«Τους στοίβαξαν σαν τις σαρδέλες και πνίγηκαν σαν τα ποντίκια…»!

Για τον χαμό χιλιάδων Ιταλών στρατιωτών κατά τη διάρκεια της μεταφοράς τους, δια θαλάσσης, σε στρατόπεδα της Γερμανίας, ελάχιστα γνωρίζαμε.

Μέχρι που το κίνημα των Ιταλών συγγενών τους, άλωσε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι τραγωδίες βγήκαν στο φως. Ανείπωτες, σοκαριστικές, θηριωδίες σκέτες. Γύρω στους 8-10.000 Γερμανούς στρατιώτες είχε η Ρόδος το 1943 και περίπου 30.000 Ιταλούς στρατιώτες.

Από τα αρχεία του Ιταλικού Ναυτικού προκύπτει ότι στη Δωδεκάνησο 15.000 αιχμάλωτοι Ιταλοί στρατιώτες πνίγηκαν, κατά τη μεταφορά τους! Η πρώτη τραγωδία, με 1.800 αιχμαλώτους, σημειώθηκε στα ανοιχτά της Κατταβιάς, η πιο μεγάλη όμως ήταν αυτή του “Oria”, με περισσότερους από 4.000 νεκρούς.
 

Φωτογραφία της καραβάνας με τα στοιχεία του στρατιώτη F. Andreozzi που πνίγηκε στο ναυάγιο, με χαραγμένη τη φράση “Mamma Tornero, (μάνα θα γυρίσω) Corriere della Sera
Φωτογραφία της καραβάνας με τα στοιχεία του στρατιώτη F. Andreozzi που πνίγηκε στο ναυάγιο, με χαραγμένη τη φράση “Mamma Tornero, (μάνα θα γυρίσω) Corriere della Sera


Ο Στάμος Παπασταματίου, ακάματος ερευνητής της περιόδου εκείνης, ανατρέχοντας σε επίσημα έγγραφα και διαθέτοντας σπάνιες φωτογραφίες είναι ο άνθρωπος στον οποίο απευθύνθηκαν, 12 χρόνια πριν, οι συγγενείς των χιλιάδων αγνοουμένων του ναυαγίου. Η έρευνά τους συνεχίζεται και τμήμα των αποτελεσμάτων της, δίνει ο κ. Παπασταματίου μετά και την πολύχρονη δική του έρευνα και τα συμπεράσματα.

Ποιο ήταν το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο έλαβε χώρα μια τόσο μεγάλη τραγωδία; Τι συνέβη και οι Γερμανοί συνέλαβαν τους Ιταλούς στρατιώτες;
Μετά τη συνθηκολόγηση της 8ης Σεπτεμβρίου 1943, κατά την οποία ο Ιταλός βασιλιάς Βιττόριο Εμμανουέλε και η Ιταλική κυβέρνηση, υπέγραψαν Συνθήκη Ανακωχής με τους Συμμάχους, τμήμα του Ιταλικού στρατού, με κύριο κορμό τους μελανοχίτωνες (φασίστες) παρέμειναν σύμμαχοι των Γερμανών. Οι υπόλοιποι Ιταλοί στρατιώτες στη Δωδεκάνησο πιάστηκαν αιχμάλωτοι από τους Γερμανούς οι οποίοι είχαν καταλάβει την εξουσία και εγκλείστηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, στη Ρόδο. Οι εγκλεισμένοι Ιταλοί στρατιώτες, δεν προστατεύονταν από τη συνθήκη της Γενεύης διότι σύμφωνα με τους Γερμανούς, δεν θεωρούνταν αιχμάλωτοι. Ο σκοπός των Γερμανών ήταν να μεταφέρουν τους χιλιάδες αιχμαλώτους της Δωδεκανήσου σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας, στη Γερμανία. Η μεταφορά τους θα γινόταν δια θαλάσσης.
 

Πιθανή θέση του ναυαγίου τη στιγμή της πρόσκρουσης
Πιθανή θέση του ναυαγίου τη στιγμή της πρόσκρουσης


Πώς τους μετέφεραν, ποιες ήταν οι συνθήκες; 
 Οι αποστολές γίνονταν συνήθως με σαπιοκάραβα μέσα στα οποία τους στοίβαζαν στα αμπάρια, χωρίς να τηρείται κανένας όρος ασφαλείας. Πολλά από αυτά τα σαπιοκάραβα βούλιαξαν είτε από επιθέσεις των Συμμάχων, με τορπιλισμούς ή βομβαρδισμούς είτε από ναυτικά ατυχήματα. Η πρώτη μεγάλη ναυτική τραγωδία ήταν στις 23 Σεπτεμβρίου 1943 όταν το πλοίο “Donizzeti”, αποπλέοντας από τη Ρόδο βυθίστηκε ανοιχτά της Kατταβιάς, με 1.800 Ιταλούς στρατιώτες.

Γι’ αυτή την τραγωδία θα μας πείτε μία επόμενη φορά. Το” Oria”, για το οποίο θα μιλήσουμε σήμερα είχε τους διπλάσιους νεκρούς! Τι πλοίο ήταν;
Ένα από τα σαπιοκάραβα ήταν και το “Oria”, εμπορικό πλοίο κατασχεμένο από τους Γερμανούς. Ναυπηγήθηκε στην Αγγλία το 1920, ιδιοκτησία Νορβηγικής εταιρείας, μετασκευασμένο για να μεταφέρει κάρβουνο. Είχε ήδη 20 χρόνια ζωής. 
 


