τουρισμό ευεξίας. Ο ορισμός του ΟΟΣΑ για τον ιατρικό τουρισμό είναι ο εξής: “Η δραστηριότητα κατά την οποία ο επισκέπτης επιλέγει να ταξιδέψει εκτός εθνικών συνόρων με την πρόθεση να λάβει κάποιας μορφής ιατρική θεραπεία”. Διάφορες εκτιμήσεις τοποθετούν τον αριθμό των ανθρώπων που ταξιδεύουν σε άλλες χώρες για ιατρικούς λόγους κάθε χρόνο από 5 μέχρι 14 εκατομμύρια, με ετήσιο τζίρο δεκάδων δισ. ευρώ. Τ

ο Global Wellness Institute εκτιμά ότι περίπου το 7% όλων των εγχώριων και διεθνών ταξιδιών είναι ταξίδια ιαματικού τουρισμού και τουρισμού υγείας. Σύμφωνα με τα στοιχεία, το 2013 η Ταϊλάνδη προσέλκυσε 1,2 εκατ. ασθενείς, το Μεξικό 1 εκατ., οι ΗΠΑ 800.000, η Σιγκαπούρη 600.000 και η Ινδία 400.000. Η Τουρκία, με 42 διεθνώς πιστοποιημένα νοσοκομεία ιατρικού τουρισμού, το 2015 ξεπέρασε τους 600.000 ασθενείς/τουρίστες. Η Ελλάδα, αντίστοιχα, προσελκύει περίπου 85.000 τέτοιους τουρίστες κάθε χρόνο.

Τι ψάχνουν όλοι αυτοί οι άνθρωποι; Κυρίως ορθοπεδικές, ογκολογικές, αισθητικές, καρδιολογικές και νευρολογικές-νευροχειρουργικές ιατρικές θεραπείες, καθώς και θεραπείες γονιμότητας. Σύμφωνα με μια εκτίμηση, ο μέσος ασθενής ταξιδιώτης στην Ελλάδα είναι ηλικίας 45-55 ετών, μεσαίου ή ανώτερου εισοδήματος, ο οποίος μένει κατά μέσο όρο επτά ημέρες, συνοδεύεται από ένα ακόμα άτομο, έρχεται συνήθως στην Αθήνα και ξοδεύει περίπου 5.000 ευρώ μαζί με το συνοδό του (οι απλοί τουρίστες ξοδεύουν 1.500 ευρώ στο ίδιο διάστημα). Σε έρευνα του 2014 παρεμπιπτόντως, εκτιμήθηκε ότι μόνο από τις 4 βασικές χώρες προέλευσης τουριστών στην Ελλάδα, περίπου 500.000 επισκέπτες έχουν και ανεκπλήρωτες ανάγκες υγείας, δηλαδή ανάγκες για θεραπεία που δεν μπορούν να ικανοποιήσουν στη χώρα τους για οποιονδήποτε λόγο (οικονομικό, αναμονή κλπ.).

Τα χαρακτηριστικά των τουριστών τρίτης ηλικίας
• Ο μέσος Ευρωπαίος εκτιμάται ότι θα παραμείνει υγιής και δραστήριος για 8,3 έτη μετά την ηλικία των 65 ετών

• Οι ηλικιωμένοι ταξιδεύουν όλο και περισσότερο (η μόνη πληθυσμιακή ομάδα στην Ευρώπη που αυξάνει και τον αριθμό των ταξιδιών της και την ταξιδιωτική δαπάνη είναι οι ηλικιωμένοι άνω των 65 ετών)
• Είναι πιο υγιείς σε σχέση με το παρελθόν, πιο ευκατάστατοι από ό,τι οι νεότεροι, ταξιδεύουν πιο συχνά, επιλέγουν πιο μακρινούς προορισμούς στους οποίους διαμένουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα

• Το 46% όσων είναι ηλικίας άνω των 60 αναφέρουν μια μορφή ανικανότητας
• Η πλειονότητα των ατόμων άνω των 65 πάσχουν από κάποιο χρόνιο νόσημα
• Απαιτούν υπηρεσίες καλής ποιότητας λόγω προγενέστερων ταξιδιωτικών εμπειριών.

