Οι τιμές των δημόσιων συγκοινωνιών έχουν φτάσει σε νέα υψηλά επίπεδα στο ήμισυ των ευρωπαϊκών πρωτευουσών, αποκαλύπτει ανάλυση της Greenpeace

Rodiaki NewsRoom

Οι τιμές εισιτηρίων των δημόσιων συγκοινωνιών έχουν αυξηθεί σημαντικά σε 14 ευρωπαϊκές πρωτεύουσες τα τελευταία τρία χρόνια, σύμφωνα με μια νέα έκθεση του γραφείου της Greenpeace σε κεντρική και ανατολική Ευρώπη. Η έκθεση εξέτασε τη διαθεσιμότητα και την οικονομική προσιτότητα των μηνιαίων και ετήσιων εισιτηρίων δημόσιων συγκοινωνιών στις χώρες της ΕΕ-27, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ελβετία και τη Νορβηγία, καθώς και στις πρωτεύουσές τους[1]. Η μεγαλύτερη αύξηση στις τιμές των εισιτηρίων μακράς διάρκειας από το 2023 καταγράφηκε στη Λευκωσία (67%), το Άμστερνταμ (+55%), τη Μαδρίτη (+50%), τη Μπρατισλάβα (+32%), το Βερολίνο (+29%) και τη Βιέννη (+26%). Μόνο οκτώ από τις 30 χώρες που αναλύθηκαν προσφέρουν κάποιο είδος “κλιματικού εισιτηρίου”. Όμως, στην περίπτωση της Γερμανίας και της Αυστρίας, οι τιμές έχουν αυξηθεί κατά σχεδόν 30% από την πρώτη στιγμή της εισαγωγής τους.

Η Ελλάδα βρέθηκε στην 29η θέση της κατάταξης (προτελευταία στο σύνολο, 2/100 βαθμοί), εξαιτίας της έλλειψης ενοποιημένου συστήματος έκδοσης εισιτηρίων, της απουσίας “κλιματικού εισιτηρίου” ή άλλης δυνατότητας για σταθερή, προσιτή τιμή πανελλαδικά. Σε σχέση με άλλες χώρες, έχει μόνο έναν μέτριο συντελεστή ΦΠΑ 13% στις δημόσιες συγκοινωνίες.

Ενώ η Ελλάδα είχε χαμηλή επίδοση στην κατάταξη των χωρών, η Αθήνα κατέλαβε την 6η θέση με βαθμολογία 88,5 στα 100, λόγω της αμετάβλητης τιμής του ετήσιου εισιτηρίου από το 2023. Το κανονικό ετήσιο εισιτήριο στην Αθήνα κοστίζει 300€, ποσό που αντιστοιχεί σε 0,98€ την ημέρα μετά την αναπροσαρμογή του επιπέδου τιμών. Στα καλά στοιχεία της Αθήνας, οι εγγεγραμμένοι άνεργοι, οι μαθητές, τα άτομα με αναπηρία και, όπου ισχύει, οι συνοδοί τους, μπορούν να μετακινούνται δωρεάν. Οι νέοι ηλικίας 7–18 ετών, οι φοιτητές, οι πολίτες άνω των 65 ετών και τα μέλη πολύτεκνων οικογενειών δικαιούνται έκπτωση 50% σε όλα τα εισιτήρια μακράς διάρκειας. Παρόλα αυτά, το ζήτημα της προσιτότητας, της ποιότητας και της συχνότητας των ΜΜΜ στην Αθήνα παραμένει: χρειαζόμαστε ασφαλή, προσιτά και βιώσιμα μέσα μεταφοράς και στην Αθήνα αλλά και σε ολόκληρη τη χώρα.

Στα θετικά, οι τιμές των μακροπρόθεσμων εισιτηρίων δημόσιων μεταφορών μειώθηκαν σε τέσσερις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες από το 2023: στο Δουβλίνο (-42,5%), στο Όσλο (-11,5%), στη Βέρνη (-6,6%) και στη Βουδαπέστη (-5,8%), ενώ παραμένουν στο ίδιο επίπεδο σε 12 πρωτεύουσες. Από το 2023, δύο ακόμη χώρες – η Ισπανία και η Σλοβενία – έχουν εισαγάγει κάποια μορφή εθνικού εισιτηρίου για τις δημόσιες συγκοινωνίες. Ωστόσο, μόλις οκτώ από τις 30 ευρωπαϊκές χώρες[2] προσφέρουν δωρεάν δημόσιες συγκοινωνίες ή προσιτά εισιτήρια γενικής χρήσης μακροπρόθεσμης ισχύος.

Ο HerwigSchuster, εμπειρογνώμονας σε θέματα μεταφορών στο γραφείο της Greenpeace σε κεντρική και ανατολική Ευρώπη, δήλωσε: “Σε μια εποχή που τα νοικοκυριά πιέζονται από το αυξανόμενο κόστος διαβίωσης και η Ευρώπη αντιμετωπίζει καύσωνα, ξηρασίες και άλλα ακραία φαινόμενα, είναι απαράδεκτο οι δημόσιες μεταφορές να παραμένουν απρόσιτες για τόσους πολλούς ανθρώπους. Οι αναταραχές στην περιοχή του Στενού του Ορμούζ και οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, έχουν αναδείξει πόσο ευάλωτη παραμένει η Ευρώπη στις διακυμάνσεις των τιμών ορυκτών καυσίμων και στις διαταραχές των εφοδιαστικών αλυσίδων. Εάν οι κυβερνήσεις μας αντιμετωπίζουν με σοβαρότητα θέματα όπως η ενεργειακή κυριαρχία, η ενεργειακή ασφάλεια και η κλιματική δράση, πρέπει να μειώσουν την εξάρτησή τους από το πετρέλαιο. Η εισαγωγή οικονομικών κλιματικών εισιτηρίων για τις δημόσιες συγκοινωνίες αποτελεί έναν από τους ταχύτερους τρόπους για τη μείωση των εκπομπών, τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και τη στήριξη των πολιτών”.

Οι μεταφορές αποτελούν σημαντικό παράγοντα των δαπανών των ευρωπαϊκών νοικοκυριών. Κατά συνέπεια, η αύξηση των δαπανών για τα ορυκτά καύσιμα και τις ανάγκες μετακίνησης συρρικνώνει τους πόρους των νοικοκυριών. Ο τομέας των μεταφορών είναι ο μόνος στην ΕΕ όπου οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου αυξάνονται, κυρίως λόγω των οχημάτων και των αεροσκαφών που λειτουργούν με πετρέλαιο. Οι μεταφορές είναι ο κύριος λόγος για την εξόρυξη και την παραγωγή πετρελαίου, με το 65% του πετρελαίου να χρησιμοποιείται για τις μεταφορές στην ΕΕ. Η Greenpeace τονίζει ότι, σε περιόδους γεωπολιτικής αστάθειας και ενεργειακών κρίσεων, η αδράνεια στον τομέα των μεταφορών δεν αποτελεί μόνο αποτυχία της κλιματικής και κοινωνικής πολιτικής, αλλά και της οικονομικής πολιτικής και της ασφάλειας.

Η Greenpeace καλεί τις εθνικές και τοπικές κυβερνήσεις να θεσπίσουν προσιτά “κλιματικά εισιτήρια” για τις δημόσιες συγκοινωνίες, και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποστηρίξει την καθιέρωση ενός ευρωπαϊκού κλιματικού εισιτηρίου με χρηματοδότηση από μηχανισμούς όπως το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα. Με αφορμή και την Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Κινητικότητας που μόλις ξεκίνησε, επαναλαμβάνουμε την ανάγκη να τεθεί άμεσα στην Ελλάδα ως εθνικός στόχος η επέκταση του εθνικού δικτύου σιδηροδρόμων, με όρους ύψιστης βιωσιμότητας, ασφάλειας και προσιτότητας προς τους πολίτες, και να ενισχυθούν τα μέσα μεταφοράς σταθερής τροχιάς και κάθε μέσο μαζικής μεταφοράς.

Σημειώσεις προς συντάκτες:

[1] Η Greenpeace εξέτασε τις τιμές, τη διαθεσιμότητα και την προσβασιμότητα των μακροπρόθεσμων (μηνιαίων και ετήσιων) εισιτηρίων δημόσιων μεταφορών σε 30 ευρωπαϊκές χώρες (τις 27 χώρες της ΕΕ, τη Νορβηγία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ελβετία) και τις αντίστοιχες πρωτεύουσές τους, με βάση οκτώ κριτήρια: (1) διαθεσιμότητα μονίμων μηνιαίων και ετήσιων εισιτηρίων δημόσιων μεταφορών, (2) τιμή των μακροπρόθεσμων εισιτηρίων δημόσιων μεταφορών, (3) το πεδίο εφαρμογής των μακροπρόθεσμων καρτών δημόσιων μεταφορών (π.χ. περιφερειακή κάλυψη, ποιοι τύποι δημόσιων μεταφορών περιλαμβάνονται, π.χ. λεωφορεία, τρένα, τραμ, μετρό), (4) η συμπερίληψη (εκπτώσεις για ευάλωτες ομάδες) και (5) ο ΦΠΑ στα εισιτήρια των δημόσιων μεταφορών. Τρία επιπλέον κριτήρια επικεντρώθηκαν στην ανάλυση των εισιτηρίων μετακίνησης στις πρωτεύουσες: (6) διαθεσιμότητα μακροπρόθεσμων εισιτηρίων, (7) τιμή των μακροπρόθεσμων εισιτηρίων, (8) εκπτώσεις για ευάλωτες ομάδες. Με βάση ένα σύστημα βαθμολόγησης από 0 έως 100 βαθμούς που εφαρμόστηκε σε κάθε κριτήριο, κατατάχθηκαν οι πρωτεύουσες και οι χώρες. Για να καταστούν συγκρίσιμες οι τιμές μεταξύ διαφορετικών νομισμάτων και χωρών, αυτές προσαρμόστηκαν σύμφωνα με τον δείκτη επιπέδου τιμών και τις συναλλαγματικές ισοτιμίες. Η Greenpeace ανέλυσε για πρώτη φορά τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και χώρες το 2023 και συνεχίζει με την παρούσα έκθεση για να καταγράψει τις αλλαγές στις τιμές και τη διαθεσιμότητα των εισιτηρίων των μέσων μαζικής μεταφοράς.

[2] Λουξεμβούργο, Μάλτα, Σλοβενία, Αυστρία, Γερμανία, Ουγγαρία, Ισπανία και Ελβετία.