Πότε ξεκίνησε το μοιραίο ταξίδι του και ποιους μετέφερε;
Ξεκίνησε από τη Ρόδο, φορτωμένο με Ιταλούς στρατιώτες, στις 11 Φεβρουαρίου 1944, για Πειραιά. Μετέφερε 4.046 άτομα, εκ των οποίων 43 αξιωματικούς, 11 υπαξιωματικούς, 3.885 στρατιώτες, 90 Γερμανούς φύλακες και το πλήρωμα. Την επόμενη μέρα το “Oria”, χτυπημένο από την κακοκαιρία βυθίστηκε κοντά στο ακρωτήριο Σούνιο. Προσέκρουσε στα αβαθή, στη βραχονησίδα Πάτροκλος. Το πλοίο κόπηκε στη μέση, κι ένα ελάχιστο τμήμα της πρύμνης έμεινε πάνω από το νερό. Στο υπόλοιπο που βυθίστηκε εγκλωβίστηκε το σύνολο σχεδόν των επιβαινόντων. 

Υπήρξαν διασωθέντες;
Σώθηκαν μόνο 37 Ιταλοί στρατιώτες, 6 Γερμανοί και 6 μέλη του πληρώματος, εκ των οποίων ο ένας Έλληνας. Σώθηκε και ο Γερμανός κυβερνήτης ονόματι Rasmussen, ο οποίος από την αρχή είχε εκφράσει τη διαφωνία του στο να γίνει το ταξίδι αυτό τόσο λόγω θαλασσοταραχής όσο και υπερφόρτωσης. Τους στοίβαξαν σαν τις σαρδέλες και πνίγηκαν σαν τα ποντίκια αφού τ’ αμπάρια και οι καταπακτές ήταν κλειστές. Διακόσιες πενήντα σοροί εκβράστηκαν στην ακτή και ετάφησαν σε ομαδικούς τάφους από τους Έλληνες κατοίκους, του κοντινότερου χωριού. Μετά τη λήξη του πολέμου, τα οστά τους μεταφέρθηκαν στο στρατιωτικό νεκροταφείο του Μπάρι. Οι υπόλοιποι σοροί παραμένουν στο βυθό.

Τι έμεινε; Έμεινε κάτι που να τους θυμίζει τόσες χιλιάδες ανθρώπους που χάθηκαν στα παγωμένα νερά;
Το 1999 ένας Έλληνας δύτης ο Αριστοτέλης Ζερβούδης, ανακάλυψε απομεινάρια οστών, καραβάνες, μαχαιροπίρουνα… Στην καραβάνα του μάλιστα που βρέθηκε, ένας Ιταλός στρατιώτης, είχε χαράξει τη φράση “mamma tornero”, «μάνα γυρίζω»! Ο δύτης παρασημοφορήθηκε από τον πρόεδρο της Ιταλικής Δημοκρατίας Ματαρέλα, το 2017. Νωρίτερα τη δεκαετία του ‘50, Έλληνες δύτες κατέβηκαν και τεμάχισαν το πλοίο για να πωληθούν τα μέταλλα σαν σκραπ. Οι Έλληνες τότε δεν έδωσαν μεγαλύτερη σημασία ίσως γιατί δεν γνώριζαν το μέγεθός της τραγωδίας. Στις 12 Φεβρουαρίου 2014, την ημέρα της τραγωδίας έγιναν εγκαίνια μνημείου στην ακτή και παρέστη και ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας. 
 

Το μνημείο που ανεγέρθηκε στη μνήμη τους το 2014
Το μνημείο που ανεγέρθηκε στη μνήμη τους το 2014


Σήμερα ακόμη οι συγγενείς ψάχνουν να μάθουν κάτι για την τύχη των δικών τους ανθρώπων. Με τι τρόπους το κάνουν, πώς πλησίασαν κι εσάς;
Οι οικογένειες των Ιταλών στρατιωτών για πάρα πολλά χρόνια δεν γνώριζαν τίποτα για την τύχη των δικών τους ανθρώπων. Αναζητούσαν πληροφορίες μέσω διαδικτύου, έχουν φτιάξει ιστοσελίδα, απευθύνονται στο twitter, και στο Facebook και μέσω fb απευθύνθηκαν και σ’ εμένα πριν 12 χρόνια, για πρώτη φορά. Σκοπός τους είναι να βρουν κι άλλους συγγενείς. Συνεχίζουν να ψάχνουν, συνεχίζουν ν’ ανεβάζουν φωτογραφίες τους εν ζωή.

Οι Γερμανικές αρχές κατοχής, απέκρυψαν το γεγονός. Το συμβάν, δεν καταγράφηκε ούτε από το Ελληνικό Λιμεναρχείο και το αρμόδιο υπουργείο ενώ στον ελεγχόμενο από αυτές αθηναϊκό Τύπο, δεν υπήρξε ούτε λέξη. Οι Γερμανοί για άλλη μια φορά επέβαλαν σιωπητήριο. Ο φόβος να αναζητηθούν ευθύνες και τυχόν αποζημιώσεις ήταν πολύ μεγάλος άλλωστε αφού στο μέγεθος της τραγωδίας είχαν συμβάλει αποφασιστικά οι συνθήκες στοίβαξης των αιχμαλώτων και ο εγκλεισμός ενός τεράστιου αριθμού ανθρώπων, στα αμπάρια του πλοίου.

Βιβλιογραφία: 
1) https: |twitter.com pirosca looria
2) corriere dellasera. It |2017|4|17 oria –la-tomba-marina-dimenticata-deiso|dati-italiani
3) lastampa.it|oria-il-disastro-rimosso-o|tre-4-000-italiani-prigionieri-morirono-nel-naufragio-del-44-1
4) https: ||meta|detector.forumfree.it|;t=75377040
5) https ||tg24.sky.it|cronaca|photogallery|2012|07|03|piroscafo oria resti caduti egeo armistizio.htm.