Yποβρύχιο ταξίδι στην Ατλαντίδα με τον Καραγάτση

Ο Μ. Καραγάτσης είναι ένας από τους λίγους συγγραφείς της γενιάς του 1930 που μπορούν να απευθύνονται με κυκλοφοριακές αξιώσεις στο αναγνωστικό κοινό της εποχής μας. Προικισμένος αφηγητής, με πλούσια φαντασία και δεινός ζωγράφος χαρακτήρων, έγραψε πολλά κ

Ο Μ. Καραγάτσης είναι ένας από τους λίγους συγγραφείς της γενιάς του 1930 που μπορούν να απευθύνονται με κυκλοφοριακές αξιώσεις στο αναγνωστικό κοινό της εποχής μας.

Προικισμένος αφηγητής, μυθιστοριογράφος με πλούσια φαντασία και δεινός ζωγράφος χαρακτήρων, ο Καραγάτσης έγραψε πολλά κείμενα και για εφήβους ή παιδιά.

Ανάμεσά τους και το διήγημα «Ένας χαμένος κόσμος», που δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στο εβδομαδιαίο περιοδικό «Ελληνόπουλο» από τον Σεπτέμβριο μέχρι και τον Δεκέμβριο του 1946 με εικονογράφηση του Θ. Ανδρεόπουλου.

Γραμμένο αμέσως μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το «Ένας χαμένος κόσμος», που κυκλοφορεί τώρα για πρώτη φορά σε βιβλίο από τις εκδόσεις «Εστία» (εικονογράφηση Νίκος Καμπασελέ, επίμετρο Παναγιώτης Σφαλαγκάκος), είναι η ιστορία ενός ελληνικού υποβρυχίου το οποίο βυθίζεται το 1942, κατά τη διάρκεια περιπολίας του στα ανοιχτά του Γιβραλτάρ, από ένα γερμανικό βομβαρδιστικό.

Το υποβρύχιο καταλήγει στον πάτο της θάλασσας και όσοι από το πλήρωμα έχουν επιβιώσει από το χτύπημα του εχθρικού αεροπλάνου ετοιμάζονται να πεθάνουν από ασφυξία.

Η μοίρα τους, όμως, θα αποδειχθεί γρήγορα εντελώς διαφορετική. Μια φυλή που ζει κάτω από το νερό, χάρη στον προχωρημένο τεχνολογικό της πολιτισμό, θα κρατήσει στη ζωή τους ναυαγούς, σπεύδοντας να τους προσφέρει πλουσιοπάροχη φιλοξενία.

Για τι ακριβώς μιλάμε όμως; Για όσους δεν το έχουν καταλάβει, οι Έλληνες ναυτικοί έχουν φτάσει στη χαμένη Ατλαντίδα, που θα τους δελεάσει αμέσως με τις υψηλές, σπάνιας αποτελεσματικότητας κατακτήσεις της: συσκευές που εξουδετερώνουν την πίεση και την πυκνότητα του νερού, επιτρέποντας τη μετατροπή του σε ατμοσφαιρικό αέρα, μαγνητικό σύστημα προστασίας των κτιριακών εγκαταστάσεων από τις επιθέσεις των κητών, σπίτια γεμάτα άνεση και φως, ρομπότ πλήρους οικιακής εξυπηρέτησης.

Η κατάσταση, πάντως, δεν είναι ιδανική. Οι ʼτλαντες θα παραχωρήσουν στους Έλληνες φίλους τους ό,τι ζητάει η ψυχή τους υπό τον επαχθή όρο ότι δεν θα δοκιμάσουν να φύγουν ποτέ από την πόλη. Μολονότι νιώθουν τη δύναμη της βυθισμένης ηπείρου να τους σαγηνεύει και να τους απορροφά, οι ναυαγοί θα προσπαθήσουν να αποδράσουν. Μετά από μια μεγάλη περιπέτεια, ωστόσο, στην επιφάνεια θα επιστρέψει μόνο ένας (οι υπόλοιποι θα συλληφθούν) και αυτός θα θεωρηθεί αμέσως τρελός. Ποιος θα μπορούσε να πιστέψει την ιστορία του;

Το διήγημα έχει ανοιχτό τέλος. Ο συγγραφέας δεν θα μας πει ούτε ποια θα είναι η τελική τύχη του ναύτη που επέστρεψε στην επιφάνεια ούτε τι απέγινε με τους συντρόφους του που παρέμειναν στην Ατλαντίδα. Ο Καραγάτσης βασίζει τη δράση του στο παιχνίδι των πολλαπλών πιθανοτήτων, μαθαίνοντας στα παιδιά να μην επαναπαύονται στην ιδέα της μίας και μοναδικής αλήθειας.

Ο Καραγάτσης δεν θα διστάσει επίσης να περιγράψει τον αγωνιώδη τρόπο με τον οποίο πεθαίνει το μεγαλύτερο μέρος του πληρώματος του ελληνικού υποβρυχίου μετά την επίθεση του γερμανικού βομβαρδιστικού (τα παιδιά οφείλουν να εξοικειωθούν με τον πόλεμο και τον θάνατο) ενώ θα αποδώσει με μαγικά, σχεδόν ποιητικά χρώματα τον κόσμο της χαμένης Ατλαντίδας, φροντίζοντας παράλληλα να τονίσει τον επίφοβο χαρακτήρα της ως ουτοπικής πολιτείας: η στέρηση της ελευθερίας αποτελεί το σκληρό αντίτιμο για την τέλεια οργάνωση της συλλογικής ζωής. Ασφαλώς ένα βιβλίο όχι μόνο για εφήβους και παιδιά.

INFO

O M. Καραγάτσης γεννήθηκε το 1908 στην Αθήνα, όπου και πέθανε σε ηλικία 52 ετών. Σπούδασε νομικά στη Γκρενόμπλ και στην Αθήνα και ξεκίνησε τη συγγραφική του σταδιοδρομία το 1927, όταν έλαβε μέρος σε λογοτεχνικό διαγωνισμό του περιοδικού «Νέα Εστία».

Δημοσίευσε πλήθος μυθιστορήματα και συλλογές διηγημάτων (μεταξύ των μυθιστορημάτων «Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν», «Γιούγκερμαν», «Η μεγάλη Χίμαιρα» και «Ο κίτρινος φάκελος») και ασχολήθηκε συστηματικά με τη θεατρική κριτική. Έγραψε ακόμα ιστορικά εγχειρίδια, ταξιδιωτικά και βιβλία για παιδιά. Το πραγματικό του όνομα ήταν Δημήτρης Ροδόπουλος.

Λέγεται ότι το «Καραγάτσης» οφείλεται στο καραγάτσι κάτω από το οποίο καθόταν μικρός διαβάζοντας ενώ το «Μ.» προέρχεται από το όνομα Μίτια (ένδειξη της αγάπης του για τον Ντοστογιέφσκι και τους «Αδελφούς Καραμαζώφ»).