Ορισμένα ενδιαφέροντα στοιχεία
Το 15% των τουριστών στην Ευρώπη το 2010 ήταν άνω των 65 ετών Το 2050 οι τουρίστες άνω των 65 ετών θα αποτελούν το 32% των τουριστών. Μέχρι το 2050, το 1/3 της συνολικής τουριστικής δαπάνης στην Ευρώπη θα προέρχεται από άτομα άνω των 65 ετών.

 Οι τουρίστες μακράς διαρκείας
• 7,3% των ενηλίκων στην Ευρώπη δηλώνουν ότι θα ήθελαν να διαμείνουν μετά τη συνταξιοδότησή τους στη Ν. Ευρώπη
• 120.000 Βρετανοί ηλικίας άνω των 65 ζουν σήμερα στην Ισπανία (διπλασιάστηκαν μέσα σε 10 χρόνια)

Οι ασθενείς τουρίστες
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, οι άνθρωποι που ταξιδεύουν σε άλλες χώρες για ιατρικούς λόγους κάθε χρόνο κυμαίνονται από 5 μέχρι 14 εκατ., με ετήσιο τζίρο δεκάδων δισ. ευρώ.
• Το Global Wellness Institute εκτιμά ότι περίπου το 7% όλων των εγχώριων και διεθνών ταξιδιών είναι για ιαματικό και ιατρικό τουρισμό.

• Το 2013 η Ταϊλάνδη προσέλκυσε 1,2 εκατ. ασθενείς, το Μεξικό 1 εκατ., οι ΗΠΑ 800.000, η Σιγκαπούρη 600.000 και η Ινδία 400.000.
• Το 2015 η Τουρκία, με 42 διεθνώς πιστοποιημένα νοσοκομεία ιατρικού τουρισμού, ξεπέρασε τους 600.000 ασθενείς/τουρίστες.
• Η Ελλάδα προσελκύει περίπου 85.000 ασθενείς/τουρίστες ετησίως.

Τι μπορούμε να κερδίσουμε
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ερευνητών της διαΝΕΟσις αν βελτιωθούν οι υποδομές, αλλάξει το θεσμικό πλαίσιο και υλοποιηθεί στρατηγική τουρισμού τρίτης ηλικίας στην Ελλάδα, η χώρα θα μπορούσε να κερδίσει 13,6 δισ. ευρώ, και 173.000 νέες θέσεις εργασίας σε πέντε χρόνια από τον τουρισμό τρίτης ηλικίας, την πώληση κατοικιών και τη διαμονή μακράς διάρκειας ξένων τρίτης ηλικίας, τον ιατρικό τουρισμό και τον ιαματικό τουρισμό 13,5 δισ. ευρώ και 171.000 θέσεις εργασίας σε πέντε χρόνια από τον τουρισμό ευεξίας, που απευθύνεται και σε νεότερους

Αν η χώρα θέσει στόχο να κατακτήσει το 15% της αγοράς δεύτερης κατοικίας για Βορειοευρωπαίους συνταξιούχους, τότε θα χρειαστούμε 400.000 κατοικίες τα επόμενα 20 χρόνια.  Από την πώληση ή τη μακροχρόνια ενοικίαση 20.000 κατοικιών τον χρόνο και με τους νέους ιδιοκτήτες να περνούν κατά μέσο όρο 6 μήνες τον χρόνο στη χώρα μας, η επίδραση στο ΑΕΠ θα είναι πάνω από 5 δισ. ευρώ ετησίως και θα δημιουργηθούν περίπου 60.000 νέες θέσεις εργασίας.

Ποια είναι η κατάσταση στην Ελλάδα;
Πλεονεκτήματα

• Αποτελεί ήδη μια μεγάλη τουριστική αγορά.
•  Διαθέτει πολλούς και καλούς γιατρούς.
•  Είναι μια ασφαλής χώρα, με μεγάλο ποσοστό γλωσσομαθών κατοίκων, τουριστικά αξιοθέατα και υψηλό επίπεδο ποιότητας ζωής.
•  Σε έρευνα της “InterNations”, η Ελλάδα τοποθετήθηκε το 2017 μεταξύ των 10 κορυφαίων ηλιόλουστων χωρών που επιλέγει κάποιος για να ζήσει μόνιμα.
•  Είναι σχετικά φτηνή.

