Ο επί 33 χρόνια Μητροπολίτης Ρόδου Απόστολος Τρύφωνος και η προσφορά του (1913-1946)

Γράφει ο Κυριάκος Ι. Φίνας

Στις 29 Νοεμβρίου 1957 ο μακαριστός Μητροπολίτης Ρόδου Απόστολος Τρύφωνος παρέδωσε το Πνεύμα στον Πλάστη του, το Δημιουργό του κόσμου.

Ο Απόστολος Τρύφωνος, με καταγωγή από την Κριθιά της Θρακικής Χερσονήου, με άριστες Θεολογικές σπουδές, επιπλέον, δε, με δεκαετή σοφία και πείρα, λόγω της προϋπηρεσίας του στον Άρειο Πάγο της Ορθοδοξίας, το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης, όπου επί τέσσερα χρόνια κατείχε και τη θέση του Αρχιγραμματέα της Ιεράς Συνόδου και έκανε βίωμά του τη Φαναριώτικη πολιτική, θεωρήθηκε ο πλέον ενδεδειγμένος να διευθύνει, τη δύσκολη εκείνη εποχή, 1913-1946 τα Εκκλησιαστικά πράγματα της Επαρχίας Ρόδου. και με τις προϋποθέσεις αυτές εκλέκτηκε τον Ιούνιο του 1913 Μητροπολίτης Ρόδου.

Πράγματι, αν και σε νεαρή ηλικία για τέτοια αξιώματα, μόλις 34 ετών, και με τις δυσμενείς συγκυρίες που υπήρχαν τότε, εξαιτίας του τρόπου που μεταχειρίζονταν τους Δωδεκανησίους οι Ιταλοί κατακτητές, ο Τρύφωνος ρίχθηκε στον Εθναρχικό του ρόλο με υπέρμετρο ζήλο, ικανότητα και ορθολογική εργατικότητα.

Έδωκε σημαντική ώθηση αμέσως στα Εκκλησιαστικά και  Εκπαιδευτικά πράγματα της Επαρχίας του, αναπτέρωσε το Εθνικό-Θρησκευτικό συναίσθημα του ροδιακού λαού και ιδιαίτερα μερίμνησε για τη Στοιχειώδη και Μέση Εκπαίδευση και τα αποτελέσματα της δράσης του υπήρξαν εντυπωσιακοί Αντικειμενικοί παρατηρητές αναφέρουν ότι η Παιδεία στη Ρόδο κατά την πενταετία 1915-1920 ήταν τόσο καλά οργανωμένη, ώστε προηγούταν αυτής της υπόλοιπης Ελλάδας, τουλάχιστον κατά μία 20ετία.

Ο Μητροπολίτης Απόστολος Τρύφωνος για τη δραστηριότητα αυτή, ως και για τον πρωταγωνιστικό ρόλο του που διαδραμάτισε στα Πανδωδεκανησιακά Συλλαλητήρια του 1919, όπου ο Δωδεκανησιακός λαός διατράνωσε τη θέλησή του να ενωθεί με τη Μητέρα-Πατρίδα, ξορίστηκε το 1921 από την Ιταλική Διοίκηση αρχικά στην Πάτμο και ακολούθως μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου και παρέμεινε επί τρία και πλέον χρόνια, μακριά από το Ποίμνιό του.

***

Ακολούθησε η Μικρασιατική καταστροφή και η Συνθήκη της Λωζάνης, η οποία υπογράφηκε στις 24 Ιουλίου 1923. Και στο διάστημα αυτό η Εκκλησία της Επαρχίας Ρόδου παρέμενε ακέφαλη. Ο δε Εθναρχικός ρόλος του Πατριαρχείου, κατ’ απαίτηση των ιταλών φασιστών εξασθένησε σε μεγάλο βαθμό.

Μπροστά σ’ αυτήν την αδήριτη πραγματικότητα το Οικουμενικό Πατριαρχείο, με την κατάλληλη πολιτική, επιτυγχάνει την επάνοδο του Τρύφωνος στην έδρα του, το 1924. Η κατάσταση, όμως, που επακολούθησε ήταν διαφορετική από την προηγούμενη δωδεκαετία. Η Τουρκία παραχώρησε τα δικαιώματά της επί της Δωδεκανήσου, κι έτσι μονιμοποιήθηκε η ιταλοκρατία, με Διεθνή Συνθήκη. Ενώ, παράλληλα η καθιερωθείσα πολιτική κατάσταση στην Εξουσία του δικτάτορα Μπενίτο Μουσολίνι από τις αρχές της δεκαετίας του 1930 άρχισε σύντομα να υπολογίζεται η Ιταλία ως Μεγάλη Δύναμη, στην Παγκόσμια πολιτική σκηνή.

