Διαχείριση κρίσεων

Συναντιέται σε δύο διαφορετικούς επιστημονικούς κλάδους: στην Οικονομική επιστήμη και στην Ψυχολογία.

Η φράση «διαχείριση κρίσεων» ακούγεται τα τελευταία χρόνια όλο και πιο συχνά. Συναντιέται σε δύο διαφορετικούς επιστημονικούς κλάδους: στην Οικονομική επιστήμη και στην Ψυχολογία. Όσο πιο ασταθές (αρνητικά) γίνεται ένα εξωτερικό περιβάλλον τόσο πιο ευάλωτοι είμαστε στο να νιώσουμε αυτή την εξωτερική εξέλιξη ως κρίση. Πέραν της οικονομικής κρίσης για την οποία οι οικονομολόγοι έχουν διατυπώσει διάφορες θεωρίες, αλλά και στρατηγικές αντιμετώπισης, η ψυχική κρίση είναι πολύ διαφορετική και σαφώς πολύ πιο προσωπική υπόθεση. Κατά τη διάρκεια της ζωής μας θα βρεθούμε αρκετές φορές μπροστά σε μια εσωτερική κρίση, χωρίς απαραίτητα αυτό να είναι πάντα κακό. Η πρώτη αισθητή κρίση θα συμβεί στην εφηβεία, όπου αλλάζουν πολλά τόσο εντός μας όσο και έξω από μας. Πρόκειται για ένα εξελικτικό στάδιο όπου η «κρίση» κρίνεται ως φυσιολογική και αναμενόμενη. ʼλλες συναισθηματικές «φυσιολογικές» κρίσεις συναντούμε μπροστά σε μια απόφαση γάμου, εγκυμοσύνης, μπροστά σε μια είδηση ασθένειας, μπροστά σε έναν θάνατο ενός αγαπημένου ατόμου, έπειτα από έναν χωρισμό, στην «κλιμακτήριο» κ.α. Στην ουσία οι κρίσεις αυτές χαρακτηρίζονται ως κρίσεις γιατί προκύπτουν ζητήματα -συνήθως δύσκολα ή δυσάρεστα- που ανατρέπουν τα ως τότε συνήθη δεδομένα. Ο ψυχισμός αντιδρά σε αυτές τις κρίσεις ανάλογα με το πόσο καλά ή όχι είναι προετοιμασμένος, αλλά και πώς ερμηνέυει τις αλλαγές αυτές. Αν η ερμηνεία των γεγονότων είναι αυτοκαταστροφική, τότε η ψυχική μας κρίση θα είναι αρκετά επώδυνη, αλλά και παρατεταμένη. Αν η ερμηνεία μας κινείται σε μια ψύχραιμη, ρεαλιστική βάση, τότε οι αντιδράσεις μας θα είναι πιο ελεγχόμενες, παροδικές, χωρίς περαιτέρω «συνέπειες». Πολλοί άνθρωποι φοβούνται αυτού του είδους τις κρίσεις. Προτιμούν να μη σκέφτονται ή ακόμα κι όταν το κάνουν πείθουν τον εαυτό τους ότι δεν πρόκειται για κάτι βαθύ, άξιο προσοχής. Θα περάσει.... Περνάει όμως η «κρίση» από μόνη της; Για να μας συμβαίνει κάποια στιγμή στη ζωή μας επιτελεί μια «λειτουργία», όσο δυσνόητο κι αν ακούγεται αυτό. Κάτι θέλει να μας πει. Ίσως είναι ο μόνος τρόπος για να θρηνήσουμε κάτι που χάνουμε, για να αποδεχτούμε κάτι που αλλάζει, για να αναρωτηθούμε τι μας συμβαίνει στο «εδώ και το τώρα» και αν μας ικανοποιεί αυτό το παρόν. Το σίγουρο είναι πάντως ότι δεν βιώνουμε μια εσωτερική κρίση αν είμαστε «καλά», ευτυχισμένοι και ισορροπημένοι. Κάτι από όλα αυτά δεν έχουμε... Κάποιοι επίσης άνθρωποι μπροστά σε τέτοιου είδους κρίσεις, τις οποίες δεν μπορούν επακριβώς να προσδιορίσουν ή δεν έχουν το χρόνο και τη θέληση για να το κάνουν αυτό, προτιμούν να καταφύγουν άμεσα σε μια φαρμακευτική αγωγή που θα τα διορθώσει «όλα». Σαφώς και υπάρχουν περιπτώσεις που τα φάρμακα βοηθούν -πάντα και μόνο υπό την υπόδειξη του ειδικού γιατρού- και μάλιστα είναι και αναγκαία. Το ερώτημα είναι: αρκούν μόνο αυτά; Αν οι συνθήκες προκαλούν στο άτομο την εσωτερική κρίση, μήπως πέρα από τα όποια φάρμακα, θα πρέπει αυτό το άτομο να βρει το θάρρος να αντιμετωπίσει ή να διαχειριστεί διαφορετικά την κατάσταση στην οποία ζει; (γάμος, εργασία, χωρισμός, θρήνος) Ποια στοιχεία μπορούν να μας βοηθήσουν στη διαχείριση μιας κρίσης; Σίγουρα όχι οι παρορμητικές σκέψεις και κινήσεις, ο εγωισμός, η συναισθηματική συλλογιστική μόνο, οι εκρήξεις κάθε είδους, ο πανικός, η κατάθλιψη, η άρνηση, η απομόνωση ή αντίθετα ο θυμός, η οργή, το μίσος, η εκδικητικότητα. Όλα αυτά δυστυχώς συντηρούν την ψυχική μας κρίση. Πολλοί θα αναρωτιούνται «μα δεν είναι καλύτερα όταν ξεσπάς;». Τα οποιαδήποτε \'ξεσπάσματα\' είναι καταρχήν φυσιολογικά και αναμενόμενα και ίσως πράγματι να μας κάνουν να αισθανόμαστε λίγο καλύτερα. Αυτό όμως διαρκεί για μικρό χρονικό διάστημα. Δεν θέλουμε μόνο να εκτονώσουμε παροδικά την εσωτερική μας κρίση. Θέλουμε να τη λύσουμε, να την υπερβούμε, να την ξεπεράσουμε. Γι\'αυτό το λόγο χρειάζεται ψυχραιμία, μια όσο το δυνατό αντικειμενική-ρεαλιστική θεώρηση των πραγμάτων και των καταστάσεων και στόχοι για αλλαγές που προκύπτουν μετά από μια ειλικρινή εσωτερική αυτοκριτική και ενδοσκόπηση. Χρειάζεται τόλμη για να δω κατάματα πώς νιώθω, πού οφείλεται αυτό και πώς μπορώ συνειδητά να το αλλάξω. Διαφορετικά «βολεύομαι» και επιλέγω να βιώνω μια παρατεταμένη ψυχολογική κρίση που θα την καταλάβω μέσα από τα διάφορα ψυχοσωματικά συμπτώματα που θα προκύψουν. Θα πρέπει να διευκρινίσουμε ότι με τον όρο ψυχική κρίση δεν εννοούμε μια οξεία «κλινική» κρίση άνευ εμφανούς αιτίας, αλλά μια βαθιά υπαρξιακή κρίση που προκύπτει ως αποτέλεσμα διακριτών καταστάσεων και συνθηκών. Το βέβαιο είναι ότι οι κρίσεις αυτές είναι μέρος της ομαλής ψυχικής μας εξέλιξης. Δεν μπορεί να προκύψει η ωριμότητα και η σοφία χωρίς να περάσουμε από αυτές. Αρκεί βέβαια να τις αντιμετωπίζουμε κι όχι να τις αποφεύγουμε ή να τις καλύπτουμε με δικαιολογίες ή καταχρήσεις προκειμένου να τις «καλύψουμε» από την συνειδητότητά μας. Το χειρότερο που μπορούμε να πάθουμε είναι να γίνουμε πιο δυνατοί...... * Της Μαρίας Καρίκη Ψυχολόγος