«Αναζητώντας τα Μυστικά της Καρδιάς»: Το ενδοθήλιο προστατεύει από το έμφραγμα

Του καθηγητή Δ. Κρεμαστινού

Πολλές φορές οι άρρωστοι σε συζητήσεις μεταξύ τους αναρωτιούνται για μια περίεργη λέξη που συχνά ακούνε από τους γιατρούς τους. Τη λέξη ενδοθήλιο.

Επί σειρά δεκαετιών, γνωρίζαμε ότι το ενδοθήλιο είναι ο εσωτερικός υμένας που καλύπτει εσωτερικά κάθε αρτηρία. Κανένας, όμως, δεν φανταζόταν την τεράστια σημασία του για την προστασία της ίδιας της ζωής κάθε ανθρώπου.

Το ενδοθήλιο παράγει σειρά ουσιών που προστατεύουν τον άνθρωπο από το έμφραγμα. Το ενδοθήλιο είναι ο υμένας που καλύπτει εσωτερικά κάθε αρτηρία του σώματος και που στην ουσία την προστατεύει. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι ένας τεράστιος αδένας που προστατεύει την καρδιά γιατί παράγει αγγειοδιασταλτικές και αντιθρομβωτικές ουσίες.

Οι ουσίες αυτές εξασφαλίζουν την ομαλή ροή του αίματος μέσα στις στεφανιαίες αρτηρίες, και αποτρέπουν τη δημιουργία θρόμβου στο εσωτερικό της αρτηρίας.  Παράλληλα οι ουσίες αυτές αντιστρατεύονται τη δημιουργία της αθηροσκληρωτικής πλάκας καθώς και την αύξηση του μεγέθους της.

Όταν δεν αυξάνεται το μέγεθος της πλάκας δεν δημιουργούνται οι προϋποθέσεις να σπάσει και να δημιουργηθεί ο θρόμβος που φράζει εντελώς την αρτηρία μέσα σε λίγα λεπτά. Τα εμφράγματα εκδηλώνονται συνήθως σε ηλικίες άνω των 35 ετών οπότε η λειτουργία του ενδοθηλίου αρχίζει να περιορίζεται. Όταν υπάρχει φυσιολογική λειτουργία του ενδοθηλίου, κάθε άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται ασφαλής.

Ακόμα και η απλή διάβρωση του ενδοθηλίου είναι αρκετή για να κινητοποιήσει το μηχανισμό του εμφράγματος.

 

Στα σημεία όπου υπάρχει διάβρωση του ενδοθηλίου   ή σπάσιμο της αθηροκληρωτικής πλάκας αθροίζονται ενεργοποιημένα αιμοπετάλια, δηλαδή κύτταρα  του αίματος που δημιουργούν θρόμβο ο οποίος  αποφράσσει τον αυλό της αρτηρίας και έτσι δημιουργείται το έμφραγμα του μυοκαρδίου.
Στα σημεία όπου υπάρχει διάβρωση του ενδοθηλίου ή σπάσιμο της αθηροκληρωτικής πλάκας αθροίζονται ενεργοποιημένα αιμοπετάλια, δηλαδή κύτταρα του αίματος που δημιουργούν θρόμβο ο οποίος αποφράσσει τον αυλό της αρτηρίας και έτσι δημιουργείται το έμφραγμα του μυοκαρδίου.


Οι βλάβες του ενδοθηλίου αρχίζουν από την εφηβεία.  Όμως αρχίζουν να γίνονται επικίνδυνες από την ηλικία των 35-40 ετών. Αυτές οι βλάβες είναι ορατές με το ηχωκαρδιογράφημα των αρτηριών του λαιμού (καρωτίδες) σαν πάχυνση του εσωτερικού τοιχώματος της αρτηρίας. Για το λόγο αυτό όταν διαπιστώνεται η πάχυνση με το υπερηχογράφημα,  τότε πρέπει να αρχίζει η φαρμακευτική θεραπεία.

Μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 1990, οι καρδιολόγοι λάμβαναν πολύ σοβαρά υπ΄ όψιν τις σοβαρές αποφράξεις  (βουλώματα) των στεφανιαίων αρτηριών. Μέχρι τότε, η Καρδιολογία πίστευε ότι οι σοβαρές αποφράξεις (βουλώματα) των αρτηριών είναι υπεύθυνες για το έμφραγμα και για τον αιφνίδιο θάνατο. Σήμερα πια, έχει αποδειχθεί ότι μόνο το 20% των εμφραγμάτων και των αιφνίδιων θανάτων οφείλονται στις μεγάλες στενώσεις. Κατά συνέπεια είναι πρωταρχικής σημασίας η φαρμακευτική αντιμετώπιση των μικρών στενώσεων.

Στο 80% των περιπτώσεων, το έμφραγμα ή ο αιφνίδιος θάνατος και η ασταθής στηθάγχη δημιουργούνται από μικρές βλάβες στο εσωτερικό τοίχωμα των αρτηριών, που πάντα συνοδεύονται από βλάβη και καταστροφή του ενδοθηλίου. Μάλιστα στο 20% των περιπτώσεων, δεν υπάρχει καθόλου ορατή πλάκα (βούλωμα) στη στεφανιογραφία. Έτσι εάν υπάρχει δυσλειτουργία του ενδοθηλίου μπορεί να προκληθεί παρατεταμένος σπασμός στην αρτηρία που καταλήγει σε έμφραγμα.

Το αδιέξοδο στη θεραπεία των ασθενών με στεφανιαία νόσο επιτάθηκε από τα τελευταία ευρήματα, όπου αποδείχθηκε ότι τα εμφράγματα των νεότερων ηλικιών σε ποσοστό 50% οφείλονται σε απλή διάβρωση του ενδοθηλίου. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν κυρίως τα εμφράγματα των νέων. Κατά κανόνα, πρόκειται για βαρείς καπνιστές ή για εκείνους που κάνουν χρήση κοκαΐνης και παθαίνουν εμφράγματα ύστερα από σπασμό των στεφανιαίων αρτηριών δηλαδή χωρίς να υπάρχει αθηρωματική πλάκα (βούλωμα).

Οι σύγχρονες εξελίξεις στην Καρδιολογία οδήγησαν σε νέα στρατηγική όσον αφορά την αντιμετώπιση της στεφανιαίας νόσου. Η στρατηγική αυτή στοχεύει στην προστασία και αναζωογόννηση του ενδοθηλίου, γιατί, όπως αποδεικνύεται, αυτό αποτελεί τον ασφαλέστερο τρόπο για την πρόληψη ή τη σταθεροποίηση της στεφανιαίας νόσου.

Έτσι σήμερα επιτεύχθηκε η μείωση του εμφράγματος, της ασταθούς στηθάγχης και του αιφνίδιου θανάτου σε ποσοστό 30-40% των ασθενών. Στο άμεσο μέλλον με την εξέλιξη των γονιδιακών θεραπειών πιστεύεται ότι θα πάψουν να υπάρχουν τελείως οι παθήσεις των αρτηριών και φυσικά η στεφανιαία νόσος που είναι ο υπ’ αριθμόν ένα εχθρός της ζωής του ανθρώπου.