“Όψεις του αρχαιοελληνικού μύθου στην ποίηση του Κυριάκου Χαραλαμπίδη” της Λουίζας Χριστοδουλίδου

Γράφει ο Κώστας Ε. Σκανδαλίδης

 

Τη βδομάδα που πέρασε, με περίμενε μια ευχάριστη έκπληξη. Η καλή μου φίλη Λουίζα Χριστοδουλίδου μου χάρισε την τελευταία της "δουλειά":  "Όψεις του αρχαιοελληνικού μύθου στην ποίηση του Κυριάκου Χαραλαμπίδη", εκδ. Ηλία Επιφάνιου, Λευκωσία, 2019.

Πρώτα απ' όλα ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης ανήκει στη χορεία των μεγάλων ποιητών και ακριβοδίκαια κατέχει τον τίτλο του εθνικού ποιητή. Με αφορμή, θα έλεγα την Κύπρο και την ελληνική γλώσσα, γράφει ποίηση εδώ και εξήντα χρόνια περίπου, με όπλο του τη Φιλολογική επιστήμη, καθώς και τις επιστήμες της Ιστορίας και της Αρχαιολογίας. 

Αυτός λοιπόν ο αγαπημένος ποιητής στην Κύπρο και στην Ελλάδα με τη βαθιά ελληνική ποίηση που υπηρετεί πιστά την ιστορία και τον μύθο, ευτύχησε να "πέσει" στα χέρια της συμπατριώτισσάς του αλλά και δικής μας φίλης στο εδώ Πανεπιστήμιο του Αιγαίου, αναπληρώτριας καθηγήτριας της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας-Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Κύπρου, όπου διδάσκει στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου, έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι (Maitrise και D.E.A.) και πήρε το διδακτορικό της στη Νεοελληνική Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (Paris IV).
 


Η Λουίζα έχοντας κατά νου την αρχαιογνωσία του ποιητή και τη συνομιλία του με την αρχαία ελληνική γραμματεία, διεισδύει στα εσώτερα της ποίησής του ερευνώντας την ουσία της.

Τα πρόσωπα από τα ομηρικά έπη και τους τραγικούς συγγραφείς τα οποία βρίσκονται στην ποίηση του Κυριάκου Χαραλαμπίδη και προσεγγίζει η Λουίζα είναι η Ελένη, η Κλυταιμνήστρα, η Πηνελόπη και η Αφροδίτη.

Πιο αναλυτικά, οι θεματικές που πραγματεύεται στη μελέτη της είναι:
-Μεταμορφώσεις της Ελένης,
-Νεωτερικός χειρισμός του αρχαιοελληνικού μύθου στο ποίημα "Κλυταιμνήστρα",
-Πηνελόπη: η "περίφρων" του ομηρικού έπους και οι αμφισημίες του προσώπου της,
-Η Αφροδίτη και τα προσωπεία της κ.λπ.
Η Λουίζα Χριστοδουλίδου περαίνοντας τη μελέτη της υποστηρίζει πως ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης "δοκιμάζεται και δοκιμάζει την τέχνη του. Στον αρχαιοελληνικό ή και τον τραγικό μύθο ...βρήκε ομολογουμένως πρόσφορο έδαφος...

Σε ό,τι αφορά την κριτική που ασκήθηκε στον Χαραλαμπίδη για τη μη πιστή αποτύπωση του παραδομένου από την αρχαιότητα μύθου και τη συνακόλουθη διαφορετική ανάγνωση που επιλέγει συχνά να κάνει ο σύγχρονος ποιητής, καταρχάς θεωρούμε ότι δουλειά του ποιητή δεν είναι να μιμείται τα παραδομένα, αλλά να αιφνιδιάζει." (η υπογράμμιση δική μου).

Λουίζα μου, να είναι καλοτάξιδο το βιβλίο σου τόσο στο επιστημονικό προσωπικό όσο και στο ευρύ αναγνωστικό κοινό της Κύπρου και της Ελλάδας.

Το παρόν ασφαλώς και δεν αποτελεί κριτικό σημείωμα, αλλά μια σεμνή ένδειξη θαυμασμού τόσο στο ποιητικό έργο του Κυριάκου Χαραλαμπίδη όσο και στο συγγραφικό και επιστημονικό εν γένει έργο της φίλης Λουίζας Χριστοδουλίδου.

Αφορμώμενη από τα λόγια του Κυρ. Χαραλαμπίδη: «Γράφω όντας περίεργος να δω πού θα με πάει ο μύθος» και εφόσον κατά τον Σολωμό: «και μέρη τόσα φαίνονται και μέρη είναι κρυμμένα», η Λουίζα Χριστοδουλίδου, αποτυπώνει στη μελέτη της την ολοένα και πιο συχνή καταφυγή του ποιητή στον μύθο, θέτοντας βασικά ερωτήματα: Γιατί ο αρχαιοελληνικός μύθος στην ποίηση του Χαραλαμπίδη;

Με ποιο τρόπο παρεισφρέει και μεταβολίζεται ο κεντρικός πυρήνας των μύθων στο ποιητικό μετακείμενο; Κυρίως όμως την ενδιαφέρει να διερευνήσει ποια είναι η βαθύτερη ουσία που υποκρύπτεται πίσω από το προσχηματικό περίγραμμα του μύθου, δεδομένου ότι η συνομιλία του Χαραλαμπίδη με την αρχαία ελληνική Γραμματεία, ως «αναπλαστική μετάδοση», μετατοπίζεται σε ένα άλλο επίπεδο με καταβυθίσεις σε στοχασμούς και αναστοχασμούς.

Η  συγγραφέας αναδεικνύει τον σημαντικό πυρήνα των ομόκεντρων κύκλων αρχαιόμυθων και αρχαιόθεμων χαραλαμπίδειων ποιημάτων, που αναφύεται μέσα από τα δίπολα σχήματα: αλήθεια/ψέμα, ζωή/θάνατος, έρως/ψυχή, έρως/θάνατος, κάλλος/φθορά, νεότητα/γήρας αλλά και όνειρο/ύπαρ.

Ο Χαραλαμπίδης κινείται ανάμεσα στις πολλαπλές αναγνώσεις της προσωπικότητας των ηρώων και ηρωίδων του, ώστε να συλλάβει την αρχέγονη τραγική αίσθηση των πραγμάτων.

Από τη μια πλευρά η Ελένη, η Κλυταιμνήστρα και η Πηνελόπη, που δοκιμάστηκαν στην αντοχή της συζυγικής τους πίστης και σήκωσαν ανάλογα βάρη και από την άλλη πλευρά η «τρομερή θεά» Αφροδίτη που συμβολίζει το «κάλλος» στη γήινη αλλά και την ουράνια έννοια.

Ο μυθοποιητικός χειρισμός συμβάλλει στον επαναπροσδιορισμό του ήθους τους, εφόσον, μέσα από νεωτερικές επινοήσεις, ανατροπές, αντιστραμμένες εικόνες, αναχρονισμούς και παράδοξα, οι αρχετυπικές ηρωίδες αυτοαποενοχοποιούνται με αντιμύθους -για να υπαινιχθεί ο ποιητής τις παλινωδίες της ιστορίας και της ζωής. Με την υιοθέτηση αντίρροπων εκδοχών του μύθου, ο ποιητής θέτει αριστοτεχνικά το εναγώνιο ερώτημα: «ποια είναι τελικά η ποιητική αλήθεια», για να οδηγηθεί στο συμπέρασμα ότι η «εύθραυστη» αλήθεια του πρωταρχικού μύθου δεν είναι μία εντέλει αλλά πολλές.

Όμως ο απόλυτος οδοδείκτης, που «σηματοδοτεί και την πορεία» για την εντρύφηση του ποιητή στο μυστήριο του θανάτου, ως «μέτρου ζωής», είναι η Αφροδίτη -αυτόχρημα δραματικό πρόσωπο-. Ωστόσο, η ευπάθεια της «χαλκούχου του τόπου μας θεάς» οδηγεί συνειρμικά και στο ευπαθές σώμα της αιμάσσουσας Κύπρου. Η «έγκυος σε μέταλλα γυναίκα» συνιστά μιαν ανεξάντλητη θεά, άρα μπορούμε να τη θεώμεθα από διαφορετικές οπτικές γωνίες, όπως άλλωστε και την ίδια την Ποίηση, τη "Μεγάλη κερά", γιατί και η ποίηση είναι ανεξάντλητη και αινιγματική.
 


ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Η Λουίζα Χριστοδουλίδου γεννήθηκε στη Λεμεσό, όπου πραγματοποίησε τις εγκύκλιες σπουδές της. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και στη συνέχεια έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι (Maitrise και D.E.A.). Είναι διδάκτωρ Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Πανεπιστημίου της Σορβόννης (Paris IV).

Τα επιστημονικά της ενδιαφέροντα εστιάζονται στην ευρύτερη Νεοελληνική Λογοτεχνία, στη Νεοελληνική Λογοτεχνία της Κύπρου, στη γυναικεία διανόηση του Έξω Ελληνισμού, στις Ταυτότητες/Ετερότητες, στο μυθιστόρημα με ιστορικό υπόβαθρο, στον μεταποικιακό λόγο, στις αναπαραστάσεις των αρχαιοελληνικών μύθων στη Νεοελληνική Λογοτεχνία, στην εφηβική και νεανική λογοτεχνία.

Έχει λάβει μέρος σε πολλά συνέδρια, με εισήγηση, και μελέτες της έχουν δημοσιευθεί σε συλλογικούς τόμους και περιοδικά στην Ελλάδα, την Κύπρο και το εξωτερικό. Είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας-Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Κύπρου και διδάσκει στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, το οποίο εδρεύει στη Ρόδο.