Γιάννης Βασιλάκης: Από τη σιωπή των αρχείων, στη φωνή της ιστορίας: Η Κάρπαθος και η Κάσος «μιλούν» μέσα από Οθωμανικά κατάστιχα.

Rodiaki NewsRoom

Παρουσίαση του βιβλίου: «ΚΑΡΠΑΘΟΣ & ΚΑΣΟΣ – ΟΘΩΜΑΝΙΚΑ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΑ ΚΑΤΑΣΤΙΧΑ» Όθος Καρπάθου, 25 Αυγούστου 2025

Μέσα σε κλίμα συγκίνησης και επιστημονικού ενδιαφέροντος, παρουσιάστηκε στο Όθος Καρπάθου το βιβλίο «Κάρπαθος & Κάσος – Οθωμανικά Φορολογικά Κατάστιχα», ένα πρωτοποριακό έργο του Γιάννη Βασιλάκη, που φέρνει στο φως άγνωστες πτυχές της ιστορίας των δύο νησιών κατά την Οθωμανική περίοδο ,αποκαλύπτοντας τεκμήρια ζωής και αντίστασης από τα Δωδεκάνησα κατά την Οθωμανική περίοδο , ενώπιον επιστημόνων, τοπικών αρχών και πλήθους πολιτών.

Το βιβλίο βασίζεται σε τρία αυθεντικά οθωμανικά απογραφικά κατάστιχα των ετών 1593, 1672 και 1711, και αναδεικνύει με επιστημονική ακρίβεια και τεκμηρίωση τη δημογραφική, κοινωνική και οικονομική δομή των δύο νησιών σε εποχές σκλαβιάς. Παράλληλα, φωτίζει την αντοχή και τη συνέχεια του ελληνικού στοιχείου, όπως αποτυπώνεται μέσα από την πίστη, τη γλώσσα, την οικογένεια, την παράδοση και την τοπωνυμία.

Η παρουσίαση πραγματοποιήθηκε στον γενέθλιο τόπο του συγγραφέα Γιάννη Βασιλάκη, ενώπιον πλήθους κόσμου. Ο ίδιος εξέφρασε τη βαθιά συγκίνησή του για την επιστροφή του έργου του «εκεί όπου γεννήθηκε η μνήμη του», και ευχαρίστησε θερμά τους συνεργάτες και μέντορές του, με ιδιαίτερη αναφορά στον ομότιμο καθηγητή Μηνά Αλ. Αλεξιάδη και στον πρ Έπαρχο Μιχάλη Χανιώτη, που συνέβαλαν με καθοριστικό τρόπο στην επιστημονική πληρότητα της έκδοσης.

Όπως τόνισε:

«Τα κατάστιχα δεν είναι απλώς φορολογικοί πίνακες. Είναι καθρέφτες ζωής. Αποκαλύπτουν έναν λαό που δεν παραδόθηκε ποτέ – που διατήρησε την ψυχή του μέσα στη σιωπή της δουλείας. Ο Έλληνας δεν ξεχάστηκε· άντεξε».

Στην ομιλία του, ο συγγραφέας υπογράμμισε πως τα κατάστιχα αποδεικνύουν ότι, παρά τη φορολογική πίεση και την έλλειψη εθνικής ανεξαρτησίας, ο Ελληνισμός της Καρπάθου και της Κάσου άντεξε:

• Η Ορθοδοξία λειτούργησε ως κάστρο ταυτότητας,
• Η γλώσσα ως φορέας μνήμης,
• Η οικογένεια ως θεσμός επιβίωσης,
• Η παράδοση ως άγραφος κώδικας,
• Η ονoματολογία και η γαιοκτησία ως τεκμήρια συνέχειας.