Έτσι, ανασκοπώντας τα διατρέξαντα της περιόδου από το 1924 μέχρι το 1946, που υπήρξε από τις κρισιμότερες περιόδους της Δωδεκανησιακής Ιστορίας, με νηφαλιότητα και αντικειμενικότητα, ως και με δεδομένα, τόσο την ακραία πολιτική της φασιστικής και απόλυτης κυριάρχου επί της Δωδεκανήσου Ιταλίας να εξιταλίσει κάθετι το ελληνικό που υπήρχε στα νησιά μας, όσο και τις δυσμενείς συγκυρίες για το Δωδεκανησιακό που δημιουργήθηκαν μετά τη Μικρασιατική οδυνηρή περιπέτεια, όπου ο Ελληνισμός καθόλη τη μακραίωνη πολυκύμαντη ιστορία του δεν αντιμετώπισε φοβερότερη, απερίφραστα περιπέτεια, πρέπει να παραδεχθούμε, ότι ο Τρύφωνος περιέσωσε πολλά πράγματα για την Ελληνικότητα της Δωδεκανήσου. Παντού η παρουσία του ήταν εμφανής και σε ανάλογο βαθμό καταλυτική στα μισελληνικά σχέδια του φασισμού, εναντίον της Εθνότητας των Δωδεκανήσων.

Το Μητροπολίτη Απόστολο οι Ιταλοί ουδέποτε τον εμπιστεύθηκαν. Συνέχεια τον παρακολουθούσαν και κάθε του ενέργεια αξιολογούνταν από τους αρμόδιους της φασιστικής ασφάλειας. Εκτός άλλων σημειωμάτων που υπάρχουν και ο ίδιος ο διοικητής της Ασφάλειας Μοίραρχος Γκρασσίνι σε εκτενές σημείωμά του, το 1939, αναφέρει: «...Ο Μητροπολίτης Τρύφωνος επιστρέψας από την Κωνσταντινούπολη μετά την εξορία του, ετήρησε πολιτείαν πολύ επιφυλακτική και εχέφρονα απέναντί μας. Παρόλα αυτά, όμως, δεν γίνεται πιστευτός ως εκ του ισχυρού χαρακτήρος του ότι έχει ριζικά μεταβάλει την πολιτική του παρελθόντος προς ημάς».

Στις σκοτεινές και ανελεύθερες
εκείνες ημέρες της ιταλικής κατοχής
για τα ελληνικά γράμματα και την
Εθνική μας επιβίωση στην Επαρχία
Ρόδου απέμεινε η Εκκλησία,
η οποία με επικεφαλής το Μητροπολίτη
Απόστολο Τρύφωνος, φάνηκε επιδέξια
και άξια της αποστολής και της
πολύχρονης ιστορίας της.

***
Εξάλλου, το γεγονός και μόνο, όταν αργότερα, ύστερα από το αναγκαστικό κλείσιμο των Ελληνικών Σχολείων, το 1937, έντεχνα παρέσυρε τον περιβόητο Ντε Βέκκι στη συγκατάθεση για τη λειτουργία των Κατηχητικών, των σύγχρονων Κρυφών Σχολειών της Τουρκοκρατίας, με αποτέλεσμα, όταν ήλθε η Απελευθέρωση, το 1945, να μην υπάρχει στη Ρόδο κανένα, σχεδόν, Εκπαιδευτικό κενό, αρκεί για να καταταγεί ο Τρύφωνος στις Μεγάλες ιστορικές προσωπικότητες του Γένους. Δείχνει, ταυτόχρονα, τη διπλωματικότητα και αποτελεσματικότητα με, την οποία χειριζόταν για κάθε θέμα.
Την πιο δύσκολη, μετά το 1924, για τη Δωδεκάνησο περίοδο της φασιστικής κατοχής, με την έμφυτη διπλωματική του ικανότητα, που τον διέκρινε και ενεργώντας πάντοτε με προσεκτικά βήματα, προσπαθούσε να μην προκαλεί τη μήνη των κρατούντων. Αυτή, άλλωστε, ήταν και η καθοδηγητική συμπεριοφρά του Εθνάρχη Ελευθερίου Βενιζέλου στους Δωδεκανησίους, πολύ, δε, περισσότερο στους επικεφαλής του τότε υπόδουλου λαού μας, όπου πρώτος και κατά μαρτυρικό τρόπο, μάλιστα, βρισκόταν ο Τρύφωνος.

Ακόμη, όσο και οι προκάτοχοί του, κατά τις ετήσιες περιοδείες του στα χωριά της Ρόδου, ήταν κάτι το απερίγραπτο. Ο Μητροπολίτης Τρύφωνος, όπως και οι προηγηθέντες Αυτού, σε μια αυτοκρατορική πομπή έφιππος, τουλάχιστο, τα πρώτα χρόνια της Ποιμαντορίας του, σε καλοστολισμένο άλογο, εντυπωσίαζε, ακόμη και το σωματικό του παράστημα, μικρούς και μεγάλους, Χριστιανούς και Μωαμεθανούς, όπως και αργότερα και τους Ιταλούς-Φασιστές. (Βλέπ. Αγ. Τσοπανάκης. «Ροδιακά Γλωσσοϊστορικά Μελετήματα», Αθήνα 1992, σελ. 194).
***
Πίνακας Μητροπολιτών Ρόδου από 1800-1946
Όνομα             
                  Έτη Αρχιερατίας
Συνέσιος                          1800-1875
Γερμανός(χ)                    1876-1888
Γρηγόριος                       1888-1893
Ιωακείμ Βαλασιάδης      1900-1910
Βενιαμίν                           1911-1912
Απόστολος Τρύφωνος    1913-1946
χ: Mετέπειτα Πατριάρχης Κων/πόλεως
***

Ο Μητροπολίτης Ρόδου Απόστολος Τρύφωνος αποδείχθηκε χρησιμότατος και κατά διάρκεια του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, 1939-1945. Χωρίς υπερβολή την προαναφερθείσα χρονική διάρκεια η ζωή των 80.000 ανθρώπων της Επαρχίας Ρόδου βρισκόταν, σχεδόν, υπό την Πατριαρχική προστασία και οι επεμβάσεις του, τόσο σε θέματα επιβίωσης, όσο και μεσολάβησης μετριασμού ή και εξάλειψης των αυθαιρεσιών του κατοχικού κατακτητή συνετέλεσαν, ώστε η τότε γερμανική θηριωδία να είναι ηπιότερη κατά πολύ στη Ρόδο. Ειδικότερα, όταν το 1944 και 1945 η πείνα, ο χειρότερος εχθρός του απλωνόταν εφιαλτικά στη Ρόδο και γι’ αυτήν ακόμη τη βιολογική μας ύπαρξη, ο Απόστολος Τρύφωνος με τις υπεράνθρωπες εναγώντες προσπάθειές του, όπου γης, πέτυχε να έλθουν για τον λιμοκτονούντα ροδιακό λαό, τα αναγκαία τρόφιμα του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού.

Τα δε κτίρια του Μανδρακιού Ρόδου και όσα άλλα βρίσκονται στην ύπαιθρο, για τα οποία εμείς όλοι σήμερα καυχόμεθα και περισώθησαν από την καταστροφική μανία των Ναζιστών, χάρη στην έγκαιρη αποτελεσματική επέμβαση του Τρύφωνος.
Αυτή είναι η πραγματικότητα και πρέπει να λέγεται...
Για όσους θέλουν και μπορούν να βλέπουν τα γεγονότα στις πραγματικές-σωστικές τους διαστάσεις η πολιτική του Τρύφωνος, που συμβάδιζε με αυτή του Οικουμενικού Πατριαρχείου, είχε σαν στόχο τη διατήρηση του Ελληνισμού στα Δωδεκάνησα. Και διατηρήθηκε.
Αυτό το είχαν αντιληφθεί και οι εδώ παρατηρητές του Φασισμού. Αυτό βγαίνει και από τις εμπιστευτικές αναφορές των ιταλικών Οργάνων.