Αδυναμίες
• Κακή ποιότητα υποδομών, ειδικά για άτομα με προβλήματα κινητικότητας.
•  Κακές υπηρεσίες των ΜΜΜ.
•  Ελλείψεις προσωπικού και υλικών και κακή οργάνωση στο δημόσιο σύστημα υγείας.
• Αν και έχουμε πολλούς γιατρούς, δεν έχουμε αρκετούς νοσηλευτές.
•  Τα εμπόδια για επενδύσεις σε οικιστικά συγκροτήματα (γραφειοκρατία, χωροταξικοί κανονισμοί) παραμένουν μεγάλα.

• Μόνο το 6,1% των ελληνικών ξενοδοχείων είναι σε θέση να προσφέρουν κάποια μορφή στοιχειώδους ιατρικής φροντίδας εντός των εγκαταστάσεών τους.
• Από τις 822 πηγές θερμομεταλλικών νερών που υπάρχουν στην Ελλάδα μόνο 123 έχουν καταθέσει φάκελο στο υπουργείο Τουρισμού και μόνο οι 48 έχουν λάβει αναγνώριση.

Τι κάνουν οι άλλοι και τι κάνουμε εμείς
Τόσο ο τουρισμός τρίτης ηλικίας, όσο και ο τουρισμός υγείας, αποτελούν πλέον ένα σημαντικό μέρος της τουριστικής βιομηχανίας σε πολλές αναπτυσσόμενες και αναπτυγμένες χώρες. Πολλές επενδύουν αναπτύσσοντας νέα τουριστικά προϊόντα, επενδύουν σε μονάδες που παρέχουν συγκεκριμένες νοσηλευτικές και υποστηρικτικές υπηρεσίες στους ηλικιωμένους, ή σχεδιάζουν ειδικά τουριστικά πακέτα.

Σε χώρες όπως η Πορτογαλία, η Ισπανία και η Ιταλία, δε, κατασκευάζονται συγκροτήματα κατοικιών που καλύπτουν τις ειδικές απαιτήσεις του συγκεκριμένου κοινού, και προωθείται με διάφορα εργαλεία η μετεγκατάσταση ηλικιωμένων από άλλες χώρες. Τα παραρτήματα της έρευνας περιέχουν μερικά τέτοια παραδείγματα. Διάφορες πρωτοβουλίες, τόσο κρατικές, όσο και από την τοπική αυτοδιοίκηση και την ιδιωτική πρωτοβουλία σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση.

Στην Ισπανία, για παράδειγμα, το πρόγραμμα European Senior Tourism (EST) προσελκύει Ευρωπαίους τουρίστες τρίτης ηλικίας από άλλες χώρες της Ευρώπης σε ισπανικούς τουριστικούς προορισμούς με πολύ χαμηλές τιμές κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου ή της άνοιξης, εκτός περιόδου αιχμής δηλαδή. Το πρόγραμμα IMSERSO επιδοτεί τη βελτίωση τουριστικών υποδομών ώστε να μπορούν να εξυπηρετούν άτομα της τρίτης ηλικίας ή άτομα με αναπηρίες, ενώ επιδοτεί και προγράμματα κοινωνικού τουρισμού για ηλικιωμένους.
 

Στη δική μας χώρα η κατάσταση είναι διαφορετική. Αν και έχουμε το γνωστό, ελκυστικό κλίμα και την όμορφη φύση, αν και είμαστε μια χώρα γεωγραφικά κοντά σε πληθυσμούς εύπορων ηλικιωμένων από τη Βόρεια Ευρώπη, αν και είμαστε μέλος της Ε.Ε., παρ’ όλα αυτά δεν έχουμε καταφέρει να προσελκύσουμε ούτε μεγάλο μέρος της αγοράς του τουρισμού τρίτης ηλικίας, ούτε της αγοράς του τουρισμού υγείας. Και τα πλεονεκτήματά μας στους συγκεκριμένους τομείς, μάλιστα, δεν περιορίζονται στο κλίμα και τη γεωγραφική μας θέση. Η χώρα μας έχει ήδη μια μεγάλη τουριστική αγορά με αξιόλογες επιχειρήσεις και έμπειρα στελέχη. Διαθέτει, επίσης, πολλούς και καλούς γιατρούς (έχει μια από τις μεγαλύτερες αναλογίες γιατρών αναλογικά με τον πληθυσμό στην Ευρώπη).

 Είναι επίσης μια χώρα ασφαλής, με μεγάλο ποσοστό γλωσσομαθών κατοίκων, τουριστικά αξιοθέατα και υψηλό επίπεδο ποιότητας ζωής. Σε έρευνα της InterNations, ενός δικτύου για ανθρώπους που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό, η Ελλάδα τοποθετήθηκε το 2017 μεταξύ των 10 κορυφαίων ηλιόλουστων χωρών που επιλέγει κάποιος για να ζήσει μόνιμα. 1 στους 3 ηλικιωμένους δηλώνουν ότι βρίσκουν τη χώρα μας καλύτερη από ό,τι την περίμεναν, ενώ σχεδόν το 20% δηλώνουν ότι την επισκέπτονται κάθε χρόνο. Και είναι και χώρα σχετικά φτηνή, τόσο ως προς το κόστος ζωής και στις τιμές των ακινήτων, όσο και ως προς το κόστος υπηρεσιών υγείας (σε σύγκριση με της ανεπτυγμένες χώρες, τουλάχιστον).

Μία λιποαναρρόφηση που στοιχίζει $26.200 στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, κοστίζει $3.300 στην Ελλάδα. Από την άλλη, όμως, εδώ έχουμε και πολλά προβλήματα που προς το παρόν μας εμποδίζουν να γίνουμε κορυφαίος προορισμός γι’ αυτές τις κατηγορίες τουρισμού. Η ποιότητα των υποδομών, ειδικά για άτομα με προβλήματα κινητικότητας, οι κακές υπηρεσίες των μέσων μαζικής μεταφοράς, οι ελλείψεις προσωπικού και υλικών και η κακή οργάνωση στο δημόσιο σύστημα υγείας είναι σημαντικά θέματα.

Στα ελληνικά νοσοκομεία οι λοιμώξεις είναι συχνότερες από ό,τι αλλού, ενώ η Ελλάδα έχει πολύ υψηλά ποσοστά μικροβιακής αντοχής. Αν και έχουμε πολλούς γιατρούς, δεν έχουμε αρκετούς νοσηλευτές. Τα εμπόδια για επενδύσεις σε οικιστικά συγκροτήματα (γραφειοκρατία, χωροταξικοί κανονισμοί) είναι μεγάλα. Υπάρχουν λίγες μεγάλες επιχειρήσεις με εμπειρία σε μεγάλης κλίμακας επενδύσεις και πολύ υψηλή φορολογία. Μόνο το 6,1% των ελληνικών ξενοδοχείων (αποκλειστικά ξενοδοχεία 4 ή 5 αστέρων) είναι σε θέση να προσφέρουν κάποια μορφή στοιχειώδους ιατρικής φροντίδας εντός των εγκαταστάσεών τους.

Μόνο το 25,2% των ξενοδοχείων έχουν λάβει πρόσθετη μέριμνα για την εξυπηρέτηση των ηλικιωμένων με ειδικό εξοπλισμό πλέον όσων επιβάλλονται από τη νομοθεσία.  Στην Ελλάδα, δε, υπάρχουν 822 πηγές θερμομεταλλικών νερών, εκ των οποίων οι 750 είναι αξιοποιήσιμες σε σχέση με τις ιαματικές ιδιότητές τους. Μόνο 123 έχουν καταθέσει φάκελο στο υπουργείο Τουρισμού και μόνο οι 48 έχουν λάβει αναγνώριση. Ελάχιστες από αυτές έχουν σύγχρονες εγκαταστάσεις που προσφέρουν σύγχρονες υπηρεσίες.
Βεβαίως, ακόμα έτσι, κάποια πράγματα γίνονται.

Στο θεσμικό κομμάτι, έχει ιδρυθεί η ΕΛΙΤΟΥΡ, ένας μη-κερδοσκοπικός φορέας στον οποίο συμμετέχουν ιδιωτικές εταιρείες από τον τομέα της υγείας, του τουρισμού, των μεταφορών, των πιστοποιήσεων, των συμβούλων επιχειρήσεων, της ασφάλισης και της διαφήμισης, που προωθεί τον τουρισμό υγείας στην Ελλάδα. Ακόμα σχηματίστηκε ο Ελληνικός Σύνδεσμος Τουρισμού Υγείας, ενώ πρωτοβουλίες στο χώρο αναλαμβάνουν και ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών και η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας. Υπάρχουν ήδη και κάποια πρώτα clusters, όπως το Athens Dental Tourism Cluster ή το Athena Health Tourism Cluster.

 Στον ιδιωτικό τομέα, με πρωτοβουλία μιας γερμανικής εταιρείας τουρκικών συμφερόντων, τον χειμώνα του 2018 έξι ξενοδοχεία της Κρήτης έμειναν ανοιχτά για να υποδεχτούν περίπου 50.000 τουρίστες, κυρίως συνταξιούχους γερμανικών ταμείων, με πτήσεις της Aegean από τη Γερμανία. Στη Ρόδο το 2014, σε μια πιλοτική εφαρμογή μιας μορφής τουρισμού που στοχεύει στη διευκόλυνση ατόμων τρίτης ηλικίας με προβλήματα υγείας να κάνουν διακοπές μαζί με τους συγγενείς τους έχοντας πρόσβαση στην ιατρική φροντίδα που χρειάζονται, 15 Γερμανοί τουρίστες με ιατρικά προβλήματα εντάχθηκαν σε ένα πρόγραμμα πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, συνοδευόμενοι από έξι νοσηλευτές και δύο γιατρούς. Στο ίδιο νησί κατασκευάζεται μια πρότυπη μονάδα αποθεραπείας καρκινοπαθών με ξενοδοχειακή μονάδα 260 κλινών. Στο παράρτημα V της έρευνας, δε, υπάρχουν μερικά παραδείγματα μονάδων τουρισμού ευεξίας στη χώρα μας.

Αλλά τέτοιες μεμονωμένες εξαιρέσεις απλά αναδεικνύουν τη μεγάλη χαμένη ευκαιρία. Αν το κράτος και οι επιχειρήσεις τουρισμού αποφάσιζαν να αναλάβουν πρωτοβουλίες για να την εκμεταλλευτούμε το κέρδος για την ελληνική οικονομία θα ήταν τεράστιο.

Τι πρέπει να κάνουμε
Η έρευνα καταλήγει σε μια σειρά από προτάσεις και εργαλεία, από μια ανάλυση περί μάρκετινγκ στις συγκεκριμένες αγορές (κεφάλαιο 4) μέχρι μια καταγραφή σχετικά με τις προδιαγραφές ποιότητας, ασφάλειας και διαχείρισης κινδύνων στους συγκεκριμένους τομείς (3.9). Συνοψίζει, δε, και τα βασικά βήματα για μια στρατηγική ανάπτυξης τουρισμού τρίτης ηλικίας στην Ελλάδα:
• Στόχευση αγοράς και segmentation τουρισμού τρίτης ηλικίας.

• Ανάπτυξη του μείγματος γηριατρικού και/ή ιαματικού τουρισμού με υπηρεσίες αποκατάστασης υγείας και θεραπείας χρόνιων παθήσεων, τουρισμού αναψυχής αλλά και παραχείμασης από δέσμη ειδικών συμβούλων.
• Δημιουργία cluster σε κάθε προορισμό που επιθυμεί να κάνει συνολικό branding της περιοχής ως προορισμό τουρισμού τρίτης ηλικίας.

• Destination branding & marketing -δημιουργία αφηγήματος για κάθε προορισμό.
•  Να εξασφαλιστεί η ύπαρξη και η καλή λειτουργία των αναγκαίων ιατρικών και νοσηλευτικών υπηρεσιών δημόσιου ή/και ιδιωτικού φορέα σε κάθε περιοχή ενδιαφέροντος για τουρισμό τρίτης ηλικίας και τουρισμό μακράς διαμονής.
Οι βασικές προτάσεις πολιτικής, όμως, έχουν να κάνουν με το θεσμικό πλαίσιο, το οποίο κάνει την ανάληψη πρωτοβουλιών από τις επιχειρήσεις σε αυτόν τον τομέα πολύ δύσκολη.

Συγκεκριμένα, υπάρχει ήδη από το 2013 κοινή υπουργική απόφαση που διαμορφώνει το θεσμικό πλαίσιο για τον ιατρικό τουρισμό (ΚΥΑ 27217/2013), η οποία προβλέπει την υποχρεωτική πιστοποίηση των ιατρικών παρόχων σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, την υποχρεωτική ασφάλιση μονάδων και γιατρών για ζητήματα επαγγελματικής ευθύνης, τη σύσταση και τήρηση μητρώου παρόχων ιατρικού τουρισμού και τη χορήγηση από τον ΕΟΤ διακριτού σήματος ιατρικού τουρισμού.

Από τότε όμως εκκρεμεί ακόμη η έκδοση των απαραίτητων εγκυκλίων για την υλοποίησή της. Η δε διαδικασία λειτουργικής αδειοδότησης τουριστικών επιχειρήσεων παραμένει προβληματική.

Δεκαπέντε Προτάσεις Πολιτικής
1. Στην έρευνά τους οι ερευνητές της “διαΝΕΟσις”, προτείνουν 15 μέτρα που πρέπει να ληφθούν, ώστε να αναπτυχθεί ο ιατρικός τουρισμός  και ο τουρισμός τρίτης ηλικίας, ως ακολούθως:
 2. Αλλαγή του θεσμικού πλαισίου για τον ιατρικό τουρισμό (υπάρχει ΚΥΑ από το 2013 που δεν εφαρμόζεται).

3. Αλλαγή του θεσμικού πλαισίου που εμποδίζει τις μεγάλες επενδύσεις σε οργανωμένα συγκροτήματα κατοικιών εκτός σχεδίου πόλης, που περιλαμβάνουν και υπηρεσίες ψυχαγωγίας και υγείας.
4. Να βελτιωθούν σημαντικά οι υπηρεσίες και οι υποδομές εξυπηρέτησης, μετακίνησης, πρόσβασης και ασφάλειας σε όλες τις περιοχές υποδοχής τουριστών τρίτης ηλικίας.

5. Οι υπηρεσίες υγείας της χώρας και οι υποδομές των υπαρχόντων μονάδων πρέπει να αναβαθμιστούν.
6. Να μπορούν να αδειοδοτούνται ιατρικές υπηρεσίες μέσα στις τουριστικές υποδομές.

7. Να διαμορφωθούν οι προϋποθέσεις για τη δυνατότητα επέκτασης της τουριστικής περιόδου σε περιοχές εκτός των αστικών κέντρων.
8. Να επιδιωχθεί και να διευκολυνθεί η απόκτηση διεθνούς πιστοποίησης για τις μονάδες ιατρικού τουρισμού.

9. Να διευκολυθνούν οι διαδικασίες έγκρισης βίζας για μακρόχρονη παραμονή σε άτομα τρίτης ηλικίας. Να προωθηθούν εξειδικευμένα προγράμματα εκπαίδευσης-κατάρτισης για το εμπλεκόμενο προσωπικό στον τουρισμό τρίτης ηλικίας.

10. Να ιδρυθεί Εθνικό Συμβούλιο Τουρισμού Υγείας.
11. Να δημιουργηθούν cluster σε κάθε προορισμό που επιθυμεί να γίνει προορισμός τουρισμού τρίτης ηλικίας.

12. Destination branding & marketing για κάθε προορισμό.
13.Το υπουργείο Τουρισμού θα πρέπει νασυνεχίσει να δίνει έμφαση στην ανάδειξη της Ελλάδας σε κορυφαίο, ασφαλή προορισμό 365 ημέρες τον χρόνο.

14. O EOT να συνεχίσει να συμμετέχει σε διεθνείς εκθέσεις για την προβολή του τουρισμού μακράς διαμονής/παραχείμασης και να συνάπτει διακρατικές δράσεις συνεργασίας.
15.  Εκτεταμένη τεχνική βοήθεια και υποστήριξη στους δήμους για να προσελκύσουν επενδύσεις ιδιωτικού κεφαλαίου και να αναπτύξουν τουρισμό τρίτης ηλικίας.