Η Ορθοδοξία ήταν το στήριγμα, η γλώσσα το μέσο επικοινωνίας, η οικογένεια η αδιάκοπη συνέχεια του έθνους, και η παράδοση το φως που καθοδηγούσε τις γενιές μέσα στο σκοτάδι της σκλαβιάς. Και όλα αυτά αποδεικνύονται μέσα από τα ονόματα, τα επώνυμα, τα τοπωνύμια και τις οικογενειακές ιστορίες που καταγράφηκαν στα φορολογικά κατάστιχα.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρθηκε, η Ρωμιοσύνη δεν ήταν απλώς ανάμνηση, αλλά τρόπος ζωής. Κι αυτό το έργο δεν αποτελεί μόνο μία ιστορική καταγραφή — είναι μία πράξη μνήμης, τιμής και αναγνώρισης προς τους προγόνους μας.

Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης, ο συγγραφέας υπογράμμισε ότι τα κατάστιχα «δεν αποτελούν απλώς λογιστικά έγγραφα, αλλά αδιάψευστες μαρτυρίες ύπαρξης και επιβίωσης ενός λαού που, παρά την υποδούλωση, κράτησε άσβεστη την ταυτότητά του».

Η Κάρπαθος δεν ήταν απλώς ένα νησί του Αρχιπελάγους.
Ήταν και είναι ένα από τα πιο καθαρά, ανθεκτικά και συνεχή κύτταρα του Ελληνισμού.
Διατήρησε γλώσσα, πίστη, επώνυμα, χωριά, κοινοτική συνείδηση.

Και αυτό δεν είναι εθνικιστική υπερηφάνεια· είναι ιστορική διαπίστωση, τεκμηριωμένη στα ίδια τα κατάστιχα που μελετήσαμε.

Στους τέσσερις αιώνες της οθωμανικής κυριαρχίας, δεν εξισλαμίστηκε, δεν δέχτηκε εγκατάσταση μουσουλμανικού πληθυσμού,-πέραν των δυο εστιών το 1672 στο Μεσοχώρι που έγιναν πέντε στην Όλυμπο το 1711- δεν υπήρξε χώρος για αναγκαστικές επιμειξίες ή αλλοίωση της πολιτισμικής δομής. Το νησί δεν εποικίστηκε.

Αντιθέτως, διέσωσε με εντυπωσιακή καθαρότητα έναν ελληνικό, μεταβυζαντινό πληθυσμό, ο οποίος μιλούσε ελληνικά, λειτουργούσε στην Ορθόδοξη Εκκλησία, βάφτιζε τα παιδιά του με ονόματα από τους Αγίους και τους παππούδες του, και συντηρούσε κοινότητες με πρόσωπο, φωνή και ρίζες βαθιές.

Αυτή είναι η αλήθεια που μας φέρνουν τα κατάστιχα — μια αλήθεια ζωής και συνέχειας, μια μαρτυρία που αξίζει να γνωρίσουμε, να τιμήσουμε και να φυλάξουμε.

Σε μια εποχή όπου η ιστορική μνήμη συχνά αποδυναμώνεται, το βιβλίο αυτό αποτελεί μια πράξη αντίστασης στη λήθη και απόδοσης τιμής στους αφανείς προγόνους που κράτησαν τον Ελληνισμό ζωντανό χωρίς στρατούς, χωρίς κράτος, αλλά με γλώσσα, πίστη και μνήμη.

Συνολικά, το βιβλίο αυτό αποτελεί έναν ύμνο για τον ελληνισμό της Καρπάθου και της Κάσου, για τους ανθρώπους που έζησαν και πάλεψαν σε εποχές σκοτεινές και δύσκολες. Είναι μία απόδειξη ότι οι καταγραφές του παρελθόντος μπορούν να φωτίσουν το μέλλον, να μας δώσουν δύναμη και να μας ενδυναμώσουν στην κατανόηση της ιστορίας μας. Το βιβλίο ανασυνθέτει, με ακρίβεια και σεβασμό, το παρελθόν, επιβεβαιώνοντας την ιστορική ανθεκτικότητα του ελληνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο.